Fen Lisesi Öğrencilerinin Olumsuz Değerlendirilme Korkusunun Başarı Motivasyonları Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 4, 774 - 790, 29.12.2025

Duygu Özer

Öz

Bu araştırmanın amacı; fen lisesi öğrencilerinin, olumsuz değerlendirilme korkusunun, başarı motivasyonları üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu araştırmada belirlenen değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya koymak amaçlandığı için ilişkisel tarama metodu kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini; 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Antalya’nın Gazipaşa ve Alanya ilçelerindeki fen liselerinde okuyan öğrencilerden oluşmaktadır. Gazipaşa Fen Lisesi’nde 430 öğrenci, Alanya Hüseyin Girenes Fen Lisesi’nde 525 öğrencinin olduğu ilgili okul birimlerinden öğrenilmiştir. Tüm öğrencilerden veri toplamak çeşitli nedenlerden dolayı zor olduğu için kolayda örnekleme yöntemi çerçevesinde %95 güven aralığı dikkate alınarak toplam 432 öğrenci örnekleme dahil edilmiştir. Araştırmanın verileri “Kişisel bilgi formu”, “Başarı Odaklı Motivasyon (BOM) Ölçeği” ve “Akademik Ortamda Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Yapılan çalışmada; her iki lisedeki öğrencilerin kısmen olumsuz değerlendirilme korkusu yaşadıkları ve buna bağlı olarak da başarı motivasyonlarının orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada olumsuz değerlendirilme korkusu ve başarı motivasyonunun öğrencilerin cinsiyet ve okudukları sınıflar açısından farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca her iki lisede okuyan öğrencilerin yaşadıkları olumsuz değerlendirilme korkusunun başarı motivasyonlarını artırdığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Olumsuz değerlendirilme Korkusu , Başarı Motivasyonu , Lise Öğrencileri

Investigation of the Effect of Fear of Negative Evaluation on Achievement Motivation Among Science High School Students

Öz

The purpose of this research is; It examines the effect of the fear of negative evaluation on the success motivation of science high school students. In this research, the relational screening method was used because it was aimed to reveal the relationships between the determined variables. The universe of the research; It consists of students studying at science high schools in Gazipaşa and Alanya districts of Antalya in the 2023-2024 academic year. It was learned from the relevant school units that there are 430 students in Gazipaşa Science High School and 525 students in Alanya Hüseyin Girenes Science High School. Since it is difficult to collect data from all students for various reasons, a total of 432 students were included in the sample within the framework of the convenience sampling method, taking into account the 95% confidence interval. The data of the research were collected through "Personal information form", "Achievement Oriented Motivation (BOM) Scale" and "Fear of Negative Evaluation in the Academic Environment Scale". In the study; It has been determined that students in both high schools partially experience fear of negative evaluation and, accordingly, their motivation for success is at a medium level. In the study, it was determined that fear of negative evaluation and success motivation differed according to students' gender and grades. In addition, it was determined that the fear of negative evaluation experienced by students studying in both high schools increased their motivation for success.

