Being a District Municipality in the Turkish Metropolitan System

Abstract

Practices concerning 19th Century, and various methods have been tested in the field of municipalism to this day. The metropolitan model, focusing on the metropolitan area, was first experienced in 1984 with Law No. 3030. Turkey, being geographically large and having high local diversity, has periodically implemented structural changes in local government. Most recently, Law No. 6360, adopted in 2012 and implemented with the 2014 local elections, introduced radical and innovative changes to the metropolitan system. Throughout all these processes, while one tier of the two-tiered metropolitan system was explicitly planned, the situation for the district municipalities within the system remained more ambiguous. Yet, the district municipalities that form the second tier of the system do not have the same structural and technical criteria as other non-metropolitan municipalities; they should be assessed differently. The subject of this study is the position and structural problems faced by district municipalities in provinces governed by the metropolitan system in the organizational structure of local governments in Turkey began in Turkey. The study's distinguishing aspect is the effort to make existing problems visible by focusing on issues such as the nature of service and authority sharing, resource distribution, and fairness of representation over the geographical areas where metropolitan municipalities and district municipalities are jointly authorized. The study is expected to guide policymakers on local governments and contribute to the literature. A noticeable difference in visibility stands out between district municipalities and metropolitan municipalities in the regulatory structure of the metropolitan model. The authorities responsible for services at the macro and micro levels are interwined. Results indicating injustice in representation have been observed, particularly against district municipalities.

Keywords

• Metropolitan System
• District Municipality
• Metropolitan Governance
• Local Governments

Türkiye Büyükşehir Sisteminde İlçe Belediyesi Olmak

Öz

Türkiye’de yerel yönetimlerin teşkilatlanma yapısına dair uygulamalar 19. yüzyılla birlikte başlamış, günümüze kadar belediyecilik alanında çeşitli yöntemler denenmiştir. Metropol alana odaklanan büyükşehir modeli ilk kez 1984 yılında 3030 sayılı Kanunla deneyimlenmeye başlanmıştır. Coğrafi bakımdan büyük ve yerel çeşitliliği fazla olan Türkiye zaman zaman yerel yönetimler alanında yapısal değişiklikler gerçekleştirmiştir. En son 2012 yılında kabul edilerek 2014 yerel seçimleriyle birlikte uygulanmaya başlanan 6360 sayılı Kanun büyükşehir sisteminde köklü ve yenilikçi değişiklikler yapmıştır. Yaşanan tüm bu süreçlerde iki kademeli bir yöntem olan büyükşehir sisteminin bir kademesi açıklıkla planlanmışken, sistemin içinde yer alan ilçe belediyeleri için durum daha muğlak kalmıştır. Oysa sistemin ikinci kademesini oluşturan ilçe belediyeleri büyükşehir olmayan diğer belediyelerle aynı yapısal ve teknik ölçütlere sahip değildir; farklı değerlendirilmelidir. Bu çalışmanın konusu, Türkiye’de büyükşehir sistemi ile yönetilen illerde bulunan ilçe belediyelerinin pozisyonu ve yüz yüze kaldıkları yapısal sorunlardır. Büyükşehir belediyelerinin ilçe belediyeleri ile birlikte yetkili olduğu coğrafi alanlar üzerinde hizmet ve yetki bölüşümünün niteliği, kaynak dağılımı ve temsilin adaleti gibi konular üzerinde durularak mevcut sorunları görünür kılma gayreti çalışmanın ayırt edici yönünü oluşturmaktadır. Çalışmanın, yerel yönetimler konusunda siyasa yapıcılara rehberlik etmesi beklenmekte ve literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Büyükşehir modelinin mevzuat kurgusunda ilçe belediyeleri ve büyükşehir belediyeleri arasında görünürlük farkı göze çarpmaktadır. Makro ve mikro düzeyde hizmetlerin yetki sahipleri karışmıştır. Temsilde adalet konusunda ilçe belediyeleri aleyhine sonuçlar gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Büyükşehir Sistemi
• İlçe Belediyesi
• Metropoliten Yönetim
• Yerel Yönetimler

Kaynakça

1. Acar, M., Koyuncu, E., Okman, C. & Bilgiç, E. Ç. (2020). Final Etki Değerlendirme Raporu. AB Yerel Yönetim Reformu Projesi (LAR III).
2. Alıcı, O. V. (2012). Büyükşehir belediyelerinin ilçe belediyeleri üzerindeki denetim yetkisinin kavramsal açıdan değerlendirilmesi. Yerel Politikalar Dergisi, (Mayıs-Ağustos), 38-52.
3. Arıkboğa, E. (2012). Büyükşehir belediye modeli ve reform. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi. (2), 1-32.
4. Arıkboğa, E. (2013). Geçmişten geleceğe büyükşehir belediye modeli. Yerel Politikalar Dergisi. (Ocak-Haziran), 48-96.
5. Arıkboğa, E. (2014). Büyükşehir belediye meclislerindeki temsil adaletsizliğinin coğrafi ve siyasi görünümleri. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 2(2), 35-61.
6. Arıkboğa, E. (2017). Kontrolör raporlarındaki bulgular yardımıyla büyükşehir sistemini tartışmak. Büyükşehir ve İlçe Belediyeleri Araştırması Raporu (İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen 6360 Sayılı Kanun Sonrası Büyükşehir belediyelerinin Kurumsal Kapasitelerinin Tespiti ve Geliştirilmesi Projesi kapsamında hazırlanan rapor).
7. Arıkboğa, Ü. (2018). Metropoliten yönetimlerde hizmetlerin bölüşümü ve finansmanı. Tesam Akademi Dergisi, (Yerel Yönetimler Özel Sayısı), 251-282.
8. Arıkboğa, E. (2018). Yerinden yönetim ve merkezileşmiş büyükşehir sisteminde yetkilerin dağıtılması. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 6(1), 1-34.

