Arkeolojik Buluntudan Turistik Öyküye: Side’deki Sifouni Örneği

Öz

Bu çalışma, Side Müzesi envanterinde yer alan 3078 numaralı atipik kap formunu disiplinler arası bir yaklaşımla inceleyerek, söz konusu nesnenin morfolojik özellikleri ile kültürel ve işlevsel anlam katmanlarını birlikte değerlendirmektedir. Araştırmada karşılaştırmalı morfolojik analiz ve etno-arkeolojik analoji yöntemleri kullanılarak formun Erken Bizans dönemine uzanan antik “wine-thief” geleneğinin Orta Çağ’daki bir devamı ve dönüşümü olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca Anadolu’da Side, Hierapolis ve Stratonikeia gibi yerleşimlerde sınırlı sayıda tespit edilen bu örneklerin, günümüzde Nakşa Adası’nda üretimi sürdürülen “sifouni” adlı etnografik sifon kaplarla tipolojik, işlevsel ve kültürel bakımdan yakın bir ilişki taşıdığı belirlenmiştir. Çalışmanın en önemli sonucu, bu kap formunun yalnızca arkeolojik bir buluntu olarak değil, aynı zamanda toplumsal hafıza, kültürel süreklilik ve nüfus mübadelesi sonrası yaşanan kopuşları görünür kılan bir anlatı aracı olarak da değerlendirilebileceğini göstermesidir. Bu yönüyle araştırma, nesne odaklı yaklaşımın kültür turizmi, müzecilik ve profesyonel turist rehberliği açısından güçlü bir yorumlama ve öykü anlatıcılığı zemini sunduğunu vurgulamaktadır. Çalışmanın temel sınırlılığı, arkeometrik analizlerin yokluğundan çok, bu kap formuna ait yeterli sayıda örneğin henüz tespit edilememiş veya doğru biçimde tanımlanamamış olmasıdır. Buna bağlı olarak, gelecekte yeni örneklerin belgelenmesi ve mevcut koleksiyonların yeniden değerlendirilmesi, formun tarihsel yayılımını ve kültürel biyografisini daha kapsamlı biçimde açıklamaya katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Sifouni
• Side
• Nakşa
• Kültürel Miras
• Turizmde Öykü Anlatıcılığı

Destekleyen Kurum

Bu araştırma için herhangi bir kurum, kuruluş veya kişiden finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulmuş, yararlanılan tüm çalışmalar kaynakçada gösterilmiştir. Çalışma, insan veya hayvan denekler üzerinde herhangi bir deneysel uygulama içermediğinden etik kurul izni gerektirmemektedir.

From Archaeological Discovery to Tourist Story: The Sifouni Example in Side

Öz

This study examines the atypical ceramic vessel numbered 3078 in the Side Museum inventory through an interdisciplinary perspective, evaluating both its morphological characteristics and its cultural and functional meanings. By employing comparative morphological analysis and ethno-archaeological analogy, the research demonstrates that this form represents a medieval continuation and transformation of the ancient “wine-thief” tradition dating back to the Early Byzantine period. It further reveals that the rare examples identified in Anatolian settlements such as Side, Hierapolis, and Stratonikeia share a close typological, functional, and cultural relationship with the ethnographic siphon vessels known as “sifouni,” which are still produced on Naxos Island today. The principal conclusion of the study is that this vessel form should be understood not only as an archaeological artifact but also as a narrative medium that makes visible social memory, cultural continuity, and the ruptures that emerged after the population exchange. In this respect, the study emphasizes that an object-oriented approach provides a strong interpretive and storytelling framework for cultural tourism, museology, and professional tourist guiding. The main limitation of the research lies not primarily in the absence of archaeometric analyses, but rather in the insufficient number of identified or correctly classified examples of this vessel form. Therefore, the documentation of new examples and the re-evaluation of existing collections in future research will contribute to a more comprehensive understanding of their historical distribution and cultural biography.

Anahtar Kelimeler

• Sifouni
• Side
• Naxos
• Cultural Heritage
• Storytelling in Tourism

Destekleyen Kurum

No financial support was received from any institution, organization, or individual for this research.

Etik Beyan

This study adhered to scientific and ethical principles throughout its preparation, and all referenced studies are listed in the bibliography. Since the study did not involve any experimental applications on human or animal subjects, it does not require ethical committee approval.