Anahtar Kelimeler

Fear of Negative Evaluation , Achievement Motivation , High School Students

Kaynakça

• Acat, B. ve Demirel, S. (2002). Türkiye‘de yabancı dil öğreniminde motivasyon kaynakları ve sorunları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi. Sayı: 32. Ankara: Pegem Yayınevi.
• Akbaba, S. (2006). Eğitimde motivasyon. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (13), 343- 361.
• Akbaba, S. ve Aktaş, A. (2005). İçsel motivasyon bazı değişkenler açısından incelenmesi. M.Ü.Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, (21), 19-42.
• Akgül, A. ve Çevik, O. (2003). İstatistiksel analiz teknikleri, SPSS’te işletme yönetimi uygulamaları. Ankara: Emek Ofset Ltd. Şti.
• Aksoy, Ö. N. (2019). Üstün ve özel yetenekli öğrencilerin akademik ortamlarda olumsuz değerlendirilme korkusunun incelenmesi Balıkesir örneği. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(3), 95-110.
• Alkan, V. (2015). Akademik ortamlarda olumsuz değerlendirilme korkusu ölçeğinin geliştirilmesi (Yayımlanmamış̧yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü̈,Ankara.
• Alkan, V., & Çokluk-Bökeoğlu, Ö. (2020). Akademik ortamlarda olumsuz değerlendirilme korkusu ölçeğinin geliştirilmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7 (5), 302-318.
• Aslan, M. ve Doğan, S. (2020). Dışsal motivasyon, içsel motivasyon ve performans etkileşimine kuramsal bir bakış. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11 (26), 291-301.
• Avcı Ö.,Y. (2015). Okul yöneticilerinin olumsuz değerlendirilme korkusu ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Kayseri.
• Avcı, M. (2019). Lise öğrencilerinin olumsuz değerlendirilme korkusu düzeyleri öznel iyi oluş düzeyleri ile sanal zorbalık düzeyleri arasındaki yordayıcı ilişkiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Büyükateş, V. (2018). Mükemmeliyetçilik, olumsuz değerlendirilme korkusu ve yaşam doyumu arasındaki ilişkiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Yakın Doğu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kıbrıs.
• Çetin, B., İlhan, M., & Yılmaz, F. (2014). Olumsuz değerlendirilme korkusu ve akademik risk alma arasındaki ilişkinin kanonik korelasyonla incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(1), 135-158.
• Chırkov, V., Vansteenkiste, M., Tao, R. ve Lynch, M. (2007). The role of self-determined motivation and goals for study abroad in the adaptation of international students. International Journal of Intercultural Relations, 31 (2), 199-222.
• Conroy, D. ve Elliot, A. (2004). Sporda başarısızlık korkusu ve başarı hedefleri: Tavuk ve yumurta sorununu ele almak. Kaygı Stres Başa Çıkma, (17), 271-285.
• Çaçan, Ö. (2020). Olumsuz değerlendirilme korkusu ile sosyal anksiyete belirtileri arasındaki ilişkide, bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin aracı rolünün incelenmesi. Yayımlanmış yüksek lisans tezi, İstanbul Kent Üniversitesi, İstanbul.
• Çetin, B., Doğan, T. ve Sapmaz, F. (2010). Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Formu’nun Türkçe uyarlaması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 35(156), 205-216.
• Çetin, B., İlhan, M. ve Yılmaz, F. (2014). Olumsuz değerlendirilme korkusu ve akademik risk alma arasındaki ilişkinin kanonik korelasyonla incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(1), 135-158.
• Çoban, A. E. ve Hamamcı, Z. (2006). Kontrol odakları farklı ergenlerin karar stratejileri açısından incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(29), 393-402.
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi.
• Çolak. E. ve Cırık. İ.(2015). Ortaokul öğrencilerinin motivasyon kaynaklarının incelenmesi. İlköğretim Online, 14 (4), 1307-1326.
• Deci, E. L., Vallerand, R. J., Pelletier, L. G. ve Ryan, R. M. (1991). Motivation and education: The self- determination perspective. Educational Psychologist, 26(3-4), 325-346.
