EN
TR
Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi?
Öz
Deney hayvanlarının mikrobiyolojik durumu, araştırma verilerini önemli düzeyde etkileye-bilir. Ülkemizde yasal düzenlemeler deney hayvan sağlığının gözetimini zorunlu tutmakla birlikte bildiğimiz kadarı ile günümüze kadar deney hayvanı ünitelerinin hayvanların sağlık gözlemini nasıl yürüttüklerini inceleyen bir çalışma yapılmamıştır. Benzer şekilde ülke-mizde araştırmacıların bu konuya olan ilgi ve tutumlarını değerlendiren bir çalışma da bu-lunmamaktadır. Çalışmamız ile bu boşlukları doldurmayı amaçladık.
Çalışmada iki ayrı anket kullandık. İlki onaylı deney hayvan ünitelerinin sağlık tarama programları hakkında bilgi toplamayı amaçlarken, ikincisi araştırmacıların yürütülmesi gereken hayvan sağlık izlem programlarıyla ilgili bilgi düzeyi ve tutumlarının değerlendir-mesini amaçlamaktaydı.
Ülkemizde bilimsel amaçlar ile sık kullanılan kemirgenleri bulunduran 120 üniteden 42 (%35)’si çalışmamıza katkı sağladı. Bu deney hayvanları ünitelerinin en az %60’ı hiçbir şekilde mikrobiyolojik gözetim yapmamaktadır. Spesifik patojen ari (SPF) hayvan bulundu-ran 8 üniteden 7’si mevzuatın öngördüğü mikrobiyolojik gözetim programını uygulamakta-dır. Mikrobiyolojik izlem yapan ünitelerin %85’i gaita incelemesi yaparken ancak %53’ü kandan serolojik analiz yapmaktadır. Genel olarak araştırmacıların deney hayvanlarının mikrobiyolojik gözetimi konusundaki bilgi düzeyleri ve farkındalıklarının yeterli olmadığı söylenebilir. Diğer taraftan sertifika sahibi olan araştırmacıların olmayanlara göre farkında-lıkları biraz daha yüksekti.
Sonuç olarak ülkemizde deney hayvanlarının mikrobiyolojik izleminin yeterli düzeyde ol-madığı ve araştırmacıların bu konuda ünitelerden yeterli bilgi talep etmedikleri görülmüş-tür. Bu konularda gelişme sağlanması için sertifika programlarından öte daha geniş kapsam-lı lisans ya da lisans üstü ders gibi eğitimler daha verimli olabilir. Ayrıca mevzuatımıza konvansiyonel hayvanların mikrobiyolojik izleminin nasıl yapılması gerektiğini belirleye-cek maddeler eklenmesinin faydası olacaktır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Araştırma için maddi bir destek alınmadı
Etik Beyan
Bu araştırma ile ilgili gerekli izin Gazi Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan alındı 27.01.2020-117.
Teşekkür
Bu çalışmaya ait veriler 5. Ulusal Laboratuvar Hayvanları Bilimi Kongresinde (14-16 Eylül 2023 – İstanbul) sözlü sunum olarak sunulmuştur.
Kaynakça
- Baker, D. G. (1998). Natural pathogens of laboratory mice, rats, and their effects on research. Clinical Microbiology Reviews, 11(2), 231–266.
- Beyhan, Y. E., Gürler, A. T., Bölükbaş, C. S., Açici, M. & Umur, S. (2010). Helminths of some laboratory animals detected by necropsy and fecal examination. Acta Parasitologica Turcica, 34(2), 98–101.
- Biyikoglu, G. (1996). Bazi laboratuvar hayvanlarlnda dişki bakilarlnda saptanan helmintler. Etlik Vet. Mikrob. Derg, 8(4), 137–144.
