The Use of Data Generated by Artificial Intelligence Enabled Communication Tools in Academic Research: Advantages, Problems and Methodological Limitations

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 1 , 334 - 366 , 15.04.2026

Mehmet Keskin

https://doi.org/10.18094/josc.1690737

https://izlik.org/JA38SR37EC

Öz

This study analyzes how data generated through Artificial Intelligence (AI) enabled communication tools are utilized in academic research within the field of social sciences. The increasing use of AI highlights that such data should not be regarded merely as technical outputs but as components of a broader communicative process of meaning-making. The aim of the research is to comprehensively identify the methodological advantages, emerging challenges, and ethical concerns associated with the use of AI-generated data. For this purpose, 107 academic articles accessed through three different databases were examined using qualitative content analysis, and thematic patterns were identified via MAXQDA 24 software. The findings reveal that researchers predominantly employ AI tools for functions such as question-answer generation, creative text production, and translation—benefiting from speed, efficiency, and cost-effectiveness. At the same time, methodological and ethical limitations were identified, including a lack of contextual sensitivity, issues with accuracy, and algorithmic bias. The relative neglect of ethical concerns across the analyzed studies is particularly noteworthy. This research argues that AI-supported data generation should not only be viewed as an auxiliary mechanism in scientific inquiry but also as an actor requiring epistemological and ethical reflection. The originality of the study lies in being one of the pioneering contributions that addresses a significant gap in this emerging research area.

Anahtar Kelimeler

Artificial intelligence , Academic writing , Ethical issues , Methodological limitations , Social sciences

Yapay Zekâ Destekli İletişim Araçlarıyla Üretilen Verilerin Akademik Araştırmalarda Kullanımı

https://izlik.org/JA38SR37EC

Öz

Bu çalışma, Yapay Zekâ (YZ) destekli iletişim araçlarıyla üretilen verilerin sosyal bilimler alanındaki akademik araştırmalarda nasıl kullanıldığını analiz etmektedir. Artan YZ kullanımı bu verilerin yalnızca teknik çıktılar değil, aynı zamanda iletişimsel bir anlam üretim sürecinin parçası olduğunu göstermektedir. Araştırmanın amacı, bu verilerin sunduğu yöntemsel avantajları, karşılaşılan sorunları ve etik endişeleri bütüncül bir şekilde ortaya koymaktır. Bu doğrultuda üç farklı veri tabanından elde edilen 107 akademik araştırma nitel içerik analizi yöntemiyle incelenmiş ve MAXQDA 24 yazılımı kullanılarak temalar oluşturulmuştur. Bulgular araştırmacıların YZ araçlarını en çok soru-cevap, yaratıcı metin üretimi ve çeviri gibi işlevlerle kullandığını; hız, verimlilik ve maliyet avantajları sağladığını ortaya koymaktadır. Aynı zamanda bağlamdan kopukluk, doğruluk sorunları ve algoritmik önyargı gibi yöntemsel ve etik sınırlılıklar da belirlenmiştir. Etik kaygıların yeterince ele alınmaması dikkat çekicidir. Çalışma YZ destekli veri üretiminin bilimsel araştırmalarda yalnızca yardımcı araçlar değil, aynı zamanda epistemolojik ve etik değerlendirme gerektiren aktörler olduğunu savunmaktadır. Çalışmanın özgünlüğü bu alandaki boşluğu dolduran öncü çalışmalardan biri olmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Akademik yazım , Etik sorunlar , Yöntemsel sınırlılıklar , Sosyal bilimler , Ana Yapay Zeka

