Son Dönem Osmanlı Af Politikaları ve 1904 Bulgar Genel Affı (‘Afv-ı Umûmî)

Öz

Fransız İhtilali ile güç kazanan milliyetçilik akımı, Osmanlı Devleti'nin bünyesindeki farklı etnik ve dini unsurları derinden etkilemiştir. 19. yüzyıl başlarında ortaya çıkan Sırp ve Rum isyanları kısa sürede diğer Balkan uluslarına da sirayet etmiş ve Osmanlı Devleti’nin Avrupa toprakları umumi bir isyan sahasına dönüşmüştür. Bağımsızlıklarını kazanmak ve Osmanlı hâkimiyet sahasından toprak koparmak isteyen Balkan ulusları, komiteler ve çeteler oluşturarak bölgeyi terörize etme yoluna gitmişlerdir. Bu faaliyetler, bir taraftan Osmanlı Devleti’nin bölgedeki hâkimiyetini zayıflatırken aynı zamanda Düvel-i Muazzama’nın da dikkatini çekmiştir. Başta Rusya olmak üzere Düvel-i Muazzama’nın izlediği politikalar ve verdiği destekler ise ayrılıkçı fikirleri güçlendirmiştir. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Bulgar milliyetçiliğinin güç kazanması, komite ve çeteler aracılığıyla ayrılıkçı faaliyetlerin artışını beraberinde getirmiştir. 1878 Berlin Antlaşması ile özerk prenslik statüsüne kavuşan Bulgaristan; Büyük Bulgaristan’ı oluşturmak ve tam bağımsızlık elde etmek için Doğu Rumeli ve Makedonya’da çetecilik faaliyetlerini yoğunlaştırmıştır. Bu türden faaliyetlere katılan ve cezalandırılan mahkûmlara yönelik olarak, 8 Nisan 1904 tarihinde Osmanlı Devleti, Bulgar Emareti ile imzaladığı itilafnamenin üçüncü maddesine göre genel af ilan etmeyi kabul etmiştir. Bu çalışmada; Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılın sonlarında hız kazanan isyan hareketlerine karşı uyguladığı af politikası ve bu kapsamda 1904 tarihli Bulgar ‘Afv-ı ‘Umûmîsi incelenmekte, bunun yanında af mefhumunun tarihsel gelişimi, hukuk sistemleri içindeki yeri ve özellikle sözlü hukuktan yazılı hukuka geçiş süreci analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bulgar İsyanı
• Bulgar Affı
• 1904 ‘Afv-ı ‘Umûmîsi
• Osmanlı Devleti.

Amnesty Policies of the Late Ottoman Period and the 1904 Bulgarian General Amnesty (‘Afv-ı Umûmî)

Öz

The nationalist movement, which gained momentum with the French Revolution, deeply affected the diverse ethnic and religious elements within the Ottoman Empire. The Serb and Greek uprisings that emerged in the early 19th century soon spread to other Balkan nations, turning the Ottoman Empire’s European territories into a general sphere of rebellion. Seeking to gain independence and annex territories from the Ottoman realm, the Balkan nations resorted to terrorizing the region by forming committees and armed bands (chetes). While these activities weakened Ottoman authority in the region, they also drew the attention of the Great Powers (Düvel-i Muazzama). The policies pursued and the support provided by the Great Powers, particularly Russia, reinforced these separatist ideas. From the second half of the 19th century onward, the rise of Bulgarian nationalism brought about an increase in separatist activities through committees and armed bands. Bulgaria, which attained the status of an autonomous principality with the 1878 Treaty of Berlin, intensified its insurgent activities in Eastern Rumelia and Macedonia to establish a "Greater Bulgaria" and achieve full independence. Regarding the prisoners who participated in such activities and were punished, the Ottoman Empire agreed to declare a general amnesty for its citizens involved in the actions of Bulgarian committees, pursuant to the third article of the agreement signed with the Principality of Bulgaria on April 8, 1904. This study examines the amnesty policy implemented by the Ottoman Empire against the rebellion movements that accelerated in the late 19th century, with a specific focus on the Bulgarian Amnesty of 1904. Furthermore, it analyzes the historical development of the concept of amnesty, its place within legal systems, and particularly the transition process from customary (oral) law to codified (written) law.

Anahtar Kelimeler

• Bulgarian Rebellion
• Bulgarian Amnesty
• General Amnesty of 1904 (’Afv-ı ‘Umûmî)
• Ottoman Empire.

Kaynakça

1. Adanır, F. (2001). Makedonya Sorunu: Oluşumu ve 1908’e Kadar Gelişimi, çev. İhsan Catay, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Ahbab, Y. (2015). Amerikan ve İngiliz Basınında İlinden İsyanı (1903), Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü, 1(1), 119-151. Akyıldız, A. (2009). “Sened-i İttifak”, Türkiye Diyanet Vakıf İslam Ansikopedisi, 36, 512-514.