ÖĞRETMENLERİN KARİYER BASAMAKLARI SINAVINA YÖNELİK KAYGI ÖLÇEĞİ: BİR ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 311 - 328, 30.12.2025

Emel Alatlı , Ragıp Terzi

Öz

Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin Kariyer Basamakları Sınavı’na yönelik kaygılarını belirlemek üzere geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Çalışma, 2022 yılında yeniden uygulanmaya başlanan Kariyer Basamakları Sınavı’nın öğretmenler üzerindeki psikolojik etkilerini ölçmeye yönelik ilk ölçek geliştirme girişimlerinden biridir. Araştırmanın çalışma grubunu, Şanlıurfa ilinde görev yapan toplam 401 öğretmen oluşturmuştur. Ölçek geliştirme sürecinde literatür taraması yapılmış, öğretmenlerden görüşler alınmış ve uzman değerlendirmeleri doğrultusunda 20 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Pilot uygulamanın ardından ölçek 14 maddeye, sonrasında ise Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda 8 maddeye indirilmiştir. AFA sonuçları ölçeğin iki boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir: “Mesleki Kaygı” ve “Kişisel Kaygı”. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda iki boyutlu yapının kabul edilebilir uyum değerlerine sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları mesleki kaygı için ,71, kişisel kaygı için ,75, ölçeğin bütünü için ise ,75 olarak bulunmuştur. Sonuç olarak, geliştirilen ölçeğin öğretmenlerin Kariyer Basamakları Sınavı’na yönelik kaygılarını geçerli ve güvenilir şekilde ölçebilecek bir araç olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen , Kariyer Basamakları Sınavı , Kaygı , Ölçek Geliştirme

TEACHERS’ ANXIETY SCALE FOR THE CAREER STAGE EXAM: A SCALE DEVELOPMENT STUDY

Öz

The aim of this study is to develop a valid and reliable measurement tool to assess teachers’ anxiety regarding the Career Steps Examination. This exam, reintroduced in 2022, has been a significant source of concern among teachers, yet no specific anxiety scale existed in the literature. The study group consisted of 401 teachers working in Şanlıurfa, Türkiye. Based on literature review, teacher interviews, and expert opinions, a 20-item item pool was created. Following a pilot study, the scale was reduced to 14 items and further refined to 8 items through Exploratory Factor Analysis. The EFA results revealed a two-factor structure: “Professional Anxiety” and “Personal Anxiety.” Confirmatory Factor Analysis indicated that the two-factor model had acceptable fit indices. Reliability analyses showed Cronbach’s alpha coefficients of .71 for professional anxiety, .75 for personal anxiety, and .75 for the overall scale. These findings suggest that the developed scale is a valid and reliable instrument for measuring teachers’ anxiety towards the Career Steps Examination.