Kaynakça

1. Appadurai, A. (Ed.). (1986). The social life of things: Commodities in cultural perspective. Cambridge: Cambridge University Press.
2. Arthur, P. (2007). Form, function and technology in pottery production from Late Antiquity to the Early Middle Ages. In; Lavan, L., Zanini, E. ve Sarantis, A. (Eds) Technology in transition (A.D. 300-650) (ss. 159-186). Leiden-Boston: Brill Publications.
3. Assmann, J. (2001). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
4. Bass, G. F. ve Van Doorninck, F. H., Jr. (1982). Yassı Ada, Cilt 1: A Seventh Century Byzantine Shipwreck. Texas: Texas University Press.
5. Borisov, B. D. (1989). Djadovo, Bulgarian, Dutch, Japanese Expedition I: Medieval Settlement and Necropolis (11th-12th century). Shinjuku: Tokai University Press.
6. Braconi, M. (2025). Il ‘Tintinnabulum’ e la pipetta da vino: Note sui ‘Realia’ del rilievo con scena di commercio dalla catacomba dell’ex Vigna Chiara-Viglio. In; Parroni, P. (Ed) Rooms in the mansion of history, Res Publica Litterarum Quaderni 5 (ss. 201-234). Roma.
7. Bryon, J. (2012). Tour guides as storytellers: From storytelling tour to tour storytelling. Journal of Tourism and Cultural Change, 10(1), 27-43. https://doi.org/10.1080/15022250.2012.656922
8. Cahyani, I. P., Mardani, P. B., ve Widianingsih, Y. (2023). Digital storytelling in cultural tourism: a sustainable communication approach at the Lasem Heritage Foundation. International Journal of Management, Entrepreneurship, Social Science and Humanities, 6(1), 45-69. https://doi.org/10.31098/ijmesh.v6i1.1348

