Fındık İşçilerinin Hasat Zamanı ve Dışında Fiziksel Durum, Okupasyonel Denge ve Tükenmişlik Düzeylerinin Karşılaştırılmalı Olarak İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma, fındık işçilerinin hasat zamanı ve hasat dışı (rutin) dönemlerindeki fiziksel semptomlarını, okupasyonel denge ve tükenmişlik düzeylerini karşılaştırmalı olarak incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Bağımlı örneklemler tasarımıyla yürütülen çalışmaya 18-65 yaş arası 87 fındık işçisi dahil edilmiştir. Katılımcıların ağrı, uyku ve yorgunluk gibi fiziksel durumları Görsel Analog Skalası ile değerlendirilmiştir. Mesleki tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesinde Mesleki Yorgunluk, Tükenmişlik, Toparlanma Ölçeği (MTÖ), okupasyonel dengenin değerlendirilmesinde ise Aktivite Rol Denge Anketi (ARDA) kullanılmıştır. Tüm değerlendirmeler katılımcılara hem hasat zamanı hem de hasat dışı rutin dönemde yüz yüze uygulanmıştır. Bulgular: Hasat döneminde, rutin döneme kıyasla işçilerin ağrı, yorgunluk, kronik yorgunluk ve akut yorgunluk puanlarının istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. Okupasyonel denge (ARDA) puanlarının ise anlamlı şekilde düşük olduğu saptanmıştır (p<0.001). Cinsiyet karşılaştırmasında, hasat döneminde kadın işçilerin ağrı, uyku problemi, yorgunluk ve MTÖ akut yorgunluk düzeylerinin erkeklere oranla anlamlı derecede daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Hasat dışı dönemde ise cinsiyetler arasında herhangi bir değişkende anlamlı fark bulunmamıştır (p>0.05). Korelasyon analizlerinde ağrı şiddeti ile yorgunluk ve uyku problemleri arasında pozitif yönlü; okupasyonel denge düzeyi ile MTÖ kronik ve akut yorgunluk alt boyutları arasında negatif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Sonuçlar ve Öneriler: Yoğun emek gerektiren fındık hasadı dönemi, çalışanların fiziksel semptomlarını olumsuz etkilemekte, mesleki tükenmişliği artırmakta ve okupasyonel dengeyi belirgin şekilde bozmaktadır. Bu olumsuz tablodan özellikle kadın işçiler daha fazla etkilenmektedir. Artan okupasyonel denge düzeyinin mesleki tükenmişliği azaltıcı etkisi, çalışanların sağlığını korumaya yönelik müdahalelerin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ağrı
• Günlük Yaşam Aktiviteleri
• Mesleki Tükenmişlik
• Tarım İşçileri Hastalıkları
• Uyku
• Yorgunluk

A Comparative Study of Physical Status, Occupational Balance, and Burnout Levels of Hazelnut Workers During and Outside the Harvest Season

Öz

Aim: This study was conducted to comparatively investigate the physical symptoms, occupational balance, and burnout levels of hazelnut workers during and outside the harvest (routine) seasons. Method: A dependent samples design was used, including 87 hazelnut workers aged 18–65. Participants’ physical status, such as pain, sleep, and fatigue, were evaluated using the Visual Analog Scale. The Occupational Fatigue Exhaustion, Recovery Scale (OFER) was used to determine professional burnout levels, and the Occupational Balance Questionnaire (OBQ) was used to assess occupational balance. All assessments were conducted face-to-face during both the harvest season and the routine non-harvest period. Results: During the harvest season, workers’ pain, fatigue, chronic fatigue, and acute fatigue scores were found to be statistically significantly higher compared to the routine period. Conversely, occupational balance (OBQ) scores were found to be significantly lower (p<0.001). Gender comparisons indicated that female workers experienced significantly higher levels of pain, sleep problems, fatigue, and OFER acute fatigue than male workers during the harvest. No significant gender differences were observed in any variable during the non-harvest period (p>0.05). Correlation analyses revealed a significant positive relationship between pain severity and fatigue/sleep problems, and a significant negative relationship between occupational balance and OFER chronic and acute fatigue subscales. Conclusion and Recommendations: The labor-intensive hazelnut harvest season adversely affects workers’ physical symptoms, increases professional burnout, and significantly disrupts occupational balance. Female workers are particularly affected by this negative situation. The finding that increased occupational balance reduces professional burnout underscores the importance of preventive health interventions for workers.