Anahtar Kelimeler

Teacher , Career Steps Examination , Anxiety , Scale Development

Kaynakça

• Adıgüzel, Z., Karadağ, M., ve Ünsal, Y. (2011). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin iş tatmin düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 49-74.
• Akgün, A., Gönen, S., ve Aydın, M. (2007). İlköğretim fen ve matematik öğretmenliği öğrencilerin kaygı düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(20), 283-299.
• Alıcıgüzel, İ. (2003). Çağdaş okulda eğitim ve öğretim. Sistem Yayıncılık, İstanbul.
• Aslan, Ö. Ş. ve Terzi, R. (2024). Ölçek geliştirme. S. Şen & İ. Yıldırım (Ed.), İleri İstatistik Uygulamaları (499-532). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Atılgan, H., Kan, A ve Doğan, N. (2013). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (6.Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
• Aydın, B. (2007). Öğretmenlik mesleğindeki kariyer basamaklarına ilişkin öğretmen görüşleri ve bu görüşlerin bireysel değişkenlere göre incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü: İzmir.
• Bayraktaroğlu, S. (2011). İnsan kaynakları yönetimi. Sakarya Yayıncılık.
• Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55.
• Bentler, P. M., and Chou, C.P. (1987). Practical issues in structural modeling. Sociological Methods & Research, 16(1), 78-117. https://doi.org/10.1177/0049124187016001004.
• Büyüköztürk, Ş. (1997). Araştırmaya yönelik kaygı ölçeğinin geliştirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 12(12), 453-464.
• Büyüköztürk, Ş. (2004). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32(32), 470-483.
• Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Atıf İndeksi, 001-214.
• Cabı, E., ve Yalçınalp, S. (2013). Öğretmen Adaylarına Yönelik Mesleki Kaygı Ölçeği (MKÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 85-96.
• Chen, J. J., Li, Z., Rodrigues, W., & Kaufman, S. (2022). Thriving beyond resilience despite stress: A psychometric evaluation of the newly developed Teacher Stress Scale and the Teacher Thriving Scale. Frontiers in Psychology, 13, 1-19.
• Cohen, R. J. and Swerdlik, M.E. (2013). Psikolojik test ve değerleme. Testlere ve ölçmeye giriş. (E. Tavşancıl, Çev. Ed.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Crehan, L. (2016). Exploring the impact of career models on teacher motivation. Paris: UNESCO.
• Crocker, L. and Algina, J. (1986). Introduction to classical and modern test theory. New York: Holt, Rinehart and Winston, Inc.
• Cüceloğlu, D. (2016). İnsan ve davranışı psikolojinin temel kavramları. (28. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Çifter, İ. (1985). Psikiyatri I. Gata Eğitim Yayınları.
• Dağ, İ. (1999). Psikolojinin ışığında kaygı. Doğu Batı Düşünce Dergisi, 6, 181-189.
• Demir, S. B. (2011). Öğretmen kariyer basamakları uygulamasının öğretmenler tarafından değerlendirilmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 3, 53-80.
• Deniz, B. (2009). Kariyer basamakları uygulamasının öğretmen motivasyonuna etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
• Deniz, K. Z. (2007). Psikolojik ölçme aracı uyarlama. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 40(1), 1-16.
• DeVellis, R. F. (2014). Ölçek geliştirme kuram ve uygulamaları (Tarık Totan, Çev.). Ankara: Nobel Yayıncılık. (Orjinal baskı, 2011).
• Erkuş, A. (2014). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme-I temel kavramlar ve işlemler (2. baskı) Pegem Akademi: Ankara.
• Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C. ve Strahan, E. J. (1999). Açımlayıcı faktör analizinin psikolojik araştırmalarda kullanımının değerlendirilmesi. Psikolojik Yöntemler, 4(3), 272-299.
• Filiz, Z. (2014). Öğretmenlerin iş doyumu ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 10(23), 157-172.
• Ford, J. K., MacCallum, R. C., & Tait, M. (1986). The application of exploratory factor analysis in applied psychology: A critical review and analysis. Personnel Psychology, 39(2), 291-314.
• Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (2000). How to design and evaluate research in education. (Fourth Edition). Boston: McGraw Hill.
• Guttman, L. (1954). Some necessary conditions for common-factor analysis. Psychometrika, 19(2), 149-161. https://doi.org/10.1007/BF02289162.
• Harman, H. H. (1976). Modern factor analysis. University of Chicago press.
• IBM Corp, N. (2017). IBM SPSS statistics for windows. Version 25.0.
• Kaiser, H.F. (1960). The application of electronic computers to factor analysis. Educational and Psychological Measurement, 20(1), 141-151. https://doi.org/10.1177/00131644600 2000116
