Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de bakım verenlerin öz yeterlilik düzeylerini ve bu durumu etkileyen faktörleri inceleyen tam metin makalelerin, belirlenen metodolojik ve klinik değişkenler açısından sistematik olarak incelenmesi amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Araştırma, 1 Eylül – 31 Aralık 2024 tarihleri arasında; Science Direct, PubMed, Scopus, Google Scholar, CINAHL, TR Dizin ve DergiPark veri tabanları üzerinden gerçekleştirilmiştir. Taramada "bakım veren, öz yeterlilik; caregiver, self-efficacy" anahtar kelimeleri yıl ve dil sınırlaması olmaksızın kullanılmıştır. Dahil edilme kriterlerini karşılayan, Türkiye örnekleminde yapılmış ve tam metnine ulaşılabilen 14 makale inceleme kapsamına alınmıştır. Verilerin analizinde PRISMA akış diyagramı ve betimsel istatistiksel yöntemler (sayı, yüzde) kullanılmıştır.
Bulgular: İncelenen makalelerin %64.29’unun tanımlayıcı desende olduğu ve %42.84’ünün 2021-2022 yılları arasında yayınlandığı saptanmıştır. Çalışmalarda veri toplama aracı olarak en sık anket yönteminin ve "Genel Öz Yeterlilik Ölçeği’nin tercih edildiği görülmüştür. İncelenen literatürde doğrudan ve sadece "bakım veren öz yeterliliğine" odaklanan spesifik bir çalışma bulunmadığı dikkat çekmiştir. İlişkisel analizlerde; bakım verenlerde öz yeterlilik ile bakım yükü ve aile yükü arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Öz yeterlilik düzeyi arttıkça bakım ve aile yükünün azaldığı, yaşam kalitesinin ise arttığı saptanmıştır. Ayrıca, yüksek öz yeterlilik düzeyinin etkili baş etme becerileri ile ilişkili olduğu ve erkek bakım verenlerin öz yeterlilik algısının kadınlara oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Sonuç ve Öneriler: Türkiye’deki çalışmalar değerlendirildiğinde; bakım verme süresi, bakım yükü, bakım verenin yaşı, cinsiyeti, eğitim düzeyi ve sosyoekonomik durumu ile hastanın klinik tablosunun öz yeterlilik üzerinde belirleyici faktörler olduğu görülmüştür. Bakım verenlerin öz yeterliliklerini artırmaya yönelik cinsiyet duyarlı ve kanıta dayalı girişimlerin planlanması, bakım yükünün azaltılması ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
Aile bakıcıları Bakım veren Bakım yükü Baş etme becerileri Öz yeterlilik Sistematik literatür inceleme
Aim: This study was conducted to systematically review full-text articles examining the self-efficacy levels of caregivers in Turkey and the factors affecting this condition, in terms of specific methodological and clinical variables.
Method: The research was conducted between September 1 and December 31, 2024, by searching the Science Direct, PubMed, Scopus, Google Scholar, CINAHL, TR Dizin, and DergiPark databases. The keywords "bakım veren, öz yeterlilik; caregiver, self-efficacy" were used without any year or language restrictions. Fourteen articles that met the inclusion criteria, were conducted with samples from Turkey, and had full-text access were included in the review. Data were analyzed using the PRISMA flow diagram and descriptive statistical methods (frequencies and percentages).
Results: It was found that 64.29% of the reviewed articles were descriptive in design and 42.84% were published between 2021 and 2022. Survey methods and the "General Self-Efficacy Scale" were most frequently preferred as data collection tools. It was noted that there were no specific studies in the reviewed literature focusing solely and directly on "caregiver self-efficacy." In relational analyses, a significant negative correlation was identified between caregiver self-efficacy and both caregiver burden and family burden. As self-efficacy levels increased, caregiver and family burden decreased, while quality of life increased. Additionally, high self-efficacy was found to be associated with the effective use of coping skills, and the self-efficacy perceptions of male caregivers were higher than those of female caregivers.
Conclusion and Suggestions: When the studies in Turkey are evaluated as a whole, factors such as caregiving duration, caregiver burden, the age, gender, educational level, and socioeconomic status of the caregiver, as well as the clinical condition of the patient, were seen to be influential on self-efficacy. Planning gender-sensitive and evidence-based interventions to increase the self-efficacy of caregivers is of critical importance in terms of reducing caregiver burden and improving quality of life.
