An Intermusical Analysis of Turkish Influence in Eighteenth-Century European Music: The Case of Haydn (Hob. XVI/31)

Öz

This study examines the representation of Turkish influence in eighteenth-century European music through the theoretical framework of intermusicality, understood as an extension of intertextuality. Building on Julia Kristeva’s notion that no text exists independently of prior discourses, the study reconceptualizes musical works as sites of interaction shaped by historical, cultural, and stylistic references. In this context, intermusicality is approached not merely as a technical process of borrowing, but as a multidimensional field of meaning production in which aesthetic, cultural, and ideological layers intersect. The analysis focuses on how Ottoman mehter music was perceived and reconfigured within European musical language, particularly through the alla turca style. Rather than reflecting a direct transfer of authentic musical material, these stylistic elements are interpreted as constructed representations shaped by Western imaginaries of the exotic other. Turkish musical signifiers thus function both as aesthetic devices and as cultural symbols embedded in broader processes of representation and identity formation. The central case study is Haydn’s Piano Sonata in E major (Hob. XVI/31). The work incorporates a range of musical topoi associated with the Turkish style, including rhythmic ostinatos, strong accents, abrupt tonal shifts, and march-like gestures. However, these features do not derive from direct engagement with Ottoman musical practice; instead, they reflect stylized conventions that had already been established within European musical discourse. The study argues that Haydn’s sonata exemplifies how intermusicality operates not only at the level of stylistic reference, but also within a broader cultural and ideological framework. Turkish elements emerge as mediated constructs that reveal more about European modes of representation than about the original musical source. In this sense, the alla turca idiom becomes a site where aesthetic innovation and cultural imagination converge, highlighting the role of music in negotiating concepts of otherness and identity in the Enlightenment era. 

Anahtar Kelimeler

• Diaphragm Techniques
• Voice Training
• Choir Performance
• Amateur Turkish Music Choirs

Destekleyen Kurum

This article is based on the doctoral dissertation titled “An Intertextual Analysis of the Turkish Influence in the Music of the First Vienna School,” which was supported by TÜBİTAK BİDEB 2214-A.

Proje Numarası

Tübitak Bidep 2214-A

18. Yüzyıl Avrupa Müziğinde Türk Etkisinin Müziklerarasılık Bağlamında İncelenmesi: Haydn Örneği (Hob. XVI/31)

Öz

Bu araştırma, metinlerarasılık kuramını müzik alanına uyarlayan müziklerarasılık yaklaşımı çerçevesinde, 18. yüzyıl Avrupa müziğinde Türk etkisinin nasıl temsil edildiğini incelemektedir. Kristeva’nın metinlerarasılık kavramsallaştırmasından hareketle, hiçbir metnin kendinden önceki söylemlerden bağımsız olmadığı varsayımı, müzik alanında bestecilerin önceki müziksel malzemelerle kurduğu ilişkiler üzerinden yeniden değerlendirilmektedir. Bu bağlamda müziklerarasılık, yalnızca teknik bir aktarım süreci değil; tarihsel, kültürel ve ideolojik anlam üretimlerinin gerçekleştiği çok katmanlı bir etkileşim alanı olarak ele alınmaktadır.  Çalışma, özellikle Osmanlı mehter müziğinin Avrupa’daki algısı ve bu algının Batı müzik diline nasıl dönüştürüldüğü üzerinde durmaktadır. Alla turca üslubu çerçevesinde şekillenen bu dönüşüm, doğrudan bir müzikal aktarım olmaktan ziyade, Batı’nın egzotik ötekiyi temsil etme biçimi olarak değerlendirilmektedir. Makalenin analitik odağını, Haydn’ın Mi Majör Piyano Sonatı (Hob. XVI/31) oluşturmaktadır. Eser, ritmik ostinato kalıpları, güçlü aksanlar, ani tonal sapmalar ve marş karakterli yapı gibi müzikal topoi’ler aracılığıyla Türk imgesini yeniden üretmektedir. Ancak bu unsurlar, doğrudan Osmanlı müziğinin yansımaları değil; Avrupa’da yerleşmiş stereotiplerin stilize edilmiş biçimleridir. Sonuç olarak, Haydn’ın bu sonatı üzerinden, müziklerarasılığın yalnızca biçimsel benzerliklerle sınırlı olmadığını; aynı zamanda kültürel temsil, egzotizm ve kimlik inşası süreçleriyle iç içe geçtiğini ortaya koymaktadır. Türk akademisindeki müziklerarasılık çalışmalarına öncü olacak nitelikte özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Müziklerarasılık
• Metinlerarasılık
• Alla Turca
• Müzikal Egzotizm
• Joseph Haydn
• Piyano Sonata Hob. XVI/31

Destekleyen Kurum

Bu makale, TÜBİTAK BİDEB 2214-A tarafından desteklenen I. Viyana Klasikleri’nin Müziğindeki Türk Etkisinin Metinlerarasılık Kuramıyla İncelenmesi başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

