TRACING THE ENLIGHTENMENT IN INTERNATIONAL RELATIONS: A STUDY ON THE FOUNDATIONS OF THE DISCIPLINE

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 21, 105 - 127, 29.07.2025

Yusuf Mehmet Akay , Erdem Özlük

https://doi.org/10.58202/joecopol.1707957

Öz

This study examines how the Enlightenment period influenced the field of International Relations by introducing a new perspective to the philosophical, cultural, political, and social ideas that emerged in Europe. The Enlightenment, shaped by numerous historical developments, positioned reason as the ultimate measure of all things. It was a period devoted to the pursuit of truth through empirical observation, scientific inquiry, and the discovery of natural laws, with an emphasis on applying the scientific method to the study of society. At the height of the belief that reason could uncover universal truths, efforts to apply these truths to society were reflected in the social sciences through the rise of positivist philosophy. The central argument of this study is that the Enlightenment's positivist conception of science laid the foundation for the discipline of International Relations and continued to influence it in the years that followed. The political, economic, and social transformations sparked by Enlightenment thought gave rise to key concepts such as sovereignty, anarchy, security, the state, and the liberal social contract—concepts that have fundamentally shaped the field of International Relations.

Anahtar Kelimeler

Enlightenment , International Relations , Realism , Idealism

ULUSLARARASI İLİŞKİLER’DE AYDINLANMA’NIN İZLERİNİ SÜRMEK: DİSİPLİNİN TEMELLERİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

Öz

Bu çalışma, Avrupa’da ortaya çıkan, felsefi, kültürel, siyasi ve toplumsal düşüncelere yeni bir bakış açısı getiren Aydınlanma döneminin Uluslararası İlişkiler disiplini üzerindeki etkisini incelemektedir. Aydınlanma, Avrupa tarihini şekillendiren pek çok gelişmeyle biçimlenen bir süreç ve her şeyin ölçütünün akıl olduğu bir dönemdir. Genelgeçer doğrulara akıl yoluyla ulaşılabileceği düşüncesinin zirvesi olan bu dönemde, evrensel doğruların topluma uyarlanma çabaları sosyal bilimlere pozitivist felsefe yoluyla yansımıştır. Bu çalışmada ortaya konulan temel bulgu, Aydınlanmacı pozitivist bilim anlayışının Uluslararası İlişkiler disiplinini kurduğu ve sonraki dönemde de etkisi altında tuttuğudur. Aydınlanmacı düşüncelerin ortaya çıkardığı siyasi, ekonomik ve sosyal dönüşümler; egemenlik, anarşi, güvenlik, devlet, liberal sözleşmeci toplumsal yapı gibi kavramları üretmiş ve Uluslararası İlişkiler disiplinini biçimlendirmiştir.

