Blockchain Tabanlı Bilimsel Veri Yönetimi: Açık Bilim ile Veri Güvenliği Arasındaki Etik Denge
Öz
Bilimsel araştırmaların hızla dijitalleşmesi, veri üretimi, paylaşımı ve arşivleme süreçlerinde güvenlik, şeffaflık ve doğruluk ilkelerini önceleyen yeni bir yönetişimi zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, blockchain teknolojisinin bilimsel veri yönetimine entegrasyonunu kavramsal çerçeve ve etik boyutlarıyla incelemektedir. Odak noktaları; veri sahipliği ve rıza yönetimi, onay/konsensüs mekanizmaları, kayıt zinciri güvenliği, denetim izleri (auditability) ve akademik gözetim süreçleridir. Çalışma ayrıca, açık/kamuya açık ve izinli/kapalı ağ yapılarını, büyük verinin zincire doğrudan yazımı yerine hash tabanlı referans mimarilerini, ölçeksellik ve birlikte çalışabilirlik sınırlamalarını, enerji tüketimi ve sürdürülebilirlik (proof-of-work) sorunlarını ve KVKK/GDPR uyumu bağlamında mahremiyetin korunmasını tartışmaktadır. Bulgular, blockchain’in veri manipülasyonunu azaltma, etik ihlalleri görünür kılma ve güvenilirlik ile izlenebilirliği artırma potansiyeline sahip olduğunu; ancak teknik, hukuki ve kurumsal uyum koşullarının belirleyici olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, standartlaşmış mimariler, etik yönergeler ve çok paydaşlı yönetişimle desteklenen blockchain tabanlı sistemlerin, uzun vadede akademik güven ortamını güçlendirmesi ve bilimsel üretkenliği artırması beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Accenture. (2019). The cost of cybercrime study. Accenture Security.
- Agerskov, S. (2024). First Official EU Ethical Guidelines for Blockchain Systems. https://dataethics.eu/first-official-eu-ethical-guidelines-for-blockchain-systems/ (E.T. 24.05.2026)
- Aktaş D, Tan E ve Arap İ. (2024). Avrupa Blok Zinciri Hizmetleri Altyapısının (EBSI) Süreç Analizi Modeli ile İncelenmesi. Journal of Business Innovation and Governance. 7(1), 1-26.
- https://doi.org/10.54472/jobig.1491620. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jobig/article/1491620 (E.T. 24.05.2026) Alketbi, A., Nasir, Q. ve Talib, M. A. (2018). Blockchain for government services—Use cases, security benefits and challenges. 15th Learning and Technology Conference (L&T), 112–119.
- Aslan, A. (2022). Dijital Hayattaki Etik İhlallerin Tespiti ve Analizi: Cambridge Analytica Veri Skandalı. Journal of Media Literacy Studies. 1(1), 57-61. https://doi.org/10.5281/zenodo.7301585 https://medyaokuryazari.org/wp-content/uploads/2022/11/6-Dijital%20Hayattaki%20Etik%20%C4%B0hlallerin%20Tespiti%20ve%20Analizi.pdf (E.T. 24.05.2026)
- Aslan, M & Kasapbaşı, M.C. (2022). Blok Zinciri Platformları, Fikir Birliği Mekanizmaları ve Ağın Güvenlik Analizi. Haliç Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 5(1), 43-72, DOI: 10.46373/hafebid.1000108. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1992054 (E.T. 24.05.2026)
- Atagün, E., Temür, G., & Biroğul, S. (2024). Application Of Explainable Artificial Intelligence In Intrusion Detection System Classification Using Boostıing Algorithms. Muğla Journal of Science and Technology, 10(1), 1-7. https://doi.org/10.22531/muglajsci.1343051 (E.T. 24.05.2026)
- Babaoğlu, C. (2025). Yapay Zekâ Çağında Dijital Özerklik, Mahremiyet Erozyonu ve Algoritmik Hakimiyet. SETA. https://www.setav.org/yapay-zeka-caginda-dijital-ozerklik-mahremiyet-erozyonu-ve-algoritmik-hakimiyet?utm_source=copilot.com (E.T. 23.05.2026)
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Etik
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
4 Ekim 2025
Kabul Tarihi
25 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 3