Görünür Olanın İdeolojisi: Instagram #Rutin Paylaşımlarında Gündelik Hayatın Kurgulanışı

Öz

Gündelik hayat sıklıkla sıradan olan pratiklerin alanı olarak görülür. Ancak gündelik hayat, kapitalist üretim ilişkileri doğrultusunda metalaştırılmış ve ideolojik olarak şekillendirilmiş ama aynı zamanda dönüşüm potansiyelini içinde barındıran bir alandır. Bu nedenle sıradan ve basit olan, teorik olarak ciddiye alınmalıdır ve makalenin odağı, gündelik olandır. Çalışmanın amacı, Instagram’da “rutin” etiketi kullanılarak yapılan paylaşımlar aracılığı ile gündelik hayatın kapitalist sistem tarafından nasıl kurgulandığını, tüketim ilişkileri içinde nasıl şekillendiğini, nasıl temsil edildiğini ve mevcut ideolojinin nasıl yeniden üretildiğini ortaya koymaktır. Bu amaçla çalışmada 100 paylaşım üzerinden basit bir saymaca yapılarak nelerin rutin olarak tanımlandığı kategorik olarak tespit edilmiş ardından da oluşturulan temalar çerçevesine nitel içerik çözümlemesi yapılmıştır. Çözümleme sonucunda, başta temizlik olmak üzere “ev rutinlerinin” kapitalist ataerkil ideoloji çerçevesinde şekillendiği; özellikle “sabah rutini” olarak paylaşılan pratiklerde tüketim yoluyla estetize edilmiş yaşamların ve sınıfsal konumların yeniden üretildiği; rutinden şikâyet edilmemesini salık veren ‘rutin rahmettir’ söylemi ile korku ve şükür arasına sıkıştırılan itaat eden birey konumunun yeniden üretildiği ortaya konulmuştur. “Rutin” sadece bireysel bir tekrar değildir. Benzer pratiklerin rutin olarak kabul edilmesi, bireysel seçimden çok, kolektif olarak dayatılan normların içselleştirildiğini gösterir. Ancak az da olsa paylaşımlarda, gündelik hayat rutinlerinin mizah ve gülme unsuru ile geçici olarak askıya alındığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Gündelik Hayat
• Rutin
• Instagram
• Nitel İçerik Çözümlemesi
• Gündelik Hayat Sosyolojisi

The Ideology of the Visible: The Construction of Everyday Life in Instagram #Routine Posts

Öz

Everyday life is often seen as the realm of ordinary practices. However, everyday life is an area that has been commodified and ideologically shaped in line with capitalist production relations, but which also harbours the potential for transformation. Therefore, the ordinary and simple must be taken seriously in theory, and the focus of this article is the everyday. The aim of the study is to reveal how everyday life is constructed by the capitalist system, how it is shaped within consumption relations, how it is represented, and how the existing ideology is reproduced through posts made on Instagram using the hashtag ‘routine’. To this end, a simple count was made of 100 posts to categorically identify what was defined as routine, followed by a qualitative content analysis within the framework of the themes created. The analysis revealed that ‘household routines,’ particularly cleaning, are shaped within the framework of capitalist patriarchal ideology; that practices shared as ‘morning routines’ reproduce aesthetically enhanced lives and class positions through consumption; and that the position of the obedient individual, squeezed between fear and gratitude by the discourse that ‘routine is a blessing’ and discourages complaining about routine, is reproduced. ‘Routine’ is not merely an individual repetition. The acceptance of similar practices as routine indicates the internalisation of collectively imposed norms rather than individual choice. However, it can be said that, albeit to a lesser extent, the humour and laughter elements in these posts temporarily suspend the routines of everyday life.

Anahtar Kelimeler

• Everyday Life
• Routine
• Instagram
• Qualitative Content Analysis
• Sociology of Everyday Life

Kaynakça

1. Althusser, L. (2003). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları (A. Tümertekin, Çev.). İthaki Yayınları.
2. Bahtin, M. (2005). Rabelais ve dünyası (T. Yücel, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
3. Benjamin, W. (1999). The arcades project (H. Eiland & K. McLaughlin, Çev.). Harvard University Press.
4. Benjamin, W. (2014). Pasajlar (A. Cemal, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
5. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. İçinde J. G. Richardson (Ed.), Handbook for theory and research for the sociology of education (ss. 241-258). Greenwood Press.
6. Bourdieu, P. (1990). The logic of practice (R. Nice, Çev.). Stanford University Press.
7. Bourdieu, P. (2016). Ayrım (A. Eksen, Çev.). Heretik Yayınları.
8. De Certeau, M. (2008). Gündelik hayatın keşfi: Eylem, uygulama, üretim sanatları (S. Yalçın, Çev.). Dost Kitabevi.