Anahtar Kelimeler

aydınlanma , uluslararası ilişkiler , realizm , idealizm

Etik Beyan

HERHANGİ BİR ETİK PROBLEM OMADIĞINI BEYAN EDERİM

Kaynakça

• Ağaoğulları, M. A., Ergün, R., & Çulha Zabçı, F. (2009). Kral-Devletten Ulus-Devlete. İmge Kitabevi.
• Ağaoğulları, M. A., & Köker, L. (2009). Kral Devlet ya da Ölümlü Tanrı. İmge Kitabevi.
• Altuntaş, E. O. (2015). Aydınlanma Döneminden Günümüze Bilimsel Bilginin Temelindeki Ana Sorunsal: İdealizm-Materyalizm Tartışması ve Diyalektik Yöntem. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 12(47), 27–43.
• Aydın, M. (1996). Uluslararası İlişkilerde Yaklaşım, Teori ve Analiz. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 51(01), 71–114.
• Aydınlı, H. İ., & Ayhan, V. (2004). Egemenlik Kavramının Tarihsel Gelişimi Perspektifinden İktidarın Sınırlandırılması Tartışması. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, 5(1), 67–84.
• Bacık, G. (2007). Modern Uluslararası Sistem: Köken, Genişleme, Nedensellik. Kaktüs Yayınları.
• Baylis, J. (2008). Uluslararası İlişkilerde Güvenlik Kavramı. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 5(18), 69–85.
• Beriş, H. E. (2008). Egemenlik Kavramının Tarihsel Gelişimi ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(01), 55–80. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002053
• Bostanoğlu, B. (2008). Türkiye-ABD İlişkilerinin Politikası. İmge Kitapevi Yayınları.
• Capra, F. (2009). Batı Düşüncesinde Dönüm Noktası (M. Armağan (çev.)). İnsan Yayınları.
• Carnoy, M. (2013). Devlet ve Siyaset Teorisi (S. Coşar, A. Örküp, & M. Yetiş (çev.)). Dipnot Yayınları.
• Cevizci, A. (2002). Felsefe Tarihine Giriş. Paradigma Yayınları.
• Cevizci, A. (2015). Felsefe Tarihi. Say Yayınları.
• Çiğdem, A. (1997). Toplum, Doğa ve Eko-politik Hareketler. Birikim, 98, 31–38.
• Dorinda, O. (2007). Aydınlanma (S. Çalışkan & H. Çalışkan (çev.)). Dost Kitabevi.
• Eralp, A. (2009). Uluslararası İlişkiler Disiplininin Oluşumu: İdealizm Realizm Tartışması. Içinde Devlet, Sistem ve Kimlik: Uluslararası İlişkilerde Temel Yaklaşımlar. İletişim Yayınları.
• Ersoy, E. (2015). Realizm. Içinde R. Gözen (Ed.), Uluslararası İlişkiler Teorileri. İletişim Yayınları.
• Ewald, O. (2013). Fransız Aydınlanma Felsefesi (G. Aytaç (çev.)). Doğu Batı Yayınları.
• Grieco, J. M. (2015). Realist Uluslararası Teori ve Dünya Siyaset Çalışması. Içinde M. W. Doyle & G. J. Ikenberry (Ed.), Uluslararası İlişkiler Teorisinde Yeni Düşünce (ss. 163–202). Beta Yayınları.
• Griffiths, M., & O’ Callaghan, T. (2002). International Relations: The Key Concepts. Routledge.
• Güneş, F. (2013). Klasik Sosyoloji Tarihi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Heywood, A. (2011). Siyasi İdeolojiler (A. K. Bayram, Ö. Tüfekçi, H. İnanç, Ş. Akın, & B. Kalkan (çev.)). Adres Yayınları.
• Heywood, A. (2012). Siyasetin Temel Kavramları (H. Özler (çev.)). Adres Yayınları.
• Jeanniere, A. (2000). Modernite Nedir? Içinde M. Küçük (Ed.), Modernite Versus Postmodernite. Vadi Yayınları.
• Kant, I. (1992). What is Enlightenment? (Konigsberg-1784) (T. Humprey, çev.). Içinde Hackett Publishing. https://www.nypl.org/sites/default/files/kant_whatisenlightenment.pdf
• Latham, R. (1997). History, theory, and international order: some lessons from the nineteenth century. Review of International Studies, 23(4), 419–443. https://doi.org/DOI: 10.1017/S0260210597004191
• Losee, J. (2012). Bilim Felsefesine Tarihsel Bir Giriş (E. Böke (çev.)). Dost Kitabevi.
• McNeill, W. (2012). Dünya Tarihi (A. Şenel (çev.)). İmge Kitabevi.
• Morgenthau, H. (2006). Politics Among Nations, Struggle for Power and Peace. The McGraw-Hill.
• Önder, T. (2003). Ekoloji, Toplum ve Siyaset. Odak Yayınları.
• Özlük, E. (2012). Uluslararası İlişkilerde Devlet: Tanım, Teori ve Devlet İstisnacılığı. Çizgi Kitapevi.
• Rousseau, J.-J. (2006). Toplum Sözleşmesi (V. Günyol (çev.)). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Russ, J. (2014). Avrupa Düşüncesinin Serüveni (Ö. Doğan (çev.)). Doğu Batı Yayınları.
• Şaylan, G. (2003). Değişim, Küreselleşme ve Devletin Yeni İşlevi. İmge Kitabevi Yayınları.
• Stanlick, N. A. (2006). A Hobbesian View of International Sovereignty. Journal of Social Philosophy, 37(4), 552–565.
• Taşçı, S. (2000). Aydınlanma(ma)nın Felsefesi. Toplumbilim, 11, 131–134.
• Tokatlı, A. (1973). Ansiklopedik Felsefe Sözlüğü. Bilgi Yayınevi.
• Waltz, K. N. (2009). İnsan, Devlet ve Savaş: Teorik Bir Analiz (E. Bozkurt, S. Kanat, & S. Yalçıner (çev.)). Asil Yayın.
• Waltz, K. N. (2015). Uluslararası Politika Teorisi (O. S. Binatlı (çev.)). Phoenix Yayınları.
• Wendt, A. (2016). Uluslararası Sistemin Sosyal Teorisi (S. G. Ihlamur Öner & H. Sarı Ertem (çev.)). Küre Yayınları.
• Wight, C., & Kurki, M. (2016). Uluslararası İlişkiler ve Sosyal Bilimler. Içinde T. Dunne, M. Kurki, & S. Smith (Ed.), Uluslararası İlişkiler Teorileri: Disiplin ve Çeşitlilik. Sakarya Üniversitesi Kültür Yayınları.
• Yalvaç, F. (2011). Uluslararası İlişkiler Kuramında Anarşi Söylemi. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 8(29), 71–99.
• Yalvaç, F. (2019). Devlet. Içinde A. Eralp (Ed.), Devlet ve Ötesi: Uluslararası İlişkilerde Temel Kavramlar (ss. 15–52). İletişim Yayınları.
• Yanık, L. K. (2015). Liberalizm: Bir Yazın Değerlendirmesi. Uluslararası İlişkiler, 12(46), 35–55.
• Yıldırım, C. (2005). Bilim Felsefesi. Remzi Kitabevi.
• Yıldırım, C. (2012). Bilim Tarihi. Remzi Kitabevi.
• Yurdusev, N. A. (2009). “Uluslararası İlişkiler” Öncesi. Içinde Devlet, Sistem ve Kimlik: Uluslararası İlişkilerde Temel Yaklaşımlar. İletişim Yayınları.