Contrapuntal Polyphony Approaches in Turkish Music and Their Evaluation within the Framework of Expert Opinions

Öz

It is known that with the dissolution of the Ottoman Empire and the establishment of the Republic of Turkey in 1923, the movement known as the ‘Musical Revolution’—which influenced many of the early Turkish composers and was implemented as a state policy until the 1950s—was based on Ziya Gökalp’s book Türkçülüğün Esasları (The Principles of Turkism). Atatürk’s statement, “Let us benefit from all kinds of science, discovery, and progress of the world, but let us not forget that we have to derive the real foundation from within ourselves,” undoubtedly served as a fundamental guide in the establishment and development of ‘Polyphonic Turkish Music’. In this study, ‘Contrapuntal Polyphony Approaches in Turkish Music’ were examined through two-voice experiments based on the tonal system, using two Longa and two Medhal instrumental works in the Rast and Nihavend makams selected as samples. These studies were then adapted for the piano, and expert evaluations were obtained. The research was considered partly descriptive and partly experimental and was handled and conducted in a mixed model. The results indicated that Turkish Music can be rendered polyphonic through contrapuntal techniques without compromising its modal texture, provided that a specific systematic approach is followed. Based on these findings, suggestions were offered for future research on the subject.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Music
• Makam
• Polyphony
• Contrapunct
• Piano

Türk Müziğinde Kontrpuantal Çokseslilik Yaklaşımları ve Uzman Görüşleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Öz

Osmanlı Devleti’nin sonlanıp 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla birlikte, "Müzik İnkılabı" olarak adlandırılan ve ilk dönem bestecilerimizin de genelini etkileyen ve 1950’li yıllara değin devlet politikası olarak uygulanan görüşün; aslında Ziya Gökalp’in “Türkçülüğün Esasları” isimli kitabına dayandırıldığı bilinmektedir. Atatürk’ün; “Dünyanın her türlü ilminden, keşfiyyatından, terakkiyatından istifade edelim, lakin unutmayalım ki, asıl temeli kendi içimizden çıkarmak mecburiyetindeyiz” sözünün de kuşkusuz "Çoksesli Türk Müziği" nin temellerinin atılmasında ve gelişmesinde çok önemli yol gösterici olduğu kesindir. Bu çalışmada; "Türk Müziğinde Kontrpuantal Çokseslilik Yaklaşımları" irdelenerek örneklem olarak seçilen Rast, Nihavend makamlarına ait 2 Longa ve 2 Medhal saz eseri üzerinde, tonal sistem kaynaklı 2 sesli denemeler yapılmıştır. Ardından yapılan çalışmalar piyanoya uyarlanarak konuya ilişkin uzman değerlendirmeleri alınmıştır. Araştırma; kısmen betimsel, kısmen de deneme boyutunda düşünülüp karma modelde ele alınıp yürütülmüştür. Araştırma sonucunda; belli bir sistematik içerisinde Türk Müziğinin makamsal dokusu bozulmaksızın kontrpunkt tekniği ile çokseslendirilebileceği görülmüş ve diğer araştırmacılara da konuya dair öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Türk Müziği
• Makam
• Polifoni
• Kontrapunkt
• Piyano

Kaynakça

1. Albuz, A. (2001). Viyola öğretiminde Türk müziği ses sistemine ilişkin dizilerin kullanımı ve bu sistem kaynaklı çokseslilik yaklaşımları [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=7VkJg65xt2nwp1k6o1EsA8HoTy6gSKmYLtpdsD745LqxoQ1BUh7Urdat9FPY3Shz
2. Albuz, A. (2011). Türk müziğinde çokseslilik yaklaşımları. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 1–15.
3. Albuz, A. (2020). Türk müziğinde çokseslilik yaklaşımlarına genel bir bakış. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, 6(Özel Sayı), 374–398.
4. Arel, H. S. (1991). Türk musikisi nazariyatı dersleri (3. basım). Pan Yayıncılık.
5. Avcı Akbel, B. (2018). A review on effectiveness of cello etudes created for longas and syrtos. Eurasian Journal of Educational Research, 75, 1–18. https://eric.ed.gov/?id=EJ1181464
6. Ayangil, R. (1988). Geleneksel Türk müzik türlerinde çoksesli çalışmalar. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
7. Aymergen, O. (2019). Makamsal çokseslilik ve gitar için uygulamalar, doğaçlamalar [Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=as2oTjW5jfr9IKSvmCdJYhnIG7DZUSXdYFVXTO23J6ZPCFPWSbxYYllQsXWCQPMr
8. Behar, C. (1987). Aşk olmayınca meşk olmaz: Geleneksel Osmanlı/Türk müziğinde öğretim ve intikal. Pan Yayıncılık.