Anahtar Kelimeler

• Pain
• Activities of Daily Living
• Professional Burnout
• Agricultural Workers’ Diseases
• Sleep
• Fatigue

Kaynakça

1. Akgün, M., & Akgün, M. (2023). Effect of solar collector drying on the nutritional properties of Çakıldak hazelnut. Turkish Journal of Food and Agriculture Sciences, 5(2), 130-140. https://doi.org/10.53663/turjfas.1404654
2. Akgün, M., & Akgün, M. (2023). Effect of solar collector drying on the nutritional properties of Çakıldak hazelnut. Turkish Journal of Food and Agriculture Sciences, 5(2), 130-140. https://doi.org/10.53663/turjfas.1404654
3. Akın, A., Ulukök, E., & Arar, T. (2017). İş-yaşam dengesi: Türkiye’de yapılan çalışmalara yönelik teorik bir inceleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 113-124. https://doi. org/10.53586/susbid.1383594
4. Akın, A., Ulukök, E., & Arar, T. (2017). İş-yaşam dengesi: Türkiye’de yapılan çalışmalara yönelik teorik bir inceleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 113-124. https://doi. org/10.53586/susbid.1383594
5. Bakırcı, N. (2011). Tarımda çalışanların sağlığı ve güvenliği. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 11(39), 7-13. https://izlik.org/JA98WF22TD
6. Bakırcı, N. (2011). Tarımda çalışanların sağlığı ve güvenliği. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 11(39), 7-13. https://izlik.org/JA98WF22TD
7. Browning, S. R., Westneat, S. C., Sanderson, W. T., & Reed, D. B. (2013). Cattle-related injuries and farm management practices on Kentucky beef cattle farms. Journal of Agricultural Safety and Health, 19(1), 37-49. https://doi.org/10.13031/2013.42541
8. Browning, S. R., Westneat, S. C., Sanderson, W. T., & Reed, D. B. (2013). Cattle-related injuries and farm management practices on Kentucky beef cattle farms. Journal of Agricultural Safety and Health, 19(1), 37-49. https://doi.org/10.13031/2013.42541

9. Bumin, G., Akel, B., & Öksüz, Ç. (2019). Ergoterapi teoriler, modeller ve uygulama yaklaşımları. Hipokrat Yayıncılık.
10. Bumin, G., Akel, B., & Öksüz, Ç. (2019). Ergoterapi teoriler, modeller ve uygulama yaklaşımları. Hipokrat Yayıncılık.
11. Caruso, C. C., Hitchcock, E. M., Dick, R. B., Russo, J. M., & Schmit, J. M. (2004). Overtime and extended work shifts: Recent findings on illnesses, injuries, and health behaviors (DHHS (NIOSH) Yayın No. 2004-143). National Institute for Occupational Safety and Health.
12. Caruso, C. C., Hitchcock, E. M., Dick, R. B., Russo, J. M., & Schmit, J. M. (2004). Overtime and extended work shifts: Recent findings on illnesses, injuries, and health behaviors (DHHS (NIOSH) Yayın No. 2004-143). National Institute for Occupational Safety and Health.
13. Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Routledge.
14. Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Routledge.