Kaynakça

• Akpur, A. (2023). Seyahat Danışmanı Olarak Chatgpt’nin Yeteneklerini Keşfetmek: Turizm Pazarlamasında Üretken Yapay Zeka Üzerine Bir Araştırma. Uluslararası Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 93-105. https://doi.org/10.30625/ijctr.1325428
• Akpur, A. (2024). Exploring The Potential and Limitations of ChatGpt in Academic Writing and Editorial Tasks. Firat University Journal of Social Sciences, 34(1), 177-186. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1299700
• Aksoy, H. (2023). Folklor ve Gelenek Kavramlarına “ChatGPT”nin Yazdığı Masallar Üzerinden Bakmak. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Özel Sayı 1 (Cumhuriyetin 100. Yılına), 524-536. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1361382
• Aksu, D., Akman, E., & Can, Y. (2024). Kamu Denetçiliği Kurumu’nun Kamu Personel Rejimi Konusunda Almış Olduğu Tavsiye Kararlarını ChatGPT Değerlendirebilir Mi? Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(Özel Sayı), 133-149. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1463116
• Anders, B. A. (2023). Is Using ChatGPT Cheating, Plagiarism, Both, Neither, or Forward Thinking? Patterns, 4(3). https://doi.org/10.1016/j.patter.2023.100694
• Ataş, A. H., Cengiz, B. C., & Çelik, B. (2024). Evaluating ChatGPT in Generating Feedback on Content and Organization Components of EFL Compare and Contrast Essays. Sakarya University Journal of Education, 14(3), 515-538. https://doi.org/10.19126/suje.1475474
• Atmaca, T. (2025). Araştırma Yöntemlerinde Yapay Zekâ Araçlarının Etkisi. Eğitim Dünyası Araştırma ve Geliştirme Dergisi, 1(1), 1-10. https://doi.org/10.5281/zenodo.15348363
• Aydın, B., & İnce, M. (2024). Can Artificial Intelligence Write News: A Research on Determining The Effect of Artificial Intelligence on News Writing Practice. Intermedia International E-Journal, 11(20), 24-41. https://doi.org/10.56133/intermedia.1436647
• Aydın, Ö., Karaarslan, E., Erenay, F. S., & Bacanin, N. (2025). Generative AI in Academic Writing: A Comparison of DeepSeek, Qwen, ChatGPT, Gemini, Llama, Mistral, and Gemma. arXiv preprint arXiv:2503.04765, 1-21. https://doi.org/10.48550/arXiv.2503.04765
• Baloğlu, G., & Çakalı, K. R. (2023). Is Artificial Intelligence a New Threat to the Academic Ethics?: Enron Scandal Revisited By ChatGPT. İşletme, 4(1), 143-165. https://doi.org/10.57116/isletme.1244633
• Barad, K. (2007). Meeting the Universe Halfway: Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning. Duke University Press.
• Barlow, J. P. (8 Şubat 1996). A Declaration of the Independence of Cyberspace. https://www.eff.org/tr/cyberspace-independence
• Barut, E. (2025). A Linguistic Challenge to ChatGPT: Use of AI in Detection, Text Generation and Translation of False Friends in Turkish-English. Söylem Filoloji Dergisi, Çeviribilim Özel Sayısı II, 154-177. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1598386
• Başer, Z. (2025). Exploring Turkish Equivalents of Terms for Musculoskeletal Radiology: Insights for a Standardized Terminology. Journal of Health Sciences and Medicine, 8(2), 275-285. https://doi.org/10.32322/jhsm.1612372
• Berksun, F. (2020). Web Sözleşmesi’nde Teknolojik Determinizmin İzleri. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 5, 71-93. https://doi.org/10.16878/gsuilet.829456
• Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Bulut, S. (2020). Dijital Çağda Medya: Makine Öğrenmesi, Algoritmik Habercilik ve Gazetecilikte İşlevsiz İnsan Sorunsalı. Selçuk İletişim, 13(1), 294-313.
• Büyükada, S. (2024). Akademik Yazımda Yapay Zekâ Kullanımının Etik Açıdan İncelenmesi: ChatGPT Örneği. Rize İlahiyat Dergisi, 26, 1-12. https://doi.org/10.32950/rid.1337208
• Cascella, M., Montomoli, J., Bellini, V., & Bignami, E. (2023). Evaluating the Feasibility of ChatGPT in Healthcare: An Analysis of Multiple Clinical and Research Scenarios. Journal of Medical Systems, 47(1), 33. https://doi.org/10.1007/s10916-023-01925-4