9. Arıkboğa, E. (2023). Türkiye’de büyükşehir modelinin gelişimi. E. Arıkboğa, (Ed). Cumhuriyetin 100 yıllık serüveninde yerel yönetimler ve şehircilik. Belediyelerin idari, hukuki ve mali gelişimi I (ss. 144-175) içinde. Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
10. Arıkboğa, Ü. (2023). 1980 sonrası dönemde belediye gelirlerinin tarihsel gelişimi. E. Arıkboğa, (Ed). Cumhuriyetin 100 yıllık serüveninde yerel yönetimler ve şehircilik. Belediyelerin idari, hukuki ve mali gelişimi I (ss. 240-275) içinde. Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
11. Arıkboğa, E. (2025). Büyükşehir sistemi: Büyükşehir ve ilçe belediyeleri. K. Görmez & H. Yaylı (Ed.), Yerel Yönetimler (ss. 419-486) içinde. Orion Kitabevi.
12. Aytaç, F. (1972). Metropoliten idare kurulması üzerinde yapılan çalışmalar. Türk İdare Dergisi, (337), 1-23.
13. Bulut, Y. & Bimay, M. (2024). Büyükşehir belediyelerindeki sorun alanları ve yeniden yapılandırma ihtiyacı. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 71-89.
14. Çiçek, Y. (2014). Geçmişten günümüze Türkiye’de yerel yönetimler. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 53-64.
15. Çınar, T., Duru, B., Çiner, C. U., & Zengin, O. (2013). Belediyelerin sınırları. TODAİE.
16. Dinç, Y. (2022). Büyükşehir belediyeli illerde kentsel alanların ve kent-kır nüfusunun belirlenmesi, Hatay örneği. Coğrafi Bilimler Dergisi, 20(1), 191-219.
17. Duru, B. (2015). Yeni büyükşehir düzeninde kırsal alanlar. Güney Mimarlık, (19), 28-29. Eryılmaz, B. (2008). Kamu yönetimi. Okutman Yayıncılık.
18. Gül, H. & Batman, S. (2013). Dünya ve Türkiye örneklerinde metropoliten alan yönetim modelleri ve 6360 sayılı yasa. Yerel Politikalar Dergisi, (Ocak-Haziran), 7-47.
19. Kalağan, G. (2018). Türkiye’de 6360 sayılı büyükşehir yasası kapsamında büyükşehirler/bütünşehirler: Yönetsel yapı, mali/iktisadi boyut ve gelecek vizyonu üzerine bir tartışma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(25), 591-603.
20. Kalkınma Bakanlığı. (2018). Yerel Yönetimler Özel İhtisas Komisyonu Raporu. On Birinci Kalkınma Planı 2019-2023. Kazıcı, Z. (2006). Osmanlı’da yerel yönetim – ihtisab müessesesi. Bilge Yayınları.
21. Mengi, A. & Özgül, C. G. (2024). Türkiye’de büyükşehir belediyesi sistemi ve evrimi. A. Mengi & C. G. Özgül (Ed.), 6360 sayılı yasanın büyükşehirlerde on yıllık uygulama deneyimi Cilt.1 (ss. 1-27) içinde. Ankara Üniversitesi Yayınları.
22. Oktay, T. (2016). 6360 sayılı kanuna dayalı belediye reformunu anlama ve anlamlandırma. Medeniyet Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, I(1), 71-131.
23. Oktay, T. (2023). 1920-1960 döneminde Türkiye’de belediyelerin gelişimi. E. Arıkboğa, (Ed). Cumhuriyetin 100 yıllık serüveninde yerel yönetimler ve şehircilik. Belediyelerin idari, hukuki ve mali gelişimi I (ss. 84-105) içinde. Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
24. Özçağlar, A. (2016). Büyükşehir belediyeli illerde kır ve kent nüfusunun tespiti mümkün mü? Uluslararası Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Kitabı (ss. 271-291) içinde. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi.
25. Parlak, B. (2020). Türkiye’de yerel yönetimler. Değişim Yayınları.
26. Swianiewicz, P. (2010) If territorial fragmentation is a problem, is amalgamation a solution? An East European perspective. Local Government Studies, 36(2), 183-203. https://doi.org/10.1080/03003930903560547
27. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, (2021, 15 Nisan). Kırsal Mahalle ve Kırsal Yerleşik Alan Yönetmeliği (31455). Resmî Gazete.
28. Turan, M. & Duru, B. (2014). Anakentin zayıf halkaları: ilçe belediyeleri. Uluslararası Türk Dünyası Yerel Yönetimler Sempozyumu (ss. 283-291) içinde.
29. TÜİK. (2025a, Mayıs). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783
30. TÜİK. (2025b, Mayıs). İl bazında gayri safi yurt içi hasıla. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Il-Bazinda-Gayrisafi-Yurt-Ici-Hasila-2022-45867
31. Yemen, A. (2017). Büyükşehir belediyelerinin sorunları üzerine bir değerlendirme. M. Güler & A. M. Turan (Ed). Belediyelerin Geleceği ve Yeni Yaklaşımlar (ss. 143-164) içinde. Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
32. Yetkin, O. (2020). Türkiye’de büyükşehir belediyelerinin yapısı ve geleceği. Akademik Düşünce Dergisi, (1), 4-16.