15. Çan, G., Karabacak, V., Topbaş, M., Beyhun, N. E., & Beyhun, V. T. (2017). Fındık tarımı çalışanlarında iş sağlığı güvenliği risklerinin değerlendirilmesi ve rehber geliştirme çalışması. Karadeniz Teknik Üniversitesi. Erişim Tarihi: 22.10.2025, https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/halksagligi_72171.pdf
16. Çan, G., Karabacak, V., Topbaş, M., Beyhun, N. E., & Beyhun, V. T. (2017). Fındık tarımı çalışanlarında iş sağlığı güvenliği risklerinin değerlendirilmesi ve rehber geliştirme çalışması. Karadeniz Teknik Üniversitesi. Erişim Tarihi: 22.10.2025, https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/halksagligi_72171.pdf
17. DeWit, Y., Pickett, W., Lawson, J., & Dosman, J.(2015). Farm activities and agricultural injuries in youth and young adult workers. Journal of agromedicine, 20(3), 318-326. https://doi.org/10.1080/1059924X.2015.1042614
18. DeWit, Y., Pickett, W., Lawson, J., & Dosman, J.(2015). Farm activities and agricultural injuries in youth and young adult workers. Journal of agromedicine, 20(3), 318-326. https://doi.org/10.1080/1059924X.2015.1042614
19. Doğan, F. Z. (2021). Üniversite öğrencilerinin okupasyonel dengesi ile stres, stres karşısındaki tepkileri ve başa çıkma tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
20. Doğan, F. Z. (2021). Üniversite öğrencilerinin okupasyonel dengesi ile stres, stres karşısındaki tepkileri ve başa çıkma tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
21. Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.-G., & Buchner, A. (2007). G* Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175-191. https://doi. org/10.3758/BF03193146
22. Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.-G., & Buchner, A. (2007). G* Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175-191. https://doi. org/10.3758/BF03193146
23. Fethke, N. B., Merlino, L. A., Gerr, F., Schall, M. C., & Branch, C. A. (2015). Musculoskeletal pain among Midwest farmers and associations with agricultural activities. American Journal of Industrial Medicine, 58(3), 319-330. https://doi.org/10.1002/ajim.22398
24. Fethke, N. B., Merlino, L. A., Gerr, F., Schall, M. C., & Branch, C. A. (2015). Musculoskeletal pain among Midwest farmers and associations with agricultural activities. American Journal of Industrial Medicine, 58(3), 319-330. https://doi.org/10.1002/ajim.22398
25. Freudenberger, H. J. (1974). Staff burn‐out. Journal of Social Issues, 30(1), 159-165. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1974. tb00706.x
26. Freudenberger, H. J. (1974). Staff burn‐out. Journal of Social Issues, 30(1), 159-165. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1974. tb00706.x
27. Gerberich, S. G., Gibson, R. W., French, L. R., Lee, T.-Y., Carr, W. P., Kochevar, L., Renier, C. M., & Shutske, J. (1998). Machinery-related injuries: Regional rural injury study—I (RRIS—I). Accident Analysis & Prevention, 30(6), 793-804. https://doi.org/10.1016/S0001-4575(98)00032-3
28. Gerberich, S. G., Gibson, R. W., French, L. R., Lee, T.-Y., Carr, W. P., Kochevar, L., Renier, C. M., & Shutske, J. (1998). Machinery-related injuries: Regional rural injury study—I (RRIS—I). Accident Analysis & Prevention, 30(6), 793-804. https://doi.org/10.1016/S0001-4575(98)00032-3
29. Günal, A., Pekçetin, S., Demirtürk, F., Şenol, H., Håkansson, C., & Wagman, P. (2020). Validity and reliability of the Turkish occupational balance questionnaire (OBQ11-T). Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 27(7), 493-499. https://doi.org/10.1080/11038128.2019.1673479
30. Günal, A., Pekçetin, S., Demirtürk, F., Şenol, H., Håkansson, C., & Wagman, P. (2020). Validity and reliability of the Turkish occupational balance questionnaire (OBQ11-T). Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 27(7), 493-499. https://doi.org/10.1080/11038128.2019.1673479
31. Havlioglu, S., Ortabag, T., & Winwood, P. C. (2019). Turkish validity and reliability of the occupational fatigue exhaustion/recovery scale. Medicine Science, 8(4), 916-922. https://doi.org/10.5455/medscience.2019.08.9112
32. Havlioglu, S., Ortabag, T., & Winwood, P. C. (2019). Turkish validity and reliability of the occupational fatigue exhaustion/recovery scale. Medicine Science, 8(4), 916-922. https://doi.org/10.5455/medscience.2019.08.9112
33. Hawes, N. J., Wiggins, A. T., Reed, D. B., & Hardin‐Fanning, F. (2019). Poor sleep quality is associated with obesity and depression in farmers. Public Health Nursing, 36(3), 270-275. https://doi.org/10.1111/phn.12587
34. Hawes, N. J., Wiggins, A. T., Reed, D. B., & Hardin‐Fanning, F. (2019). Poor sleep quality is associated with obesity and depression in farmers. Public Health Nursing, 36(3), 270-275. https://doi.org/10.1111/phn.12587
35. Kablay, S., & Aysan, M. E. (2019). Hazelnut workers and their problems/fındık işçileri ve sorunları. Humanities & Social Sciences, IJOPEC Publication, 143-155.