Proje Numarası

Tübitak Bidep 2214-A

Kaynakça

1. Aktulum, K. (2017). Müzik ve metinlerarasılık: Müziklerarası/göstergelerarası etkileşimler ve aktarımlar. Çizgi Kitabevi.
2. Bahtin, M. (2017). Söylem türleri ve başka yazılar (O. N. Çiftçi, Çev.). Metis Yayınları.
3. Bahtin, M., Kristeva, J. ve Todorov, T. (1994). Göstergebilim eleştirisi (S. Sevener, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
4. Chu-Sharp, W. I. C. (n.d.). East meets West: The influence of alla turca style in Mozart and Haydn’s music [Unpublished term paper, MUS 663 – Music in Gallant Period]. Academia.edu.  https://www.academia.edu/23434836/East_meets_West_The_influence_of_alla_turca_style_in_Mozart_a nd_Haydn_s_music_MUS_663_Music_in_Gallant_period_Term_Paper
5. Çiçek Tuğer, F. G. (2025). I. Viyana Klasikleri’nin müziğindeki Türk etkisinin metinlerarasılık kuramıyla incelenmesi [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=V- oEQd0LkkqRGCXNzJWCTfNCwFzgJuJVJxX2SH10aYpBm8yGThNuFKZqcR_gjQwd
6. Çiçek Tuğer, F. G. (2026). Müziklerarasılık: Kuramsal ve yöntemsel çerçeve. Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, 12(1), 17–35. https://izlik.org/JA75CD67UX
7. Genette, G. (1982). Palimpsestes: La littérature au second degré. Seuil.
8. Head, M. (2000). Orientalism, masquerade and Mozart’s Turkish music. Royal Musical Association Research Chronicle.

9. Heartz, D. (1995). Haydn, Mozart, and the Viennese school: 1740–1780. W. W. Norton & Company.
10. IMSLP. (2024). Keyboard Sonata in G major, Hob. XVI:27 [Görsel]. IMSLP Petrucci Music Library. https://imslp.org/wiki/Keyboard_Sonata_in_G_major,_Hob.XVI:27_(Haydn,_Joseph)
11. Joo Yap, O. (2019). The representation of Oriental others in Haydn’s L’incontro improvviso. Manusya: Journal of Humanities, 22, 176–196.
12. Kaya, A. (2011). Avrupa müziğinde mehter etkisi ve Türk imgesi. Pan Yayıncılık.
13. Korevaar, D. (2006). Benzeşen yabancılık: W.A. Mozart’ın K.331 ile L.V. Beethoven’in Op. 53 “Waldstein” sonatındaki Türk ögeler (S. S. Güner, Çev.). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 152– 190. https://izlik.org/JA69AJ53EY
14. Korneval, M. V. (2002). Haydn and the exotic: The representation of the Turkish style in Haydn’s instrumental music [Master’s thesis, Utrecht University].
15. Kristeva, J. (1969). Séméiôtiké: Recherches pour une sémanalyse. Éditions du Seuil.
16. Kristeva, J. (1980). Word, dialogue, and novel. In L. S. Roudiez (Ed.), Desire in language: A semiotic approach to literature and art (ss. 64–91). Columbia University Press.
17. Meyer, E. R. (1974). Turquerie and eighteenth-century music. Eighteenth-Century Studies, 7(4), 474–488. https://doi.org/10.2307/3031600
18. Porter, A. (1966). L’incontro improvviso. The Musical Times, 107(1477), 202–206.  https://doi.org/10.2307/953358
19. Rice, E. (1999). Representations of Janissary music (Mehter) as musical exoticism in Western compositions, 1670–1824. Journal of Musicological Research, 19(1), 41–88. https://doi.org/10.1080/01411899908574768
20. Schacter, D. L., Guerin, S. A. ve St. Jacques, P. L. (2011). Memory distortion: An adaptive perspective. Trends in Cognitive Sciences, 15(10), 467–474. https://doi.org/10.1016/j.tics.2011.08.004
21. Schmidt-Jones, C. (2013). Yeniçeri müziği ve Batı müziği üzerindeki Türk etkileri (B. Uçaner, Çev.). Rast Müzikoloji Dergisi, 1(1), 196–222. https://doi.org/10.12975/rastmd.2013.01.01.0008
22. Üngör, E. (1966). Türk marşları. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
23. Whaples, R. M. (1958). The influence of Turkish music and Turkish musical style on Western art music from 1600 to 1800 [Doctoral dissertation, University of Southern California]. University of Southern California Digital Library.
24. Yap, O. J. (2019). The representation of Oriental others in Haydn’s L’incontro improvviso. Manusya: Journal of Humanities, 22(2), 176–196. https://doi.org/10.1163/26659077-02202004