• Chen, C., & Gong, Y. (2025). The Role of AI-Assisted Learning in Academic Writing: A Mixed-Methods Study on Chinese as a Second Language Students. Education Sciences, 15(2), 1-19. https://doi.org/10.3390/educsci15020141
• Chen, X., Zhou, Z., & Prado, M. (2025). ChatGPT-3.5 As an Automatic Scoring System and Feedback Provider in IELTS Exams. International Journal of Assessment Tools in Education, 12(1), 62-77. https://doi.org/10.21449/ijate.1496193
• Crawford, K. (2021). The Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence. Yale University Press
• Creswell, J. W. (2019). Nitel Araştırmacılar İçin 30 Temel Beceri (H. Özcan, Çev.). Anı Yayıncılık.
• Creswell, J. W. (2021). Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Ed.; G. Uçak, Çev.). Siyasal Kitabevi.
• Çavuş, B., Kazancı, O., & Esen, M. (2023). Investigating The Reliability of Chatgpt in Assessing Job Satisfaction. Economics Business and Organization Research, 5(2), 110-133.
• Çelik, F. (2024). Artificial Intelligence on Journalism: Algorithmic Power Targeting the Crack in Memory in the Example of ‘Religious Wave’ Terrorist Attacks. Journal of Media and Religion Studies, Special Issue 1, 35-52. https://doi.org/10.47951/mediad.1523167
• Çelik, K. (2024). AI vs. Human in Screenwriting: Is AI the Future Screenwriter? Sakarya İletişim, 4(1), 1-22. Çınar Yağcı, Ş., & Aydın Yıldız, T. (2023). ChatGPT, Yabancı Dil Öğrencisinin Güvenilir Yapay Zekâ Sohbet Arkadaşı Mıdır? RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 37, 1315-1333. https://doi.org/10.29000/rumelide.1407539
• Çınar, Y., & Ekinci, A. (2025). Yapay Zekâ Tabanlı Uygulamaların Dini Soruları Cevaplama Yetenekleri: ChatGPT ve Din İşleri Yüksek Kurulu Fetvaları Bağlamında Bir Karşılaştırma. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(23), 62-97. https://doi.org/10.17050/kafkasilahiyat.1568536
• Çömlekçi, İ., Özer, A., & Unal, S. (2023). ChatGPT Hisse Senedi Değerlemede Kullanılabilir Mi? Borsa İstanbul Üzerine Bir Araştırma. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 201-227. https://doi.org/10.52736/ubeyad.1287067
• Deng, J., & Lin, Y. (2023). The benefits and Challenges of ChatGPT: An overview. Frontiers in Computing and Intelligent Systems, 2(2), 81-83. https://doi.org/10.54097/fcis.v2i2.4465
• Dwivedi, Y. K., Kshetri, N., Hughes, L., Slade, E. L., Jeyaraj, A., Kar, A. K., Baabdullah, A. M., Koohang, A., Raghavan, V., Ahuja, M., Albanna, H., Albashrawi, M. A., Al-Busaidi, A. S., Balakrishnan, J., Barlette, Y., Basu, S., Bose, I., Brooks, L., Buhalis, D., … Wright, R. (2023). Opinion Paper: “So what if ChatGPT wrote it?” Multidisciplinary Perspectives on Opportunities, Challenges and Implications of Generative Conversational Ai for Research, Practice and Policy. International Journal of Information Management, 71, 102642. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2023.102642
• Ersöz, B., Öter, A., Bülbül, H. İ., & Sağıroğlu, Ş. (2024). Using Generative Artificial Intelligence in Exams: A Research on KPSS with ChatGPT. International Journal of Educational Research Review, 9(4), 269-274. https://doi.org/10.24331/ijere.1414256
• Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P., Dignum, V., Luetge, C., Madelin, R., Pagallo, U., Rossi, F., Schafer, B., Valcke, P., & Vayena, E. (2018). AI4People—An Ethical Framework for a Good AI Society: Opportunities, Risks, Principles, and Recommendations. Minds and Machines, 28(4), 689-707. https://doi.org/10.1007/s11023-018-9482-5
• Geckin, V., Kızıltaş, E., & Çınar, Ç. (2023). Assessing Second-Language Academic Writing: AI vs. Human Raters. Journal of Educational Technology and Online Learning, 6(4), 1096-1108. https://doi.org/10.31681/jetol.1336599
• Genç, S., & Sancak, S. (2024). Yapay Zekâ Uygulamalarının Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Kullanımı ‘İslam Düşüncesinde Tasavvufi Yorumlar’ Ünitesi Örneği. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3), 117-136. https://doi.org/10.33415/daad.1584790