• Deci, E. ve Ryan, R. (2000). The “What” And “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and The Self- Determination of Behaviour. Psychological Inquiry, 11(4), 227-269.
• Dilts, R. (1998). Motivation, http://www.nlpu.com/Articles/artic17.htm
• Dinnel, D. L., Brittain, T., Thompson, T., Johnson, K., King, M. ve Pust, K. (2002). A Structural Model of Self- Worth Protection and Achievement: Goals, Evaluative Anxiety, Attributions, Self-Esteem and Uncertainty. Poster presentations in the Second Biennial Self-Concept Enhancement and Learning Facilitation (SELF) Research Centre International Conference. Sydney.
• Downing, V. R., Cooper, K. M., Cala, J. M., Gin, L. E., & Brownell, S. E. (2020). Fear of negative evaluation and student anxiety in community college active-learning science courses. CBE—Life Sciences Education, 19:ar20, 1-16.DOI: 10.1187/cbe.19-09-0186.
• Elliot, A. J., & Thrash, T. M. (2004). Approach–avoidance motivation in personality: Approach and avoidance temperaments and goals. Journal of Personality and Social Psychology, 82 (5), 804-818.
• Elliot, A. ve McGregor, H. (1999). Sınav kaygısı ve yaklaşım ve kaçınma başarı motivasyonunun hiyerarşik modeli. Journal of Personality Social Psychology, 76, 628-644.
• Ergin, A. ve Karataş, H. (2018). Üniversite öğrencilerinin başarı odaklı motivasyon düzeyleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33 (4), 868-887.
• Gömleksiz, M. N., & Serhatlıoğlu, B. (2014). Öğretmen adaylarının akademik motivasyon düzeylerine ilişkin görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 173 (173), 99-128.
• Hill, K. T., & Wigfield, A. (1984). Test anxiety: A major educational problem and what can be done about it. The Elementary School Journal, 85(1), 105-126.
• Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım. Kan, A. ve Akbaş, A. (2005). Lise öğrencilerinin kimya dersine yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1 (2), 227-237.
• Kaplan, S. E; Reneau, J. H. & Whitecotton, S. (2001). The effects of predictive ability information, locus of control, and decision maker involvement and decision aid reliance. Journal of Behavioral Decision Making, 14(1), 35–50.
• Karagüven, M. H. (2012). Akademik motivasyon ölçeğinin Türkçeye adaptasyonu. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12 (4), 2599-2620.
• Kim, S. and Choi, N. (2020). The relationships between children's ego func-tion and fear of negative evaluation affecting academic failure toler- ance in early school age: analysis by Grade Level Considering Sustainability of Academic Motivation. Sustainability, 12 (5), 1-12.
• Koydemir S. (2006). Predictors of shyness among university students: Testing a self-presentational model (Unpublished Doctoral Dissertation). Middle East Technical University, Ankara.
• Krejcie, R. V. ve Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610. Masunag, L., Cadungon, G., & Pasaol, C. J. (2024). Exploring the mediating role of fear of negative evaluation between perfectionism and academic stress. International Journal of Multidisciplinary Studies in Higher Education, 1(1), 79–91. https://doi.org/10.70847/587960
• Noskeau, R., Santos, A., Wang, W. (2021). Çalışan yetişkinlerde başarısızlık korkusu ve hedef odaklılık yoluyla zihniyet ve sahtekarlık olgusu arasındaki noktaları birleştirmek. Psikiyatri ve Uygulamalı Psikoloji Bölümü, Tıp Fakültesi, Nottingham Üniversitesi, Nottingham, Birleşik Krallık. https://translate.google.com/website?sl=en&tl=tr&hl=tr&client=srp&u=https://loop.frontiersin.org/peo ple/1045139
• Ömür, Y. E., Aydın, R., & Argon, T. (2014). Öğretmen adaylarının olumsuz değerlendirilme korkuları ile aka- demik sahtekârlık eğilimleri arasındaki ilişki. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama [Journal of Education and Humanities: Theory and Practice], 5(9), 131-149.
