A Quantitative Analysis of Professional Ethics Literacy among University Students

Öz

This study aims to examine university students’ tendencies regarding professional ethics literacy and their evaluations of ethical principles. The study investigates whether ethical knowledge and attitudes differ according to gender, age, year of study, academic program, and level of knowledge about Ethics Week. The findings are interpreted in terms of sports management and recreation education. A quantitative research approach was adopted in the study. Data were collected through a structured questionnaire administered to 250 students enrolled at a public university. Exploratory factor analysis was conducted to examine the construct validity of the items in the scale, and it was determined that 20 items were grouped under five factors. The Kaiser-Meyer-Olkin coefficient was calculated as 0.806, Bartlett’s test of sphericity was significant, the total explained variance was 54.36%, and the Cronbach’s alpha coefficient was 0.717. The findings indicate that students demonstrate a high level of sensitivity regarding honesty, reliability, impartiality, and the importance of ethics education. However, a more limited level of awareness was observed in relation to the institutional and practical dimensions of ethical knowledge. Significant differences were found in some items according to gender, age, year of study, academic program, and level of knowledge about Ethics Week. The results suggest that ethics literacy in higher education should not be treated merely as the transmission of general values. Ethics education needs to be supported by decision-making processes, professional responsibility, equality, impartiality, and practice-based examples.

Anahtar Kelimeler

• Ethics
• Professional ethics
• ethics literacy
• higher education.

Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinin Meslek Etiği Okuryazarlığına İlişkin Değerlendirmeleri Üzerine Nicel Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, meslek yüksekokulu öğrencilerinin meslek etiği okuryazarlığına ilişkin değerlendirmelerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada öğrencilerin etik bilgi ve farkındalık, mesleki sorumluluk, karar verme, etik dışı davranışlara yaklaşım ve etik eğitimiyle ilgili ifadelere verdikleri yanıtlar ele alınmıştır. Ayrıca bu yanıtların cinsiyet, yaş, sınıf düzeyi, öğrenim görülen program ve etik haftasına ilişkin bilgi durumu bakımından farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Nicel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmanın verileri, bir devlet üniversitesine bağlı meslek yüksekokulunda öğrenim gören 250 öğrenciden yapılandırılmış anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Formda yer alan ifadelerin yapı geçerliğine ilişkin ilk bulguları değerlendirmek amacıyla açımlayıcı faktör analizi uygulanmış; 23 maddelik başlangıç formundan üç madde çıkarıldıktan sonra 20 maddenin beş faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Kaiser-Meyer-Olkin katsayısı 0,806, Bartlett küresellik testi anlamlı, toplam açıklanan varyans oranı %54,36 ve genel Cronbach alfa katsayısı 0,717 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, öğrencilerin dürüstlük, güvenirlik, tarafsızlık ve etik eğitiminin gerekliliğine ilişkin ifadelere görece yüksek düzeyde katıldığını göstermektedir. Buna karşılık etik haftasına ilişkin bilgi durumunun ve etik türlerine yönelik farkındalığın sınırlı kaldığı görülmüştür. Cinsiyet, yaş, sınıf düzeyi, öğrenim görülen program ve etik haftasına ilişkin bilgi durumu bakımından bazı ifadelerde anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Sonuçlar, meslek etiği okuryazarlığının yükseköğretimde yalnızca genel bir değer aktarımı olarak değil, karar verme, mesleki sorumluluk, etik farkındalık ve uygulamaya dönük örneklerle birlikte ele alınması gerektiğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Etik
• Meslek etiği
• etik okuryazarlık
• yükseköğretim.

Etik Beyan

Araştırma süreci etik ilkelere uygun biçimde yürütülmüş ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Etik Kurulu’ndan 16.05.2025 tarihli ve 130/172 sayılı karar ile etik onay alınmıştır. Katılımcıların gönüllü onamı esas alınmış kişisel bilgiler gizlilik ilkesi doğrultusunda korunmuştur.