9. Behar, C. (1993). Osmanlı/Türk musikisinin kısa tarihi. Pan Yayıncılık.
10. Boran, İ., & Şenürkmez, B. (2007). Türk müziği: Makam, usûl, form. Yapı Kredi Yayınları.
11. Budak, O. G. (2000). Türk müziğinin kökeni, gelişimi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
12. Cangal, N. (1999). Armoni. Arkadaş Yayınevi.
13. Çağla, C. (1982). Türk musikisinde armoni meselesi üzerine düşünceler. İstanbul Konservatuvarı Dergisi, 3(1), 12–17.
14. Deniz, E., & Koç, Ü. (2019, Kasım 7–9). Güzel Sanatlar Lisesi 9. sınıf flüt eğitimi dersine yönelik Geleneksel Türk Sanat Müziği repertuvarı önerisi (Medhal örneği) [Özet bildiri]. 1. Uluslararası Kapadokya Sosyal Bilimler Öğrenci Kongresi, Nevşehir.
15. Deniz, Ü. (2015). Türk Beşleri tarafından çokseslendirilmiş olan türkülerin armoni anlayışı bakımından incelenmesi [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
16. Gedikli, N. (1999). Ülkemizdeki etki ve sonuçlarıyla uluslararası sanat müziği. Ege Üniversitesi Basımevi.
17. Hacıbekov, Ü. (1998). Azeri müziği. Avesta Yayınları.
18. Hanönü, Y. (2014). Callisto Guatelli’nin 19. yüzyıl Klasik Türk müziği çokseslendirme çalışmaları içindeki yeri, eserlerinin transkripsiyon ve analizi [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
19. İlerici, K. (1970). Bestecilik bakımından Türk müziği ve armonisi. MEB Yayınları.
20. Özdemir, A. (1996, Mart). Türk halk müziğinin eğitimdeki yeri. Filarmoni Sanat Dergisi, 138.
21. Özkan, İ. H. (1998). Türk mûsikîsi nazariyatı ve usûlleri. Ötüken Neşriyat.
22. Özkoç, Ö. (2012). Hüseyin Sadettin Arel’in çokseslilik üzerine olan düşünceleri ve Prelude isimli eserinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
23. Öztuna, Y. (1990). Türk musikisi ansiklopedisi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
24. Sağlam, G. E. (2025). Türk müziğinde çokseslendirme çalışmalarına ilişkin öğretim tasarımı ve uygulamadaki görünümü [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
25. Saygun, A. A. (1967). Türk halk musikisi üzerine incelemeler. MEB Yayınları.
26. Signell, K. (1977). Makams of Turkish Art Music. University of Washington Press.
27. Sun, M. (1988). Türk toplumunun müzik sorunlarının çözümünde temel görüş ne olmalıdır? I. Müzik Kongresi Bildirileri. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
28. Tanrıkorur, C. (2003). Osmanlı dönemi Türk musikisi. Dergâh Yayınları.
29. Tarman, S. (2011). Atatürk ve müzik. Müzik Eğitimi Yayınları.
30. Tashakkori, A., & Creswell, J. W. (2007). Editorial: The new era of mixed methods. Journal of Mixed Methods Research, 1(1), 3–7. https://doi.org/10.1177/2345678906293042
31. Telli, B. (1997). Çağdaş nitelikte ulusal Türk musikisinin oluşturulmasıyla ilgili bazı öneriler [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
32. Tura, Y. (1988). Türk mûsıkîsinin mes’eleleri. Pan Yayıncılık.
33. Tura, Y. (2017). Türk mûsıkîsinin mes’eleleri (Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş baskı). İz Yayıncılık.
34. Türkmen, U. (1996). Türk halk müziğinde kanon ve imitasyon yoluyla çok seslilik üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
35. Yarman, O. (2001). Türk musikisi ve çokseslilik [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
36. Yavaşça, A. (2002). Türk mûsikîsinde kompozisyon ve beste biçimleri. Türk Kültürüne Hizmet Vakfı.
37. Yekta, R. (1986). Türk musikisi. Pan Yayıncılık.
38. Yener, S. (1997, Mayıs). Türk müziğinde çokseslilik. Filarmoni Sanat Dergisi, 144, 4–7.
39. Yılmaz, M. S. (2024). Türk müziğinde kullanılan çokseslilik yaklaşımlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi [Sanatta yeterlik tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Afyon Kocatepe Üniversitesi Açık Erişim Arşivi. https://acikerisim.aku.edu.tr/xmlui/handle/11630/12597
40. Zeren, A. (1998). Müzikte ses sistemleri. Pan Yayıncılık.