9. Campos, A. C., Guerreiro, M. M., ve Beevor, M. C. (2025). Storytelling in heritage tourism: an exploration of co-creative experiences from a tourist perspective. Museum Management and Curatorship, 40(2), 225-250. https://doi.org/10.1080/09647775.2023.2230194
10. Cottica, D. (2007). Micaceous White Painted Ware from Insula 104 at Hierapolis. In; Böhlendorf-Arslan, B., Uysal, A. O. ve Witte-Orr, J. (Eds) Çanak, Byzas 7 (ss. 255-272). İstanbul: Ege Yayınları.
11. Çaylak Türker, A. (2021). Byzantine Glazed Ware from Sestos-Akbaş in the Thracian Chersonesos. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 365-385. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1005000.
12. Çokona, A. (2016). 20. Yüzyıl Başlarında Anadolu ve Trakya'daki Rum Yerleşimleri. İstanbul: Literatür Yayınları.
13. Dudley, S. H. (Ed.). (2010). Museum Materialities: Objects, Engagements, Interpretations. London: Routledge.
14. Echavarria, K. R., Samaroudi, M., Dibble, L., Silverton, E., ve Dixon, S. (2022). Creative experiences for engaging communities with cultural heritage through place-based narratives. ACM Journal on Computing and Cultural Heritage (JOCCH), 15(2), 1-19. https://doi.org/10.1145/3479007
15. Getz, D., ve Brown, G. (2006). Critical success factors for wine tourism destinations. Tourism Management, 27(1), 146-158. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2004.08.004
16. Halbwachs, M. (1968). Sur la mémoire collective (2. bs.). Paris : Presse Universitaire de France.
17. Harrison, R. (2013). Heritage: Critical Approaches. London: Routledge.
18. Hayes, J. W. (1995). A Late Byzantine and Early Ottoman Assemblage from the Lower City in Troia. Studia Troica, 5, 197–210.
19. Joy, J. (2009). Reinvigorating object biography: reproducing the drama of object lives. World Archaeology, 41(4), 540-556. https://doi.org/10.1080/00438240903345530
20. Kapitän, G. (1980). Elementi architettonici per una basilica dal relitto navale del VI secolo da Marzamemi (Siracusa). In; XXVII Corso di Cultura sull’Arte Ravennate e Bizantina (ss. 71-136). Ravenna: Edizioni Girasole.
21. Karamani Pekin, A. ve Kangal, S. (Eds.). (2007). İstanbul: 8000 Years Brought to Daylight. Marmaray, Metro, Sultanahmet Excavations. İstanbul: Vehbi Koç Foundation.
22. Kent, O. (29 Kasım 2016). Puzzle Jugs and Puzzling Jugs. https://drojkent.wordpress.com/2016/11/29/puzzle-jugs-and-puzzling-jugs/, Erişim tarihi: 2 Haziran 2026.
23. Kopytoff, I. (1986). The cultural biography of things: Commoditization as process. In; A. Appadurai (Ed.) The social life of things (ss. 64-91). Cambridge: Cambridge University Press.
24. Koval, V. (2019). Byzantine Siphon from Novgorod (Poster). 15th European Meeting on Ancient Ceramics (EMAC), Barcelona. http://www.ub.edu/emac2019/wp-content/uploads/2019/10/EMAC2019-programme-and-book-of-abstracts.pdf, Erişim tarihi: 02 Haziran 2026.
25. Kyriazopoulos, V. (1984). Ellinika Paradosiaka Keramika. Atina: EOMMEX.
26. Laflı, E. (2003). Studien zu hellenistischen, kaiserzeitlichen und spätantik-frühbyzantinischen Tonunguentarien aus Kilikien und Pisidien (Südtürkei). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Köln Üniversitesi, Felsefe Fakültesi, Köln.
27. Lambert, C. (2020). Is somebody stealing your wine? Wine History Project. New York: https://winehistoryproject.org/wine-thief/, Erişim tarihi: 02 Haziran 2026.
28. Lambert-Gocs, M. (16 Ocak 1994). Grecian glimpses ruins and reveries on romantic Naxos Island. The Washington Post: https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/travel/1994/01/16/grecian-glimpses/5efda5a3-3d9b-4071-808a-f2c6040a4f6b/, Erişim tarihi: 02 Haziran 2026.
29. Medieval Pottery Research Group. (1998). A guide to the classification of medieval ceramic forms. Oxford: MPRG. https://medievalceramics.wordpress.com/wp-content/uploads/2019/12/a_guide_to_the_classification_of_medieval_ceramic_forms.pdf , Erişim tarihi: 02 Haziran 2026.
30. Mimaroğlu, S. (2011). Kuşadası, Kadıkalesi/Anaia Kazısı’nda Ele Geçen Bizans Dönemi Günlük Kullanım Seramikleri. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
31. Moscardo, G. (1996). Mindful visitors: Heritage and tourism. Annals of Tourism Research, 23(2), 376-397. https://doi.org/10.1016/0160-7383(95)00068-2
32. Municipality of Naxos and Small Cyclades. (2018). Naxos: A world to experience (Official tourism guide). Naxos. https://www.naxos.gr/wp-content/uploads/2018/04/Naxos-Guide-EN.pdf, Erişim tarihi: 02 Haziran 2026.
33. Munsell Color. (2000). Munsell Soil Color Charts. New Windsor: GretagMacbeth.
34. Öztaşkın, M. (2020). Stratonikeia Antik Kenti Çevresindeki Beybağ Kazısında Bulunan Yerel Üretim Orta Bizans Dönemi Seramikleri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (38), 178-196. https://doi.org/10.30794/pausbed.665239 .
35. Pond, K. L. (1993). The Professional Guide: Dynamics of Tour Guiding. Van Nostrand Reinhold.
36. Qian, Y., Peng, X., ve Jung, E. (2026). The role of cultural memory and place attachment in designing cultural heritage tourism. Scientific Reports, 16(1), 14321. https://doi.org/10.1038/s41598-026-44178-0
37. Rachão, S., Breda, Z., Fernandes, C., ve Joukes, V. (2019). Food tourism and regional development: A systematic literature review. European Journal of Tourism Research, 21, 33-49. https://doi.org/10.54055/ejtr.v21i.357
38. Şen, D. (2022). Side'den bir Grup Bizans Dönemi Sırlı Seramiği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (131), 88-104. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.63396
39. Şen, D. (2025). Side Antik Kentinin Geç Antik Dönem Seramik Repertuvarına Dair İlk Gözlemler. In; H. Alanyalı ve S. Akca (Eds.) Side Antik Kenti Araştırmaları 2: 2009-2019 Yılları Arasındaki Araştırmalar (ss. 185-238). İstanbul: Ege Yayınları.
40. Terra Grazia. (2026). Traditional viticulture Naxos. https://www.terragrazia.gr/en/pages/traditional-viticulture-naxos, Erişim tarihi: 02 Haziran 2026.
41. Tilden, F. (1977). Interpreting our heritage (3. bs.). Chapel Hill: University of North Carolina Press.
42. Vionis, A. (2016). Naxos Between Late Antiquity and the Early Middle Ages: Decline or stability? 23rd International Congress of Byzantine Studies, Belgrad. In; Krsmanović, B. ve Milanović, L. (Eds) Proceedings of the 23rd International Congress of Byzantine Studies (ss. 329-332). Belgrad: Serbian National Committee of AIEB.
43. Vionis, A. (2018). Island Responses in the Byzantine Aegean: Naxos Under the Lens of Current Archaeological Research. In; Crow, J. ve Hill, D. (Eds) Naxos and the Byzantine Aegean: Insular responses to regional change (ss. 61-80). Athens: Norwegian Institute at Athens.
44. Weiler, B., ve Kim, A. K. (2011). Tour guides as agents of sustainability: Rhetoric, reality and implications for researcher. Tourism Recreation Research, 36(2), 113-122. https://doi.org/10.1080/02508281.2011.11081313
45. Wood, E., ve Latham, K. T. (2014). The Objects of Experience: Transforming Visitor-Object Encounters in Museums. Left Coast Press.