Self-Efficacy Levels for Protection from Substance Abuse and Associated Factors among University Students

Öz

Background: Substance abuse is a major public health problem with increasing prevalence among young people and is associated with significant physical, psychological, and social consequences.

Objective: This study aimed to examine the self-efficacy levels for protection against substance abuse and the associated factors among university students enrolled in a Vocational School of Health Services.

Methods: This descriptive, cross-sectional study was conducted with 931 students enrolled in the Vocational School of Health Services at a foundation university. Data were collected online using a Demographic Information Form and the Self-Efficacy Scale for Protection Against Substance Abuse for Adolescents. Group comparisons were performed using independent-samples t-tests, one-way analysis of variance (ANOVA), and appropriate post-hoc tests; effect size analyses were used to evaluate the magnitude of differences.

Results: Overall, students’ self-efficacy levels for protection against substance abuse were found to be high. Female students had significantly higher self-efficacy scores than male students. Higher self-efficacy was observed among students with higher perceived social support and academic achievement, better perceived mental health, and higher levels of physical activity. In the digital domain, students with higher internet use skills demonstrated higher self-efficacy, whereas those with longer daily internet use duration had lower self-efficacy scores.

Conclusion: University students’ self-efficacy for protection against substance abuse was significantly associated with gender, perceived social support, academic achievement, mental health status, physical activity, and internet-related factors. Based on these findings, it is recommended that preventive programs at universities be structured using a holistic approach focused on psychosocial support, healthy lifestyle behaviors, and digital well-being, with nurses playing an active role in program implementation.

Anahtar Kelimeler

• substance abuse
• prevention
• self-efficacy
• university students
• risk factors.

Üniversite Öğrencilerinin Madde Bağımlılığından Korunma Öz-Yeterlik Düzeyleri ve Etkileyen Faktörler

Öz

Giriş: Madde bağımlılığı, özellikle gençler arasında giderek artan; fiziksel, ruhsal ve sosyal sonuçları olan önemli bir halk sağlığı sorunudur.

Amaç: Bu çalışma, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’nda öğrenim gören üniversite öğrencilerinin madde bağımlılığından korunmaya yönelik öz-yeterlik düzeylerini ve ilişkili faktörleri incelemek amacıyla yürütülmüştür.

Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki araştırma, bir vakıf üniversitesinin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’nda öğrenim gören 931 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, çevrim içi ortamda Demografik Bilgi Formu ve Ergenler İçin Madde Bağımlılığından Korunma Öz-Yeterlik Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalarda t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve uygun post-hoc testler uygulanmış; farkların düzeyi etki büyüklüğü analizleri ile değerlendirilmiştir.

Bulgular: Öğrencilerin madde bağımlılığından korunmaya yönelik öz-yeterlik düzeyi genel olarak yüksek bulunmuştur. Kadın öğrencilerin öz-yeterlik puanları erkek öğrencilerden anlamlı düzeyde yüksektir. Algılanan sosyal destek ve akademik başarısı yüksek olan, ruh sağlığını daha iyi algılayan ve fiziksel olarak daha aktif öğrencilerin öz-yeterlik puanları daha yüksektir. Dijital alanda ise internet kullanım becerisi yüksek öğrencilerde öz-yeterlik düzeyi daha yüksekken, günlük internet kullanım süresi uzun olan öğrencilerde öz-yeterlik puanları daha düşüktür.

Sonuç: Üniversite öğrencilerinin madde bağımlılığından korunmaya yönelik öz-yeterlik düzeyi; cinsiyet, algılanan sosyal destek, akademik başarı, ruh sağlığı, fiziksel aktivite ve internetle ilişkili değişkenlerle anlamlı ilişkiler göstermektedir. Bu sonuçlar doğrultusunda, üniversitelerde hemşirelerin aktif rol üstlendiği önleyici programların; psikososyal destek, sağlıklı yaşam ve dijital iyi oluş odaklı bütüncül yaklaşımlar temelinde yapılandırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• madde bağımlılığı
• korunma
• öz-yeterlik
• üniversite öğrencileri
• risk faktörleri.

