Araştırma Makalesi

Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi

Cilt: 20 Sayı: 3 26 Eylül 2023
PDF İndir
EN TR

Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi

Öz

Enerji ekonomistlerine göre ekonomik büyüme ve kalkınmanın temelinde enerji faktörü yatmaktadır. Bu yaklaşımda enerji tüm mal ve hizmetlerin üretimi sürecinde olmazsa olmaz bir üretim faktörü olarak kabul edilmektedir. Ayrıca kalkınmanın başlangıcında tarımsal faaliyetlerin ön planda olduğu, tarımdan sanayiye sanayi sektöründen de hizmet sektörüne doğru bir yapısal dönüşümün gerçekleştiği bilinmektedir. Bununla birlikte gerek son yıllarda dünya ekonomisinde yaşanan gelişmeler gerekse tarım sektörünün ülkede kilit fonksiyonlar görmesi nedeniyle pek çok ülke bu sektörün gelişimine özel bir önem atfetmektedir. Tarım sektörünün gelişim göstermesi bu sektör tarafından kullanılan enerji miktarının da artırılması ihtiyacını gündeme getirmektedir. Enerji maliyetlerinin günden güne artış göstermesi tarım sektörünü zora sokmakla birlikte artan enerji tüketiminin ülkenin ekonomik büyümesini nasıl etkileyeceği bir araştırma konusu olarak ortaya çıkmaktadır. Enerji tüketimi-ekonomik büyüme ilişkisini araştıran literatür bu konuyu sektörel bazda nadiren ele almaktadır. Bu bağlamda; tarım sektöründeki enerji tüketiminin ekonomik büyümeyi etkileyip etkileyemeyeceği önem arz etmektedir. Bu çalışma tarımsal enerji tüketimi-ekonomik büyüme ilişkisini Türkiye ekonomisi için 1990-2018 döneminde araştırmayı amaçlar. Değişkenlerin durağanlık analizi için kullanılan ADF ve PP birim kök testi sonuçları değişkenlerin birinci farkında durağan hale geldiğini ortaya koymaktadır. Değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkisi yeni nesil testlerden biri olan Hatemi J-Irandoust saklı eşbütünleşme testi kullanılarak araştırılmaktadır. Değişkenlerin katsayıları ve nedensellik ilişkisi sırasıyla FMOLS tekniği ve saklı hata düzeltme modeli ile incelenmektedir. Bulgular tarımsal enerji tüketimi + bileşeni ile ekonomik büyüme + bileşeni arasında bir eşbütünleşmenin varlığını göstermektedir. Bulgular aynı zamanda tarımsal enerji tüketimi + bileşeni ile ekonomik büyüme + bileşeni arasında pozitif bir ilişkinin varlığını işaret etmektedir. Son olarak ekonomik büyüme + bileşeninden tarımsal enerji tüketimi + bileşenine doğru işleyen tek yönlü bir nedensellik söz konusudur. Bu sonuçlar, Türkiye’nin ekonomik büyümesinde tarımsal enerji tüketiminin etki sahibi olduğunu göstermektedir. Çalışma, Türkiye ekonomisinin büyümesi için tarım sektörü ile ilişkili bazı politika tavsiyeleri sunabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adom, P. K. (2011). Electricity consumption-economic growth nexus: The Ghanaian case. International Journal of Energy Economics and Policy, 1(1): 18-31.
  2. Akyol, M. (2020). Enerji tüketiminin tarımsal katma değer üzerindeki etkisi: AB’ye üye geçiş ekonomileri için panel veri analizi. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8: 59-64.
  3. Alipour, A., Veisi, H., Darijani F., Mirbagheri, M. and Behbahani A. G. (2012). Study and determination of energy consumption to produce conventional rice of The Guilan Province. Journal of Agricultural Engineering Research, 58(3): 99-106.
  4. Alpdoğan, H. (2021). Yapısal kırılma altında Türkiye’nin enerji tüketimi ile büyüme ilişkisi. Journal of Business and Trade, 2(1): 28-36.
  5. Altiner, A. (2019). MINT Ülkelerinde enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisi: panel nedensellik analizi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 10(2): 369-378.
  6. Bayraç, H. N. (2010). Küresel enerji politikaları ve Türkiye: petrol ve doğal gaz kaynakları açısından bir karşılaştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1): 115-142.
  7. Chandio, A. A, Jiang, Y. and Rehman, A. (2019). Energy consumption and agricultural economic growth in Pakistan: Is There a Nexus? International Journal of Energy Sector Management, 13(3): 597-609.
  8. Chandio, A., Akram, W., Ozturk, İ., Ahmad, M. and Ahmad, F. (2021). Towards long-term sustainable environment: does agriculture and renewable energy consumption matter?. Environmental Science and Pollution Research, 28: 53141-53160.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarım Ekonomisi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

12 Eylül 2023

Yayımlanma Tarihi

26 Eylül 2023

Gönderilme Tarihi

14 Eylül 2022

Kabul Tarihi

2 Mart 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 20 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Kapçak, S., Çetin, M., & Can, A. (2023). Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(3), 605-619. https://doi.org/10.33462/jotaf.1175169
AMA
1.Kapçak S, Çetin M, Can A. Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi. JOTAF. 2023;20(3):605-619. doi:10.33462/jotaf.1175169
Chicago
Kapçak, Servet, Murat Çetin, ve Aycan Can. 2023. “Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi”. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 20 (3): 605-19. https://doi.org/10.33462/jotaf.1175169.
EndNote
Kapçak S, Çetin M, Can A (01 Eylül 2023) Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 20 3 605–619.
IEEE
[1]S. Kapçak, M. Çetin, ve A. Can, “Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi”, JOTAF, c. 20, sy 3, ss. 605–619, Eyl. 2023, doi: 10.33462/jotaf.1175169.
ISNAD
Kapçak, Servet - Çetin, Murat - Can, Aycan. “Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi”. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 20/3 (01 Eylül 2023): 605-619. https://doi.org/10.33462/jotaf.1175169.
JAMA
1.Kapçak S, Çetin M, Can A. Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi. JOTAF. 2023;20:605–619.
MLA
Kapçak, Servet, vd. “Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi”. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, c. 20, sy 3, Eylül 2023, ss. 605-19, doi:10.33462/jotaf.1175169.
Vancouver
1.Servet Kapçak, Murat Çetin, Aycan Can. Türkiye Ekonomisinde Tarımsal Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Saklı Eşbütünleşme Analizi. JOTAF. 01 Eylül 2023;20(3):605-19. doi:10.33462/jotaf.1175169

Cited By