Family caregivers Caregiver Caregiver burden Coping skills Self-efficacy Systematic literature review
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Hemşirelik Esasları |
| Bölüm | Sistematik Derlemeler ve Meta Analiz |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 6 Aralık 2025 |
| Kabul Tarihi | 5 Nisan 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Nisan 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.47115/jshs.1837323 |
| IZ | https://izlik.org/JA26PE28NY |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1 |
Samsun Sağlık Bilimleri Dergisinin yayımlanma amacı, sağlık alanında yapılan çalışmalardan üretilen sonuçların araştırmacılar, uzmanlar, politika yapıcılar ve diğer paydaşlarla paylaşılmasıyla yerel, ulusal ve uluslararası boyutta bilimsel bilgi üretim sürecine katkı sağlamaktır. Bu çerçevede Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, sağlık alanındaki yenilikçi ve etki sahibi çalışmaları yayımlayarak, ilgili bütün paydaşların bilgi birikimini genişletmeyi ve bilimsel gelişmeye katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
Bu doğrultuda Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, sağlık bilimlerinin tüm disiplinlerini kapsayan çok yönlü bir yayın politikası izlemektedir. Hemşirelik, ebelik, sosyal hizmet, sağlık yönetimi, beslenme ve diyetetik, fizyoterapi ve rehabilitasyon, ortez ve protez, çocuk gelişimi, dil ve konuşma terapisi, odyoloji, gerontoloji, ergoterapi, acil yardım ve afet yönetimi, perfüzyon ve optimetri başta olmak üzere farklı sağlık bilimleri disiplinlerinden özgün araştırmalarını kabul eder. Multidisipliner yaklaşımıyla, koruyucu sağlık hizmetlerinden tanı, tedavi ve rehabilitasyon yaklaşımlarına kadar pek çok alanda yapılan araştırmaları yayımlayarak bilimsel bilginin paylaşımını ve dolaşımını artırmayı hedefler. Yayınlanan çalışmaların kanıt düzeyini ve bilimsel niteliğini önceleyen bir yayın politikası benimser; sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için somut veriler sunar.
Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi uluslararası ve multidisipliner bir dergi olup, Sağlık Bilimleri’nin tüm alanlarında yapılan bilimsel çalışmaları yayınlamaktadır. Dergide yayınlanacak makalelerin basım dili Türkçe veya İngilizce’dir.
Dergi klinik araştırma makalelerine öncelik tanımakla birlikte derleme yazıları, olgu sunumları, çalışma protokolü, editöre mektuplar, teknik notlar ve toplantı raporlarını da yayımlamaktadır. Bilimsel ve teorik yazılar da yayın için incelemeye kabul edilmektedir.
Derleme yazıları genellikle davet şeklinde olmakla birlikte öncelik bu davet derleme yazılarına verilmektedir.
Makale Gönderimi
Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi daha önceden başka bir yerde yayınlanmamış veya yayın için gönderilmemiş yazıları kabul etmektedir. Yazarlar yazılarını etik ilkelere ve derginin yayın politikalarına uygun yazmaları gerekmektedir. İnceleme aşaması için gönderilen çok yazarlı yazıların son şekilleri makaleyi gönderen tüm yazarlar tarafından onaylanmalıdır. Makale dergide yayına kabul edildikten sonra başka bir dergide yayınlanmak üzere gönderilmemelidir.
Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, Dergipark sistemi üzerinden gönderilen makaleleri en az iki hakeme göndererek körleme yaparak değerlendirmeye almaktadır. Dergi park sistemine gönderilen makaleler hızla incelenip değerlendirilmekte ve sonuç yazarlara en kısa sürede bildirilmektedir. Makalelerde hakem önerilerine yönelik yapılan revizyonların, ayrı bir tablo olarak, her revizyonu içerecek şekilde, bir hakeme cevap dosyası oluşturularak sisteme ayrıca yüklenmesi gerekmektedir (Hakeme cevap dosyası şablonu için tıklayınız Hakeme Cevap Dosyası). Yazarlar Dergipark sisteminden makaleleri ile ilgili gelişmeleri takip edebilirler.
Yazım kurallarına uygun olmayan makaleler bilimsel değerlendirmeye alınmamaktadır.