Kaynakça

1. Aktaş, K. (2014). Etik-ahlâk ilişkisi ve etiğin gelişim süreci. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(2), 22-32.
2. Alkan, V., Şimşek, S. & Armağan Erbil, B. (2019). Karma yöntem deseni: Öyküleyici alanyazın incelemesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7(2), 559-582. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.5m
3. Aydın, İ. (2024). Üniversitelerde meslek etiği eğitiminin önemi ve yöntemleri. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 14(2), 136-146.
4. Bahar, E. (2014). Meslek etiği. Nobel Akademik Yayıncılık.
5. Bakırtaş, D. & Atılgan Yaşa, A. (2020). Vergi okuryazarlık düzeyinin belirlenmesine yönelik bir araştırma: Salihli Belediyesi örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 741-747. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.719874
6. Bruhn, J. G., Zajac, G., Al-Kazemi, A. A., & Prescott, L. D. (2002). Moral positions and academic conduct: Parameters of tolerance for ethics failure. The Journal of Higher Education, 73(4), 461-493. https://doi.org/10.1080/00221546.2002.11777160
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
8. Çam, M. O. & Baysan-Arabacı, L. (2010). Tutum ölçeği hazırlamada nitel ve nicel adımlar. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 12(2), 64-71. https://doi.org/10.69487/hemarge.695121

9. Çetinkaya, R. S. (2018). Meslek etiği eğitimine pozitif bir yaklaşım: Kültürleştirme modeli. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (45), 74-87.
10. Demir, G. (2023). Yükseköğretimde etik ilkelerin gelişimi ve önemi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (34), 403-420.
11. Ercan, İ. & Kan, İ. (2004). Ölçeklerde güvenirlik ve geçerlik. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30(3), 211-216.
12. Eskicioğlu, Y. E., Doğu, G., & Özsoy, S. (2015). Antrenör ve sporcu gözüyle spor yöneticilerinin kararlarında etik ilkelere bağlılıklarının incelenmesi (BEKO Basketbol Ligi örneği). İstanbul Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(1-2), 13-22.
13. Garver, E. (1994). Aristotle’s rhetoric: An art of character. University of Chicago Press.
14. Gerçek, H., Güven, M. H., Özdamar, Ş. O., Yelken, T. Y., & Korkmaz, T. (2011). Yükseköğretim kurumlarında etik ilkeler, sorumluluklar ve davranış kuralları. Yükseköğretim ve bilim dergisi, (2), 80-88.
15. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
16. Kırel, Ç. (2000). Örgütlerde etik davranışlar, yönetimi ve bir uygulama çalışması. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
17. LMYO. (2025). Resmî web sitesi. https://lapsekimyo.comu.edu.tr/ Erişim Tarihi: 20 Aralık 2025.
18. Öksüz, M. (2022). Vergi bilincinin artırılmasında vergi haftasının rolü: Deneysel bir araştırma. R. Dayıoğlu Erul (Ed.), Psikolojik ve sosyolojik yönleriyle vergilendirme içinde (ss. 563-595). Gazi Kitabevi.
19. Özdemir, M. (2008). Kamu yönetiminde etik. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 4(7), 177-193.
20. Pelit, E. & Güçer, E. (2006). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğiyle ilgili etik olmayan davranışlara ve öğretmenleri etik dışı davranışa yönelten faktörlere ilişkin algılamaları. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (2), 95-119.
21. Soygüden, A. (2019). Sporda yaşanan örnek etik davranışların toplumsal karakterin oluşmasına etkileri. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 60-72.
22. Taytak, M. (2010). İlköğretim II. kademe öğrencilerinde vergi bilincinin tespiti: Ampirik bir araştırma. Maliye Dergisi, 158, 496-512.
23. Teyyare, E. (2018). Maliye eğitiminin vergi okuryazarlığı düzeyine etkisi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(4), 315-333. https://doi.org/10.11611/yead.463248
24. Tuğay, O., & Kılıç, M. B. (2017). Meslek etiği ve muhasebe meslek mensuplarının etik sözleşme algısının kuramsal modeli. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(22), 542-554.
25. Tuncel, S. D. (2014). Spor etiği. S. Atak & S. K. Gül (Ed.), Meslek etiği kavramları içinde (ss. 473-500). Adalet Yayınevi.
26. Usta, A. (2011). Kuramdan uygulamaya kamu yönetiminde etik ve ahlak. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 39-50.
27. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46(Özel Sayı), 74-85.
28. Ward, J., Luttrell, R., Wallace, A. & Allendale, M. I. (2020). PR ethics literacy: Identifying moral and ethical values through purposeful ethical education. Journal of Public Relations Education, 6(3), 66-80.