• Özdamar, K. (2001). Spss ile biyoistatistik, 4. Basım, Eskişehir: Kaan Kitabevi.
• Özdemir, H. F., Korkmaz, G., & Toraman, Ç. (2021). Tıp fakültesi öğrencilerinin olumsuz değerlendirilme korku düzeyleri, akademik erteleme davranışları, akademik başarılarının incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18 (Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4824-4849.
• Özgüngör, S. (2006). Öz Bilinç, Olumsuz Değerlendirilme. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(19), 85-92.
• Pamuk, M. (2021). Lise öğrencilerinin olumsuz değerlendirilme korkularının akademik başarıya ilişkin bilişsel çarpıtmalar bağlamında incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 (1), 159- 170.
• Sarıer, Y. (2016). Türkiye de öğrencilerin akademik başarısını etkileyen faktörler. Hacettepe University Journal of Education, 31 (3), 1-19.
• Scherer, R. F., Wiebe, F. A., Luther, D. C. & Adams, J. S. (1988). Dimensionality of coping: factor stability using the ways of coping questionnaire. Psychological Reports, 62 (3), 763-770.
• Semerci, Ç.(2010). Başarı Odaklı Motivasyon (Bom) Ölçeğinin Geliştirilmesi. NWSA: Education Sciences, 5 (4), 2123-2133.
• Smith, P. L. ve Betz, N. E. (2000). Development and validation of a scale of perceived social self-efficacy. Journal of Career Assessment, 8 (3), 283-301.
• Tabachnick, B. G. ve Fidel, L. S. (2013). Using multivariate statistics. USA: Pearson Education Limited.
• Tosun, M. (2013). Din görevlilerinde olumsuz değerlendirilme korkusu özgüven ilişkisi: Afyonkarahisar örneği.(Yayınlanmamışyüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
• Türkçapar, H.M. (1999). Sosyal fobinin psikolojik kuramı. Klyinik Psikiyatri, (2), 247-253.
• Uçar, Y. M., & Aktaş,N. Z. (2020). Motivation resources and decision making strategies of high school students. Sakarya University Journal of Education, 10 (2), 372-397.
• Uyulgan, M. A. ve Akkuzu, N. (2014). Öğretmen adaylarının akademik ı̇çsel motivasyonlarına bir bakış. Dokuz Eylül Üniversitesi Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14 (1), 7-32.
• Uzun, G., & Çokluk-Bökeoğlu, Ö. (2019). Akademik başarının okul, aile ve öğrenci özellikleri ile ilişkisinin çok düzeyli yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 52 (3), 655-684.
• Ümmet, D., İme, Y., Çağlar, A. ve Akyıl, Y. (2020). Lise öğrencilerinde karar verme: Olumsuz değerlendirilme korkusu ve başarı yönelimlerine göre bir değerlendirme. Humanistic Perspective, 2 (2), 68-80.
• Watson, D., & Friend, R. (1969). Measurement of social-evaluative anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 33 (4), 448-457. https://doi.org/10.1037/h0027806
• Weeks, J. W., Heimberg, R. G., & Rodebaugh, T. L. (2005). The Fear of Positive Evaluation Scale: Assessing a proposed cognitive component of social anxiety. Journal of Anxiety Disorders, 19 (4), 487-505.
• Wentzel, K. R., & Wigfield, A. (1998). Academic and social motivational influences on students' academic performance. Educational Psychology Review, 10 (2), 155-175. https://doi.org/10.1023/A:1022137619834
• Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46 (Özel Sayı), 74-85.
• Yenidünya, A. (2005). Lise öğrencilerinde rekabetçi tutum, benlik saygısı ve akademik başarı ilişkisi (Order No. 28551907). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (2606882472). Retrieved from https://www.proquest.com/dissertations-theses/lise-öğrencilerinde-rekabetçi-tutum- benlik/docview/2606882472/se-2
• Yerdelen, S., Aydın, S., Gürbüzoglu Yalmancı ve Göksu, V. (2014). Lise öğrencilerinin başarı hedef yönelimlerinin biyoloji öğrenmeye yönelik akademik motivasyonları ile ilişkisinin incelenmesi: Bir yol analizi. Eğitim ve Bilim, 39 (176), 437-446.
• Yıldırım, T., Çırak, Y. ve Konan, N. (2011). Öğretmen adaylarında sosyal kaygı. İnönüÜniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12 (1), 85-100.