Kaynakça

1. Akkaya-Kalaycı, T., Diken, İ. H., İlhan, M. N. (2020). An investigation of smoking habits among university students. International Journal of Caring Sciences, 13(3), 1473–1479.
2. Al-Ziadat, M. A. (2024). Do social support and self-efficacy play a significant role in substance use relapse? Health Psychology Research, 12, Article 94576. https://doi.org/10.52965/001c.94576.
3. Arias-De la Torre, J., Fernández-Villa, T., Molina, A. J., Amezcua-Prieto, C., Mateos, R., Cancela, J. M., … Martín, V. (2019). Drug use, family support and related factors in university students: A cross-sectional study based on the uniHcos project data. Gaceta Sanitaria, 33, 141–147. https://doi.org/10.1016/j.gaceta.2018.01.004.
4. Ataoğlu, B. N., Topuzoğlu, A., Çakmak, B., Yurttutan, B., Tokol, H., Ataoğlu, S. N. (2024). İstanbul’da bir tıp fakültesindeki öğrencilerin sigara ve alkol kullanım durumları ve etkileyen değişkenler. Fırat Tıp Dergisi, 29(4), 1–8.
5. Ayhan, F., Çöplü, M., Türkmen, A. (2021). Adölesanların madde bağımlılığından korunmaya ilişkin öz yeterlikleri ile ebeveyn bağlanma düzeyleri arasındaki ilişki. Bağımlılık Dergisi, 22(3), 285–296. https://doi.org/10.51982/bagimli.901638
6. Ayyıldız, T., Gemicioğlu, Ş. H., Topçu, F., Demir, A., Kaya, K. N. (2023). Ortaokul düzeyindeki çocuklarda internet bağımlılığının sosyal beceri düzeyi ile ilişkisi. Bağımlılık Dergisi, 24(1), 73–84.
7. Bekircan, E., Ün, İ., Ayyıldız, N., Usta, G. (2022). Üniversite öğrencilerinde madde bağımlılığı farkındalığı ile benlik saygısı arasındaki ilişki. Bağımlılık Dergisi, 23(1), 1–7.
8. Bugbee, B. A., Beck, K. H., Fryer, C. S., Arria, A. M. (2019). Substance use, academic performance, and academic engagement among high school seniors. Journal of School Health, 89(2), 145–156. https://doi.org/10.1111/josh.12723.