36. Kablay, S., & Aysan, M. E. (2019). Hazelnut workers and their problems/fındık işçileri ve sorunları. Humanities & Social Sciences, IJOPEC Publication, 143-155.
37. Khan, N., Kennedy, A., Cotton, J., & Brumby, S. (2019). A pest to mental health? Exploring the link between exposure to agrichemicals in farmers and mental health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(8), 1327. https://doi.org/10.3390/ijerph16081327
38. Khan, N., Kennedy, A., Cotton, J., & Brumby, S. (2019). A pest to mental health? Exploring the link between exposure to agrichemicals in farmers and mental health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(8), 1327. https://doi.org/10.3390/ijerph16081327
39. Kutlu, S. (2011). Erişkin göçebe mevsimlik tarım işçilerinin yaşam kalitesi düzeyi ve etkileyen faktörler. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Harran Üniversitesi, Şanlıurfa.
40. Kutlu, S. (2011). Erişkin göçebe mevsimlik tarım işçilerinin yaşam kalitesi düzeyi ve etkileyen faktörler. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Harran Üniversitesi, Şanlıurfa.
41. Kutlu, S., & Koruk, İ. (2014). Migrant seasonal farmworkers: Health related quality of life and the factors that affect it/Göçebe mevsimlik tarım işçileri: Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ve etkileyen faktörler. Türkiye Halk Sağlığı Dergisi, 12(2), 80. https://doi.org/10.20518/thsd.17218
42. Kutlu, S., & Koruk, İ. (2014). Migrant seasonal farmworkers: Health related quality of life and the factors that affect it/Göçebe mevsimlik tarım işçileri: Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ve etkileyen faktörler. Türkiye Halk Sağlığı Dergisi, 12(2), 80. https://doi.org/10.20518/thsd.17218
43. Paulson, E. H., Gerberich, S. G., Alexander, B. H., Ryan, A., Renier, C. M., Zhang, X., French, L. R., Masten, A. S., & Carlson, K. F. (2006). Fall-related injuries among agricultural household members: Regional Rural Injury Study II (RRIS-II). Journal of Occupational and Environmental Medicine, 48(9), 959-968. https://doi. org/10.1097/01.jom.0000225110.89501.a3
44. Paulson, E. H., Gerberich, S. G., Alexander, B. H., Ryan, A., Renier, C. M., Zhang, X., French, L. R., Masten, A. S., & Carlson, K. F. (2006). Fall-related injuries among agricultural household members: Regional Rural Injury Study II (RRIS-II). Journal of Occupational and Environmental Medicine, 48(9), 959-968. https://doi. org/10.1097/01.jom.0000225110.89501.a3