• Gönültaş, Y. C. (2025). Yapay Zekâ ve Bilimsel Metin Yazımı: Türk Kamu Yönetimi Alanyazınında ChatGPT4.0 Örneği. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 7(3), 827-843. https://doi.org/10.33712/mana.1578165
• Güçlü, F., & Göktaş, F. (2024). Belirsiz Kriter Ağırlıkları Altında Yeni Bir ÇKKV Yöntemi: Yapay Zekâ Sohbet Robotlarına (ChatGPT4, Copilot, Gemini) Dayalı Portföy Seçimi Üzerine Bir Uygulama. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(Özel Sayı), 68-80. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1454952
• Gültepe, M. (16 Nisan 2025). İletişim Stratejilerinde Yapay Zekâ ve Duygu Analizi Çerçevesinde Gelecek Perspektifi. 3. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal, Beşeri, İdari ve Eğitim Bilimleri Kongresi, Ankara. https://doi.org/10.30546/19023.978-9952-8558-6-9.2025.674310
• Güzey, C., Çakır, O., Athar, M. H., & Yurdaöz, E. (2023). Eğitimde Yapay Zekâ Üzerine Gerçekleştirilmiş Araştırmalardaki Eğilimlerin İncelenmesi. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 5(1), 67-78. https://doi.org/10.53694/bited.1060730
• Hall, S. (2003). Kodlama ve Kodaçımı (B. Çoban, Çev.). İçinde B. Çoban & Z. Özarslan (Ed.), Söylem ve İdeoloji: Mitoloji, Din ve İdeoloji. Su Yayınevi.
• Hoover, A. (17 Ağustos 2023). Use of AI Is Seeping Into Academic Journals-and It’s Proving Difficult to Detect. https://www.wired.com/story/use-of-ai-is-seeping-into-academic-journals-and-its-proving-difficult-to-detect/
• Kacena, M. A., Plotkin, L. I., & Fehrenbacher, J. C. (2024). The Use of Artificial Intelligence in Writing Scientific Review Articles. Current Osteoporosis Reports, 22(1), 115-121. https://doi.org/10.1007/s11914-023-00852-0
• Karabıyık, Ü. (2024). Matematik Eğitiminde Yenilikçi Bir Yaklaşım: ChatGPT’nin Rolü. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(1), 26-46. https://doi.org/10.29065/usakead.1393487
• Kasneci, E., Sessler, K., Küchemann, S., Bannert, M., Dementieva, D., Fischer, F., Gasser, U., Groh, G., Günnemann, S., Hüllermeier, E., Krusche, S., Kutyniok, G., Michaeli, T., Nerdel, C., Pfeffer, J., Poquet, O., Sailer, M., Schmidt, A., Seidel, T., … Kasneci, G. (2023). ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education. Learning and Individual Differences, 103, 102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274
• Kaya, Y., & Eliyatkin, E. (2024). Din Eğitiminde İçerik Oluşturma ve Kişiselleştirilmiş Öğrenme Aracı Olarak ChatGPT. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3), 615-646. https://doi.org/10.33415/daad.1582922
• Khalifa, M., & Albadawy, M. (2024). Using Artificial Intelligence in Academic Writing and Research: An Essential Productivity Tool. Computer Methods and Programs in Biomedicine, 5, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.cmpbup.2024.100145
• Klein, M., & Kutlar, M. F. (2024). A Comparative Experimental Study on Artificial Intelligence- And Human-Driven Social Media Marketing Campaigns. Journal of Management Marketing and Logistics, 11(2), 92-100. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2024.1935
• Koçyiğit Gürbüz, M., Alan, K., & Yıldız, B. (2024). Examination of Grade 7 Ratio Concept Tasks Designed by ChatGPT Based on Cognitive Demand Levels. Sakarya University Journal of Education, 14(Special Issue-AI in Education), 213-227. https://doi.org/10.19126/suje.1429781
• Levin, G., Meyer, R., Kadoch, E., & Brezinov, Y. (2023). Identifying ChatGPT-written OBGYN abstracts using a simple tool. American Journal of Obstetrics & Gynecology MFM, 5(6). https://doi.org/10.1016/j.ajogmf.2023.100936
• McLuhan, M. (1967). The Medium is The Massage: An Inventory of Effects. Penguin Press.
• Morozov, E. (2011). The Net Delusion, the Dark Side of Internet Freedom. Public Affairs.
• Negroponte, N. (1995). Being Digital. Vintage Books.
• Noble, S. U. (2018). Algorithms of Oppression: How Search Engines Reinforce Racism. New York University Press.