9. Can, V., Küçükoğlu, S., Özdemir, A. A., Bulduk, M. (2021). Üniversite öğrencilerinin madde kullanım durumları ile yalnızlık düzeylerinin incelenmesi. Kocaeli Tıp Dergisi, 10, 63–71.
10. Caricati, L., Ferrari, D. (2021). Association between coping strategies and drug use in a large cohort of students from a northern Italian university. Acta Bio-Medica: Atenei Parmensis, 92(4), e2021267. https://doi.org/10.23750/abm.v92i4.11872.
11. Chang, C., Chang, K., Griffiths, M. D., Lin, C., Pakpour, A. H. (2021). The mediating role of perceived social support in the relationship between perceived stigma and depression among individuals diagnosed with substance use disorders. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 29(2), Article e12794. https://doi.org/10.1111/jpm.12794.
12. Chattopadhyay, A., Kaloiya, G., Sarkar, S. (2022). Family communication in the context of substance use: What do we know and what measures can we take? Indian Journal of Clinical Psychiatry, 2(2), 47–56.
13. Chavez-Yacolca, D. R., Castro-Champión, R. B., Cisneros-Gonzales, N. M., Cunza-Aranzábal, D. F., Morales-García, M., Abanto-Ramírez, C. D. (2025). Relationship between academic procrastination and internet addiction in Peruvian university students: The mediating role of academic self-efficacy. Frontiers in Psychology, 15, Article 1454234.
14. Cherewick, M., Lama, R., Rai, R. P., Dukpa, C., Mukhia, D., Giri, P., Matergia, M. (2024). Social support and self-efficacy during early adolescence: Dual impact of protective and promotive links to mental health and wellbeing. PLOS Global Public Health, 4(12), e0003904. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0003904.
15. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
16. DePadilla, L., Miller, G. F., Jones, S. E., Breiding, M. J. (2022). Substance use and sports- or physical activity-related concussions among high school students. Journal of School Nursing, 38(6), 511–518. https://doi.org/10.1177/1059840520977319.
17. Devoto, A., Himelein-Wachowiak, M., Liu, T., Curtis, B. (2022). Women’s substance use and mental health during the COVID-19 pandemic. Women’s Health Issues, 32(3), 235–240. https://doi.org/10.1016/j.whi.2022.01.004
18. Downey, D. B., Cao, R. (2023). Number of siblings and mental health among adolescents: Evidence from the U.S. and China. Journal of Family Issues, 45(11), 2822–2850. https://doi.org/10.1177/0192513X231220045
19. Eker, F., Akkuş, D., Öner Kapısız, Ö. (2013). Ergenler için madde bağımlılığından korunma öz-yeterlik ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik değerlendirilmesi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 4(1), 7–12. https://doi.org/10.5505/phd.2013.74936
20. Erzincanlı, Y. (2022). Üniversite öğrencilerinin kişilik tiplerine göre dijital bağımlılık ve bilinçli farkındalık düzeylerinin incelenmesi [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi].
21. Eşici, H. (2021). Beliren yetişkinlik dönemindeki bireyler için Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği’nin geliştirilmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(2), 443–454.
22. Fagan, M. J., Duncan, M. J., Bedi, R. P., Puterman, E., Leatherdale, S. T., Faulkner, G. (2022). Physical activity and substance use among Canadian adolescents: Examining the moderating role of school connectedness. Frontiers in Public Health, 10, 889987. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.889987.
23. Fuster, D., Zuluaga, P., Muga, R. (2024). Substance use disorder: Epidemiology, medical consequences and treatment. Medicina Clínica, 162(9), 431–438. https://doi.org/10.1016/j.medcli.2023.11.016.
24. Gökalp, O., İnal, S. (2020). Alcohol consumption and its related factors among university students in Turkey. Journal of Public Health Research, 9(4), 1819. https://doi.org/10.4081/jphr.2020.1819
25. Hutchison, M., Russell, B. S., Carney, L. M., Finkelstein-Fox, L., Park, C. L. (2020). Collegiate substance use: A tale of differential risk and coping. Drug and Alcohol Dependence, 212, 108038. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2020.108038.
26. Iob, E., Pingault, J.-B., Munafò, M. R., Stubbs, B., Gilthorpe, M. S., Maihofer, A. X., Psychiatric Genomics Consortium Posttraumatic Stress Disorder Working Group, Danese, A. (2023). Testing the causal relationships of physical activity and sedentary behaviour with mental health and substance use disorders: A Mendelian randomisation study. Molecular Psychiatry, 28(8), 3429–3443. https://doi.org/10.1038/s41380-023-02133-9.