9. Debord, G. (1996). Gösteri toplumu (A. Ekmekçi & O. Taşkent, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
10. Elmacı, T. (2011). Taşrada gündelik hayatın ideolojisinin Vavien ve Süt filmleri perspektifinden okunması. Selçuk İletişim, 7(1), 161-173. https://doi.org/10.18094/si.89407
11. Featherstone, M. (2005). Postmodernizm ve tüketim kültürü (M. Küçük, Çev.). Ayrinti Yayinlari.
12. Felski, R. (2000). Doing time: Feminist theory and postmodern culture. NYU Press.
13. Felski, R. (2002). Introduction. New Literary History, 4(33), 607-622.
14. Foucault, M. (2004). Hapishanenin doğuşu: Disiplin ve ceza (M. A. Ağaoğulları, Çev.). İmge Kitabevi.
15. Gardiner, M. (2004). Everyday utopianism: Lefebvre and his critics. Cultural Studies, 18(2-3), 228-254. https://doi.org/10.1080/0950238042000203048
16. Giddens, A. (1999). Toplumun kuruluşu: Yapılaşma kuramının ana hatları (H. Özel, Çev.). Bilim ve sanat yayınları.
17. Gramsci, A. (1986). Hapishane defterleri: Seçmeler (K. Somer, Çev.). Onur Yayınları.
18. Kaptan, E., & Tutar, C. (2022). Tüketim toplumunun gündelik hayat etkinliklerinde nesneler sisteminin i̇deolojik i̇şlevi: Televizyonda yeniden üretim ve denetim süreçlerinin temsili. Etkileşim, (10), 70-98. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.10.170
19. Kaygusuz, İ. (2025). Dijital kültürde gündelik hayat ve kimlik sunmanın yeni biçimleri. TAM Akademi Dergisi, 4(1), 10-27. https://doi.org/10.58239/tamde.2025.01.002
20. Köse, H. (2018). Yaban bilinç ya da Lefebvre’e göre gündelik hayat. İçinde A. Esgin & G. Çeğin (Ed.), Gündelik hayat sosyolojisi: Temalar, sorunsallar ve güzergâhlar (ss. 305-342). Phoenix Yayınevi.
21. Krippendorff, K. (2013). Content analysis: An introduction to its methodology (3. bs). SAGE Publications.
22. Lefebvre, H. (2013). Modern dünyada gündelik hayat (I. Gürbüz, Çev.). Metis Yayınları.
23. Lefebvre, H. (2017). Ritimanaliz: Mekân, zaman ve gündelik hayat üzerine (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
24. Lefebvre, H. (2015a). Gündelik hayatın eleştirisi I (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
25. Lefebvre, H. (2015b). Gündelik hayatın eleştirisi II: Gündelik hayat sosyolojisinin temelleri (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
26. Lefebvre, H. (2015c). Gündelik hayatın eleştirisi III: Moderniteden modernizme (Gündelik hayatın meta-felsefesi) (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
27. Mayring, P. (2011). Nitel sosyal araştırmaya giriş: Nitel düşünce için bir rehber (A. Gümüş & S. Durgun M., Çev.). Bilgesu.
28. Merriam, S. B. (2015). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel Yayınları.
29. Oğuz, C. (2021). Serbest zaman ve gündelik hayat sosyolojisi bağlamında “dijital huzursuzluk”: İletişimin ve zamanın hızına yetişme endişesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9(28), 104-113. https://doi.org/10.33692/avrasyad.926688
30. Öcal, S. B. (2017). Felsefenin külkedisi, medyanın prensesi: Gündelik hayat. Erciyes İletişim Dergisi, 5(1), 236-252. https://doi.org/10.17680/erciyesakademia.291896
31. Özcan, E. (2017). Popüler kültüre bakarken gündelik hayatı & mikro direnç pratiklerini görmek. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (28), 162-183. https://doi.org/10.31123/akil.437475
32. Özer, M., & Gül, D. (2021). Gündelik hayat ekseninde “Bir Başkadır’’ dizisinin eleştirel realist bir bakış açısı ile değerlendirilmesi. Universal Journal of History and Culture, 3(2), 124-162. https://doi.org/10.52613/ujhc.920556
33. Öztürk, A. (2024). Gündelik hayat sosyolojisi ve sinema: ‘Neşeli Hayat’ film örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(91), 943-962.
34. Öztürk, B., & Ertan, C. (2025). Görünmeyen Emekten Dijital Muhalefete: Instagram Üzerinden Kadınların Gündelik Direniş Pratikleri Üzerine Bir İnceleme. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 2(7), 719-749. https://doi.org/10.33708/ktc.1740326
35. Patton, M. Q. (2005). Qualitative research. John Wiley & Sons.
36. Sanders, B. (2001). Kahkahanın zaferi: Yıkıcı bir tarih olarak gülme (K. Atakay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
37. Schutz, A. (1967). The phenomenology of the social world (G. Walsh & F. Lehnert, Çev.). Northwestern University Press.
38. TİSK. (2025). Dijital 2025 Türkiye. Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu [TİSK].
39. Wimmer, D. R., & Dominick, J. R. (2007). İçerik çözümlemesi. İçinde G. Ş. Atabek & Ü. Atabek (Ed.), Medya metinlerini çözümlemek. Siyasal Kitabevi.
40. Yiğit, Z. (2012). “Modernliğin arka yüzü” olarak gündelik hayat: Aşkı Memnu. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 125-144.