• Odacıoğlu, M. C. (2024). Unlocking the Future of Localisation: A Fusion of Human Expertise and Artificial Intelligence in a Cutting-Edge Syllabus. IU Journal of Translation Studies, 21, 191-211. https://doi.org/10.26650/iujts.2024.1526221
• Özcan Dost, B. (2025). Translating Poetry with Artificial Intelligence: Analyzing ChatGPT’s Translations Through Dryden’s Methods. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(1), 24-36. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1613514
• Pişkin Tunç, M. (2024). Examining Pre-service Mathematics Teachers’ Purposes of Using ChatGPT in Lesson Plan Development. Sakarya University Journal of Education, 14(2), 391-406. https://doi.org/10.19126/suje.1476326
• Rudolph, J., Tan, S., & Tan, S. (2023). ChatGPT: Bullshit Spewer or the End of Traditional Assessments in Higher Education? Journal of Applied Learning and Teaching, 6(1), 342-363. https://doi.org/10.37074/jalt.2023.6.1.9
• Sallam, M. (2023). ChatGPT Utility in Healthcare Education, Research, and Practice: Systematic Review on the Promising Perspectives and Valid Concerns. Healthcare, 11(6). https://doi.org/10.3390/healthcare11060887
• Sezer, Ö., & Özgen, E. (2025). Dijital Gözetim Bağlamında Algoritmik Halkla İlişkiler. Selçuk İletişim Dergisi, 18(1), 52-83. https://doi.org/10.18094/josc.1578636
• Shannon, C. E., & Weaver, W. (1949). The Mathematical Theory of Communication. The University Of Illinois Press.
• Stevens, G. (21 Nisan 2024). AI for Literature Review in Research: Best tools. https://academic-writing.uk/ai-tools-for-literature-review-in-research/?utm_source=chatgpt.com
• Subedi, R., & Nyamasvisva, T. E. (2024). A Review of The Influence of Artificial Intelligence in Academic Writing. Journal of Computer Science and Information Technology, 2(1), 71-80. https://doi.org/10.70248/jcsit.v2i1.1134
• The Guardian. (2 Mart 2025). Students’ Use of AI Spells Death Knell for Critical Thinking. https://www.theguardian.com/technology/2025/mar/02/students-use-of-ai-spells-death-knell-for-critical-thinking?utm_source=chatgpt.com
• Tunç, G. (2023). Yapay Zekâ Şiiri Öldürür mü? ChatGPT-4 Örneğinde Sanal Zekânın Şiir Yorumlamasının İmkânları ve Sınırlılıkları. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(2), 1145-1165. https://doi.org/10.34083/akaded.1316100
• Turan, E., Özdemir, F. S., & Bengü, H. (2024). Artificial Intelligence in Accounting Education: Identifying Learning Styles and Assessing Individual Differences. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 417-436. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1604719
• Türkmen, B., & Koçlu, S. (2024). Yapay Zeka Destekli Haber Metni Üretimi ve Çevirilerinin Karşılaştırmalı Bir Analizi: Chatgpt-4o Örneği. IU Journal of Translation Studies, 21, 212-229. https://doi.org/10.26650/iujts.2024.1552550
• Ülker, M. T., & Güner, E. (2024). Can Artificial Intelligence Replace Dietitians? A Conversation with ChatGPT. Toros University Journal of Food, Nutrition and Gastronomy, 3(1), 49-56. https://doi.org/10.58625/jfng-2474
• Ünal, S. (2024). İbadetlerle İlgili Fetvalar ve Yapay Zekâ Uygulamaları: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3), 161-192. https://doi.org/10.33415/daad.1580752
• Yılmaz, A. (2023). Artificial Intelligence vs Human in Advertisement Text Writing. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(22), 850-862. https://doi.org/10.25204/iktisad.1345154
• Yoşumaz, İ. (2025). Generative Artificial Intelligence and Usage in Academia. Firat University Journal of Social Sciences, 35(1), 1-24. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1423208
• YÖK. (2024). Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber. Yükseköğretim Kurulu.
• Yüzlü, M. Y. (2024). The Impact of ChatGPT on Vocabulary Learning in L3 German Class. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 14(2), 339-348. https://doi.org/10.5961/higheredusci.1417301
• Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at The New Frontier of Power. PublicAffairs.