27. Kadan, G., Aral, N. (2024). Türkiye’de ergenlik döneminde bağımlılıkla mücadele konusunu ele alan çalışmaların incelenmesi: Teknoloji ve madde bağımlılıkları. Bağımlılık Dergisi, 25(4), 451–467.
28. Kardaş, Ö., Kardaş, B. (2023). Çocuk ve ergen madde bağımlılığı tedavi merkezine başvuran olguların sosyodemografik ve madde kullanım özelliklerinin incelenmesi. Bağımlılık Dergisi, 24(2), 174–185.
29. Kaya, Z., Vangölü, M. S., Özdemir, M., Marufoğlu, M. (2023). Lise öğrencilerinin dijital bağımlılık ve iyi oluş düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(1), 117–138.
30. Kırağ, N., Tanılmışoğlu, E. (2020). Substance abuse protection self-efficacy of students from two different types of high schools and related factors. Journal of Contemporary Medicine, 10(1), 55–61.
31. Kızıltaş, A., Tuncay, T. (2021). Üniversite öğrencilerinin alkol ve madde kullanma risklerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(3), 867–882. https://doi.org/10.33417/tsh.866844
32. Koçanlı, M. (2020). Uyuşturucu madde bağımlılığında ailenin etkisi ve bağımlı sayısının azaltılmasında jandarmanın etkinliği: İstanbul’da bir uygulama. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 2(4), 579–590.
33. Kutlu, Ö., Erkan, D., & Sütlü, S. (2025). Madde bağımlılığı riskine karşı öz-yeterlik: Meslek yüksekokulu öğrencilerinde bir araştırma. Current Addiction Research, 9(1), 15–22.
34. Lee, Y., Agrawal, A., Zhang, L. (2018). Gender differences in the association between depression and substance use among hospitalized patients with substance use disorders. Journal of Substance Abuse Treatment, 92, 19–24. https://doi.org/10.1016/j.jsat.2018.05.009
35. Lo, T. W., Yeung, J. W. K., Tam, C. H. L. (2020). Substance abuse and public health: A multilevel perspective and multiple responses. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(7), 2610. https://doi.org/10.3390/ijerph17072610
36. Mancone, S., Corrado, S., Tosti, B., Spica, G., Diotaiuti, P. (2024). Integrating digital and interactive approaches in adolescent health literacy: A comprehensive review. Frontiers in Public Health, 12, 1387874. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1387874
37. Osmanoğlu, D. E. (2017). Üniversite öğrencilerinin içme nedenleri ve madde bağımlılığından korunma öz-yeterlik davranışlarının belirlenmesi ve içme nedenlerine dair görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (35), 198–222.
38. Özsat, K., Işıktaş, S. (2024). KKTC’deki üniversite öğrencilerinin madde kullanım sıklığı ve özellikleri. Bağımlılık Dergisi, 25(2), 165–179.
39. Shahid, A., Asmat, A. (2023). Stigmatisation and perceived social support as predictors of treatment of substance use disorder (SUD): A systematic review. Journal of the Pakistan Medical Association, 73(4), 848–852. https://doi.org/10.47391/JPMA.6478.
40. Taşlıyan, M., Karakuş, F. N., Çakıdoğlu, Z. (2021). Dijital bağımlılık ile yaratıcı düşünme eğilimi arasındaki ilişkinin incelenmesi: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(25), 503–517.
41. Tekin-İftar, E., Arıkan, F. (2020). The effects of a substance abuse prevention program on the self-efficacy and attitudes of high school students. Journal of School Nursing, 36(2), 125–133. https://doi.org/10.1177/1059840518822558
42. Uzun, S., Kelleci, M. (2018). Lise öğrencilerinde madde bağımlılığı: Madde bağımlılığından korunma konusundaki öz yeterlikleri ve ilişkili faktörler. Düşünen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 31(4), 356–363. https://doi.org/10.5350/DAJPN2018310404
43. Walsh, L., Slesnick, N., Wong, J. D. (2020). Substance use, self-efficacy, and differentiation as predictors of intimate partner violence among substance-using women. Substance Use & Misuse, 55(5), 707–714. https://doi.org/10.1080/10826084.2019.1696825
44. Yıldız, M. (2017). Lise öğrencilerinin madde bağımlılığından korunmaya ilişkin öz yeterliğinin incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(2), 70–77.
45. Yılmaz, S. (2024). Beliren yetişkinlik dönemindeki bireylerin sigara bağımlılıkları ile psikolojik iyi oluşları ve stresle başa çıkma biçimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi].
46. Yılmaz, S., Yılmaz, M., Sorver, A., Karagöz, Ş. Ş., Abalı, V. (2023). Madde bağımlılığı önleme programının ergenlerin öz yeterlik algısına etkisi. YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(2), 105–111.
47. Zhang, G., Feng, W., Zhao, L., Zhao, X., Li, T. (2024). The association between physical activity, self-efficacy, stress, self-management, and mental health among adolescents. Scientific Reports, 14(1), Article 5488. https://doi.org/10.1038/s41598-024-55488-1.