- Burkholder, T., Foltz, C., Karlsson, E., Linton, C. G. & Joanne, M. S. (2012). Health Evaluation of Experimental Laboratory Mice. Curr Protoc Mouse Biol, 2, 145–165. https://doi.org/10.1002/9780470942390.mo110217.Health
- Çeli̇k, A., Baksi̇, N. & Güneli, M. E. (2023). Deney Hayvanları Araştırmalarında Standardizasyonun Yeri ve Önemi: Geleneksel Derleme. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 49(1), 125–132. https://doi.org/10.32708/uutfd.1216412
- Çetinkaya, H., Taş, T. & Vuruşaner, C. (2017). Determination of the parasitic stages in the faeces of some laboratory and pet animals by using flotation technique in Istanbul, Turkey Research. Journal of Istanbul Veterınary Scıences, 1(2), 35–39.
- Colby, L. A. & Zitzow, L. (2018). Applied Institutional Approaches for the Evaluation and Management of Zoonoses in Contemporary Laboratory Animal Research Facilities. ILAR Journal, 59(2), 134–143. https://doi.org/10.1093/ilar/ily016
- Connole, M. D., Yamaguchi, H., Elad, D., Hasegawa, A., Segal, E. & Torres-Rodriguez, J. M. (2000). Natural pathogens of laboratory animals and their effects on research. Medical Mycology, 38(Supp 1), 59–65. https://doi.org/10.1080/mmy.38.s1.59.65
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hayvan Bilimi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
19 Eylül 2025
Gönderilme Tarihi
14 Şubat 2025
Kabul Tarihi
3 Temmuz 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 2
APA
Sevgili, A. M., Kayabaşı, B., & Tatar, Y. (2025). Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi? Journal of Laboratory Animal Science and Practices, 5(2), 92-101. https://doi.org/10.62425/jlasp.1639844
AMA
1.Sevgili AM, Kayabaşı B, Tatar Y. Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi? Laboratuvar Hayvanları Bilimi ve Uygulamaları Dergisi. 2025;5(2):92-101. doi:10.62425/jlasp.1639844
Chicago
Sevgili, Ayşe Meltem, Burak Kayabaşı, ve Yakup Tatar. 2025. “Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi?”. Journal of Laboratory Animal Science and Practices 5 (2): 92-101. https://doi.org/10.62425/jlasp.1639844.
EndNote
Sevgili AM, Kayabaşı B, Tatar Y (01 Eylül 2025) Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi? Journal of Laboratory Animal Science and Practices 5 2 92–101.
IEEE
[1]A. M. Sevgili, B. Kayabaşı, ve Y. Tatar, “Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi?”, Laboratuvar Hayvanları Bilimi ve Uygulamaları Dergisi, c. 5, sy 2, ss. 92–101, Eyl. 2025, doi: 10.62425/jlasp.1639844.
ISNAD
Sevgili, Ayşe Meltem - Kayabaşı, Burak - Tatar, Yakup. “Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi?”. Journal of Laboratory Animal Science and Practices 5/2 (01 Eylül 2025): 92-101. https://doi.org/10.62425/jlasp.1639844.
JAMA
1.Sevgili AM, Kayabaşı B, Tatar Y. Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi? Laboratuvar Hayvanları Bilimi ve Uygulamaları Dergisi. 2025;5:92–101.
MLA
Sevgili, Ayşe Meltem, vd. “Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi?”. Journal of Laboratory Animal Science and Practices, c. 5, sy 2, Eylül 2025, ss. 92-101, doi:10.62425/jlasp.1639844.
Vancouver
1.Ayşe Meltem Sevgili, Burak Kayabaşı, Yakup Tatar. Ülkemizde Deney Hayvanlarının Sağlık Durumu İzlemi Nasıl Yürütülüyor ve Bu Konu Hakkında Araştırmacıların Farkındalığı Yeterli mi? Laboratuvar Hayvanları Bilimi ve Uygulamaları Dergisi. 01 Eylül 2025;5(2):92-101. doi:10.62425/jlasp.1639844