Araştırma Makalesi

Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi

Cilt: 22 Sayı: 4 3 Ekim 2025
PDF İndir
TR EN

Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi

Öz

Dünya genelinde kuraklık, tarımsal üretimi sınırlayan en önemli çevresel faktörlerden biri olup ürün verimini ciddi şekilde azaltmaktadır. Bitkiler, bu strese morfolojik, anatomik, fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler düzeyde verdikleri yanıtlarla kuraklıkla başa çıkma mekanizmalarını devreye sokmaktadır. Chia (Salvia hispanica L.), içerdiği yüksek düzeyde yağ asidi, protein ve antioksidan bileşenlerle "fonksiyonel gıda" sınıfında yer alan yeni nesil bir tahıldır. Bu çalışmada, kuraklık stresinin chia bitkisinde morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal adaptasyon mekanizmaları üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Tarla kapasitesine göre %0, %25, %50 ve %100 sulama uygulamaları şeklinde su stresi seviyeleri belirlenmiş ve bitkilerin gelişim özellikleri bu stres seviyelerine göre karşılaştırılmıştır. Morfolojik açıdan, %100 sulama grubunda bitki boyu, yaprak alanı ve taze ağırlık gibi büyümeye yönelik parametrelerde anlamlı artış gözlemlenirken, %50 sulama uygulamasında ana kök uzunluğunun diğer gruplardan bağımsız olarak en yüksek değere ulaştığı tespit edilmiştir. Biyokimyasal bulgular, su eksikliğinin prolin ve malondialdehit (MDA) düzeylerini artırdığını; ayrıca reaktif oksijen türlerini düzenleyen antioksidan enzimlerden süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT) ve askorbat peroksidaz (APX) aktivitelerini yükselttiğini göstermiştir. Bu durum, chia bitkisinin hem osmotik hem de oksidatif stresle başa çıkabilmek için çok yönlü savunma mekanizmaları geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Su stresinin arttığı %0 ve %25 tarla kapasitesinde, prolin ve MDA birikiminde belirgin artış gözlenmiş; aynı zamanda antioksidatif savunma sistemine ait SOD, CAT ve APX aktiviteleri de yükselmiştir. Korelasyon analizleri, prolin ile antioksidan enzimler arasında pozitif bir ilişki olduğunu ve MDA ile büyüme parametreleri arasında negatif korelasyonlar bulunduğunu göstermiştir. Bu bulgular, sürdürülebilir tarım hedefleri doğrultusunda, kuraklık stresine karşı dayanıklılığı yüksek türlerin, özellikle chia gibi alternatif yağlı tohumlu bitkilerin önemli bir araştırma odağı olması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kuruldan izin alınmasına gerek yoktur.

Teşekkür

Çalışmada kullanılan bitkilerin yetiştirilmesinde ve deneysel aşamalarda desteklerini esirgemeyen Nagehan GÜL ve Buket HÜRYILMAZ’a çok teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Abdollahi, M., Asgarian, M. and Fadaei, R. (2022). Drought-induced oxidative stress in Salvia hispanica (chia): Antioxidant responses and phenolic compounds. Plant Physiology and Biochemistry, 176: 170–178.
  2. Ahmar, S., Gill, R. A., Jung, K. H., Faheem, A., Qasim, M. U., Mubeen, M. and Zhou, W. (2023). A decade of omics approaches in cereals: Advanced strategies for crop improvement under changing climate. Frontiers in Plant Science, 14: 1134567.
  3. Ali, A. and Alqurainy, F. (2006). Activities of Antioxidants in Plants under Environmental Stress. In: The Lutein-Prevention and Treatment For Age-Related Diseases, Ed(s): Motohashi, N., Transworld Research Network, Trivandrum, India.
  4. Apel, K. and Hirt, H. (2004). Reactive oxygen species: Metabolism, oxidative stress, and signal transduction. Annual Review of Plant Biology, 55: 373–399.
  5. Ayerza, R. and Coates, W. (2002). Dietary levels of chia: influence on hen weight, egg production and sensory quality, for two strains of hens. British Poultry Science, 43(2): 283–290.
  6. Baginsky, C., Arenas, J., Escobar, H., Garrido, M., Valero, N. and von Baer, D. (2016). Growth and yield of chia (Salvia hispanica L.) under different irrigation levels and plant densities in the Mediterranean zone of Chile. Chilean Journal of Agricultural Research, 76(4): 432–437.
  7. Balkan, A. (2019). Agronomic performance of seeds of some bread wheat (Triticum aestivum L.) cultivars exposed to drought stress. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty, 16(1): 82–91. https://doi.org/10.33462/jotaf.517132.
  8. Balkan A. ve Gençtan T. (2013). Ekmeklik buğdayda (Triticum aestivum L.) osmotik stresin çimlenme ve erken fide gelişimi üzerine etkisi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 10: 44–52.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Agronomi, Tarımda Bitki Biyokimyası ve Fizyolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

29 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

3 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

27 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

22 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Öney Birol, S. (2025). Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(4), 1086-1099. https://doi.org/10.33462/jotaf.1707350
AMA
1.Öney Birol S. Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi. JOTAF. 2025;22(4):1086-1099. doi:10.33462/jotaf.1707350
Chicago
Öney Birol, Siğnem. 2025. “Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi”. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 22 (4): 1086-99. https://doi.org/10.33462/jotaf.1707350.
EndNote
Öney Birol S (01 Ekim 2025) Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 22 4 1086–1099.
IEEE
[1]S. Öney Birol, “Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi”, JOTAF, c. 22, sy 4, ss. 1086–1099, Eki. 2025, doi: 10.33462/jotaf.1707350.
ISNAD
Öney Birol, Siğnem. “Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi”. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 22/4 (01 Ekim 2025): 1086-1099. https://doi.org/10.33462/jotaf.1707350.
JAMA
1.Öney Birol S. Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi. JOTAF. 2025;22:1086–1099.
MLA
Öney Birol, Siğnem. “Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi”. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, c. 22, sy 4, Ekim 2025, ss. 1086-99, doi:10.33462/jotaf.1707350.
Vancouver
1.Siğnem Öney Birol. Fonksiyonel Tahıllardan Chia’nın (Salvia hispanica L.) Kuraklık Koşullarına Uyum Mekanizmalarının Morfofizyolojik ve Biyokimyasal Açıdan Değerlendirilmesi. JOTAF. 01 Ekim 2025;22(4):1086-99. doi:10.33462/jotaf.1707350