• Kaplan, İ., ve Gülcan, M. G. (2020). Öğretmen kariyer basamaklarının oluşturulmasına ilişkin görüşlerin incelenmesi: karma yöntem araştırması. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 380-406.
• Karagöz, Y. ve Ekici, S. (2004). Sosyal bilimlerde yapılan uygulamalı araştırmalarda kullanılan istatistiksel teknikler ve ölçekler. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25-43.
• Karakoç, F. Y., ve Dönmez, L. (2014). Ölçek geliştirme çalışmalarında temel ilkeler. Tıp Eğitimi Dünyası, 13(40), 39-49.
• Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68-86.
• Kırcaali-İftar, G. (1999). Ölçme, sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. (Bir AA, Ed.) Anadolu Üniversitesi Yayınları, 11-22.
• Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford press.
• Kline, T. J. B. (2005). Psychological testing: A practical approach to design and evaluation. Thousand Oaks: Sage Publications Inc
• Kozak, M. A. (2001). Konaklama işletmelerinde kariyer planlaması. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Köknel Ö. (1989). Genel ve Klinik Psikiyatri. Nobel Tıp Kitapevi, İstanbul.
• Krazanowski, W. J. (1988). Principles of multivariate analysis. Clarendon Press, ISBN0, 19, 852230.
• MacCallum, R. C., Browne, M. W., & Sugawara, H. M. (1996). Power analysis and determination of sample size for covariance structure modeling. Psychological Methods, 1(2), 130-149.
• Manav, F. (2011). Kaygı kavramı. Toplum Bilimleri Dergisi, 5(9), 201-211.
• Matsunaga, M. (2010). How to factor-analyze your data right: Do’s, don’ts, and how to’s. International Journal of Psychological Research, 3(1), 97-110. http://www.redalyc.org/ articulo.oa?id=299023509007.
• MEB (2006). Öğretmen Eğitimi Bileşeni.
• Muthén, L. K., & Muthén, B. O. (2012). Mplus User's Guide (Seventh Edition). Los Angeles, CA: Muthén & Muthén.
• O’Connor, B. P. (2000). SPSS and SAS programs for determining the number of components using parallel analysis and Velicer’s MAP test. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers, 32, 396-402.
• Özdamar, K. (2004). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi. Eskişehir: Kaan Kitabevi.
• Özdemir, T. Y., Doğan, A., ve Demirkol, M. (2022). Öğretmenlik kariyer basamakları hakkında öğretmen görüşleri. International Journal of Social Science Research, 11(2), 53-67.
• Öztürk, Z. ve Teber, S. (2006). Kariyer Yönetiminin Çalışan Motivasyonuna Etkileri: Jandarma Havacılık Komutanlığı Örneği. Ankara Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 67-91.
• Pınar, M. A., ve Akgül, G. D. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmenlikte kariyer basamaklarında yükselme sistemine ilişkin görüşleri. International Journal of Social Sciences and Education Research, 9(1), 36-47.
• Piccone, A.V. (2009). A comparison of three computational procedures for solving the number of factors problem in exploratory factor analysis. Published Doctor of Philosophy dissertation. University of Northern Colorado.
• Rennie, K.M. (1997). Exploratory And Confirmatory Rotation Strategies in Exploratory Factor Analysis. Paper Presented At The Annual Meeting of The Southwest Educational Research Association (Austin, January).
• Sarıçam, H., & Çetintaş, K. (2015). Okul Kaygısı Ölçeği-Öğretmen Formunu Türkçeye uyarlama: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet International Journal of Education, 4(2), 41-50.
• Sevencan, F., ve Çilingiroğlu, N. (2007). Sağlık alanındaki araştırmalarda kullanılan niteliksel veri toplama yöntemleri. Toplum Hekimliği Bülteni, 26(1), 1-6.
• Şen, S. (2020). Mplus ile yapısal eşitlik modellemesi uygulamaları. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Şişman, M. (2005). Öğretmenliğe giriş. Sekizinci baskı. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
• Tan, Ş., (2007). Öğretimi Planlama ve Değerlendirme. Ankara: PegemA. Tavşancıl, E. (2010). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Nobel.
• Terzi, R. (2019). Nicel veri toplama teknikleri. S. Şen ve İ. Yıldırım (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (357-382). Nobel.
• Tezbaşaran, A. (2008). Likert tipi ölçek hazırlama kılavuzu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.
• Yu, C. Y. (2002). Evaluating cutoff criteria of model fit indices for latent variable models with binary and continuous outcomes (Doctoral dissertation). University of California, Los Angeles, USA. https://www.statmodel.com/download/Yudissertation.pdf
• Yüksel, Ö. (1998). İnsan kaynakları yönetimi. Gazi Kitabevi.
• Ziyalar, A. (2006). Erişkin psikopatolojisi. Yüce Yayın Dağıtım.