Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü Akademisyenlerinin Eğitim Profilinin İncelenmesi: Devlet ve Vakıf Üniversiteleri Üzerinde Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 4, 654 - 668, 29.12.2025

Ilgın Mutlubaş

Öz

Bu çalışma, devlet ve vakıf üniversitelerinde gastronomi ve mutfak sanatları (GMS) alanında görev yapan akademisyenlerin eğitim profillerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Bulgular, devlet üniversitelerinde alan içi akademik uzmanlaşmanın daha güçlü olduğunu; vakıf üniversitelerinde ise alan dışı kadroların daha fazla olduğunu göstermektedir. Vakıf üniversitelerinde doçent düzeyinde akademisyen sayısının düşük olduğu tespit edilmiş olup, bu durum akademik derinlik açısından önemli bir eksikliğe işaret etmektedir. Gastronomi ve mutfak sanatları doktora programlarının 2018 yılı sonrası artması, alan içi akademisyen sayısının sınırlı olması durumunu açıklamaktadır. Akademisyenlerin çoğunluğunun turizm, işletme, gıda mühendisliği gibi alanlarda doktora yapmış olması, gastronomi eğitiminin disiplinlerarası doğasını yansıtmaktadır. Ancak bu durum, alan özgü uzmanlaşmanın hâlen gelişim aşamasında olduğunu göstermektedir. Çalışmada sürdürülebilir ve nitelikli akademik gelişim için doğrudan GMS alanında doktora yapmış akademisyen oranının artırılması gerektiğini vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gastronomi Eğitimi , Akademisyen Profili , Aşçılık , Türkiye’de Gastronomi Eğitimi

Kaynakça

• Akmeşe, K. A. (2021). Türkiye’deki devlet üniversitelerinde gastronomi ve mutfak sanatları bölümlerinin müfredatları üzerine bir araştırma. Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6, 75– 93.
• Aksoy, M., & Şahin, A. (2017). Yiyecek içecek eğitiminde gastronomi ve mutfak sanatları ile kronoloji programlarına dair bir karşılaştırma. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(12), 7–20.
• Akyurt, H., & Yolasığmazoğlu, N. (2024). Üniversitelerdeki gastronomi eğitiminde gıda mühendisliğinin önemi ve gastronomi mühendisliği. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 8(102), 3222–3236. http://dx.doi.org/10.29228/sssj.64523 Aldemir, T., Işkın, M., & Şengel, Ü. (2021). Tv yemek programlarının popüler kültür algısı ve gençlerin eğitim-meslek seçimlerine etkileri. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 3(12), 971–986. https://doi.org/10.26677/TR1010.2020.623
• Alyakut, Ö., & Küçükkömürler, S. (2018). Gastronomi eğitimi alan üniversite öğrencilerinin mesleklerine yönelik metafor algılarının değerlendirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 9(16), 823–852. https://doi.org/10.26466/opus.452139
• Bişiren, A., & Gençer, K. (2023). Gastronomi ve mutfak sanatları bölümlerinin ve bünyesinde bulunduğu birimlerin yöneticiliğini yapan akademisyenlerin eğitim profili. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(4), 505–516.
• Çağlayan, E. (2019). Temel sanat eğitimi dersinin gastronomi ve mutfak sanatları eğitimindeki yeri ve önemi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(4), 3084–3095. https://doi.org/10.15869/itobiad.629732
• Demir, Ö. (2023). Gastronomi eğitimi ve yiyecek içecek endüstrisi arasındaki bağlantısızlıklar: paydaşlar üzerine araştırma ve model önerisi [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi]. https://acikerisim.balikesir.edu.tr/items/c8b2d0ed-c589-47c3-ac85-03b257156ee6
• Deveci, B., Deveci, B., Aymankuy., Y. & Aymankuy, Ş. (2021). Gastronomi ve mutfak sanatları bölümü akademik personelinin eğitim profili: devlet üniversiteleri üzerine bir araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(3), 2506-2526. https://doi.org/10.21325/jtr.2020.045
• Işın, P. M. (2019). Osmanlı Döneminde Aşçılar. Türkiye Turizm Ansiklopedisi. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/ adresinden 26.03.2025 tarihinde alınmıştır.)
• İİENSTİTU. (2024). Bilimsel Araştırma Türleri. https://www.iienstitu.com/blog/bilimsel-arastirma-turleri adresinden 17.08.2024 tarihinde alınmıştır.
• Kanat, A. (2021). Türkçe ders kitaplarında dil bilgisi öğretimi konulu lisansüstü tezlerin yönelimleri üzerine bir değerlendirme. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(15), 19–34.
• Kasaroğlu, K., Sarıbaş, Ö., & Güler, M. E. (2024). Gastronomi ve mutfak sanatları eğitim programlarının incelenmesine yönelik bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(51), 213– 225.
• Odacı, G., & Yıldız, S. (2023). Kadın öğrencilerin kariyer beklentileri ve aşçılık mesleğine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi: gastronomi ve mutfak sanatları öğrencileri üzerine bir araştırma. Tourism and Recreation, 5(2), 186–193. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1388152
• Öney, H. (2016). Gastronomi eğitimi üzerine bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35, 193–202.
• Öney, H. (2020). Türkiye'de gastronomi eğitiminin geçirdiği aşamalar. Türkiye Turizm Ansiklopedisi. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/turkiyede-gastronomi-egitimi adresinden 28.04.2025 tarihinde alınmıştır.
• ÖSYM. (2024). Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu. https://www.osym.gov.tr/ adresinden 04.03.2025 tarihinde alınmıştır.
• Sevim, B., & Görkem, O. (2016). Gastronomi eğitiminde geç mi kalındı acele mi ediliyor? Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(58). https://doi.org/10.17755/esosder.258830
• Sezen, T. S. (2018). Gastronomi eğitimin mevcut durumunun analizine yönelik bir araştırma [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi], https://acikerisim.balikesir.edu.tr/items/1d073572-b4ff-41ff-ae5a- 6a5fb39a5520.
• Sökmen, A., & Karamustafa, A. T. (2024). Gastronomi eğitimi ile ilgili yapılan araştırmalar üzerine bir inceleme. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 9(1), 18–38. https://doi.org/10.37847/tdtad.1448149
• Şat, R., Sezen, T. S., & Doğdubay, M. (2023). Türkiye’de gastronomi eğitiminin tarihi ve gelişimi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 34(3), 318–334. https://doi.org/10.17123/atad.1316644
• Şirin Yıldırım, E., & Ağzıpak, D. D. (2024, Ekim). Cumhuriyet dönemi gastronomi eğitiminin gelişimi ve Türk mutfağına etkisi. Atatürk Araştırma Merkezi. https://atam.gov.tr/wp- content/uploads/2024/10/Eliso-SIRIN-YILDIRIM-Dila-Deniz-AGZIPAK.pdf (Erişim Tarihi: 12.05.2025)
• Türk Dil Kurumu. (2024). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/?q=Gastronomi&aranan= adresinden 04.08.2024 tarihinde alınmıştır.