Makale gönderimi için;
1. Başlık sayfası için tıklayınız. (Word formatında yükleyiniz)Başlık Sayfası
2. Körlenmiş makale için tıklayınız. (Word formatında yükleyiniz)Körlenmiş Makale Şablonu
3.Yayın Lisansı Devir Formu için tıklayınız.Yayın Lisans Devir Formu
d) Çıkar Çatışması Beyan Formu için tıklayınız.Çıkar Çatışması Beyan Formu
e) Etik Kurul Onam Belgesi
f) Benzerlik Raporu (Turnitin, İthenticate, İntihal.net alınmış %15’i geçmemelidir)
g) Yazar Kontrol listesi için tıklayınız için tıklayınız.Yazar Kontrol Listesi
Not: Yazım dili Türkçe olan makalelerin gönderim sürecinde Türkçe şablon ve formların, yazım dili İngilizce olan makalelerin gönderim sürecinde İngilizce şablon ve formların kullanılması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler:
İngilizce anahtar kelimeler "Medical Subject Headings (MESH)"e uygun olarak verilmelidir (http://www.nlm.nih.gov/mesh/MBrowser.html).
Türkçe anahtar kelimeler Türkiye Bilim Terimleri (TBT)'ne uygun olarak verilmelidir (http://www.bilimterimleri.com).
Olgu Sunumları için Bilgilendirilmiş Onam Formu için tıklayınız
Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi
Editör Ofisi,
Ondokuz Mayıs Üniversitesi,
Samsun Sağlık Bilimleri Fakültesi, Kurupelit, 55139, Samsun, Türkiye
Fax: +90 362 457 69 26
E-posta: jshs@omu.edu.tr
Samsun Sağlık Bilimleri Dergi'si, makalelerin gönderim, değerlendirme ve yayınlanma olmak üzere hiçbir aşamasında ücret talep etmez. Yazarlar dergiye gönderdikleri çalışmalar için makale işlem ücreti veya gönderim ücreti ödemezler.
2001 yılında Hacettepe İngilizce Tıp Fakültesi'nden mezun olan Prof.Dr.Esra Pancar Yüksel , uzmanlık eğitimini 2002-2008 yılları arasında OMÜ Tıp Fakültesi Dermatoloji AD'nda tamamlamıştır. 2011 yılında uzman olarak başladığı Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Dermatoloji AD'nda 2012 yılında yardımcı doçent, 2015 yılında doçent, 2022 yılında profesör unvanını almıştır.
2001 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı’ndan lisans derecesiyle mezun olmuş. 2001-2003 yılları arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programı’nda yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır. 2003-2007 yılları arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı’nda doktora derecesini almıştır. 2012 yılında Üniversitelerarası Kuruldan doçent ünvanını almıştır. 2020-2021 yılları arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı’nda da Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Programında tezsiz yüksek lisans yapmıştır. 2020 yılında profesör kadrosuna atanmış olup halen Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Sosyal Hizmet Bölümü’nde Prof. Dr. olarak çalışmalarına devam etmektedir.
Koç Üniversitesi, Hemşirelik Yüksekokulu/Başarı Bursu, Hemşirelik Bölümünden mezun olan Doç. Dr.Şükran Başgöl, Yüksek Lisans ve Doktora eğitimini İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Kadın Sağlığı Ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı'nda tamamlamıştır.
Akademik ilgi alanlarım: Dezavantajlı Gruplar, Halk Sağlığı Hemşireliği Eğitimi, Sağlıkta Eşitsizlikler
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Samsun Sağlık Yüksekokulu Ebelik Bölümünden 2002 yılında mezun olmuştur. 2004 yılında Afyon Kocatepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliğinden bilim uzmanı, 2013 yılında Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Hemşireliğinde doktora derecesini almıştır. Halen Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ebelik Bölümü Ebelik Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olarak çalışmaktadır.
2009 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hemşirelik Bölümünden lisans derecesiyle mezun olmuştur. 2015 yılında İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Esasları Anabilim Dalı programından yüksek lisans derecesini almıştır. 2022 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Enstitüsü, Hemşirelik Esasları Anabilim Dalı doktora programını tamamlamıştır. 2018 yılından itibaren Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümünde Hemşirelik Esasları Anabilim Dalında öğretim elemanı olarak görev yapmaktadır.
2013 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hemşirelik Bölümünden lisans derecesiyle mezun olmuştur. 2013-2016 yılları arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı''nda yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır. 2022 yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı doktora programını tamamlamıştır. 2016 yılından itibaren Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü, Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı'nda öğretim elemanı olarak görev yapmaktadır.
Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi CC BY-NC 4.0 lisansına sahiptir.