45. Perkins, L. A., & Metules, T. (2001). Is the night shift worth the risk? RN, 64(8), 65-67.
46. Perkins, L. A., & Metules, T. (2001). Is the night shift worth the risk? RN, 64(8), 65-67.
47. Rocha, L. P., Cezar-Vaz, M. R., Almeida, M. C. V. d., Piexak, D. R., & Bonow, C. A. (2014). Association between pain and agricultural workload. Acta Paulista de Enfermagem, 27(4), 333-339. https://doi.org/10.1590/1982- 0194201400056
48. Rocha, L. P., Cezar-Vaz, M. R., Almeida, M. C. V. d., Piexak, D. R., & Bonow, C. A. (2014). Association between pain and agricultural workload. Acta Paulista de Enfermagem, 27(4), 333-339. https://doi.org/10.1590/1982- 0194201400056
49. Rosekind, M. R., Gregory, K. B., Mallis, M. M., Brandt, S. L., Seal, B., & Lerner, D. (2010). The cost of poor sleep: workplace productivity loss and associated costs. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 52(1), 91-98. https://doi.org/10.1097/jom.0b013e3181c78c30
50. Rosekind, M. R., Gregory, K. B., Mallis, M. M., Brandt, S. L., Seal, B., & Lerner, D. (2010). The cost of poor sleep: workplace productivity loss and associated costs. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 52(1), 91-98. https://doi.org/10.1097/jom.0b013e3181c78c30
51. Sanne, B., Mykletun, A., Moen, B., Dahl, A., & Tell, G. (2004). Farmers are at risk for anxiety and depression: the Hordaland Health Study. Occupational Medicine, 54(2), 92-100. https://doi.org/10.1093/occmed/kqh007
52. Sanne, B., Mykletun, A., Moen, B., Dahl, A., & Tell, G. (2004). Farmers are at risk for anxiety and depression: the Hordaland Health Study. Occupational Medicine, 54(2), 92-100. https://doi.org/10.1093/occmed/kqh007
53. Schober, P., Boer, C., & Schwarte, L. A. (2018). Correlation coefficients: appropriate use and interpretation. Anesthesia & Analgesia, 126(5), 1763-1768. https://doi.org/10.1213/ane.0000000000002864
54. Schober, P., Boer, C., & Schwarte, L. A. (2018). Correlation coefficients: appropriate use and interpretation. Anesthesia & Analgesia, 126(5), 1763-1768. https://doi.org/10.1213/ane.0000000000002864
55. Summers, J. L., Peachey, K. L., & Lower, T. (2023). A narrative review of fatigue in agriculture and its impact on injury and fatality in Australia. Journal of agromedicine, 28(4), 621-639.
56. Summers, J. L., Peachey, K. L., & Lower, T. (2023). A narrative review of fatigue in agriculture and its impact on injury and fatality in Australia. Journal of agromedicine, 28(4), 621-639.
57. Tsuno, N., Besset, A., & Ritchie, K. (2005). Sleep and depression. Journal of Clinical Psychiatry, 66(10), 1254-1269. https://doi.org/10.4088/jcp.v66n1008
58. Tsuno, N., Besset, A., & Ritchie, K. (2005). Sleep and depression. Journal of Clinical Psychiatry, 66(10), 1254-1269. https://doi.org/10.4088/jcp.v66n1008
59. Tzu-Ching, S. (2020). Occupational burnout. Archives of Community Medicine and Public Health, 6(1), 040-041.
60. Tzu-Ching, S. (2020). Occupational burnout. Archives of Community Medicine and Public Health, 6(1), 040-041.
61. Wagman, P., & Håkansson, C. (2014). Introducing the Occupational Balance Questionnaire (OBQ). Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 21(3), 227-231. https://doi.org/10.3109/11038128.2014.900571
62. Wagman, P., & Håkansson, C. (2014). Introducing the Occupational Balance Questionnaire (OBQ). Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 21(3), 227-231. https://doi.org/10.3109/11038128.2014.900571
63. Wagman, P., Håkansson, C., & Björklund, A. (2012). Occupational balance as used in occupational therapy: A concept analysis. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 19(4), 322-327. https://doi.org/10.3109/1103 8128.2011.596219
64. Wagman, P., Håkansson, C., & Björklund, A. (2012). Occupational balance as used in occupational therapy: A concept analysis. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 19(4), 322-327. https://doi.org/10.3109/1103 8128.2011.596219
65. Winwood, P. C., Winefield, A. H., Dawson, D., & Lushington, K. (2005). Development and validation of a scale to measure work-related fatigue and recovery: the Occupational Fatigue Exhaustion/Recovery Scale (OFER). Journal of Occupational and Environmental Medicine, 47(6), 594-606. https://doi.org/10.1097/01. jom.0000161740.71049.c4
66. Winwood, P. C., Winefield, A. H., Dawson, D., & Lushington, K. (2005). Development and validation of a scale to measure work-related fatigue and recovery: the Occupational Fatigue Exhaustion/Recovery Scale (OFER). Journal of Occupational and Environmental Medicine, 47(6), 594-606. https://doi.org/10.1097/01. jom.0000161740.71049.c4
67. Wong, K., Chan, A. H. S., & Ngan, S. C. (2019). The effect of long working hours and overtime on occupational health: A meta-analysis of evidence from 1998 to 2018. International Journal of Environmental Health Research, 16(12). https://doi.org/10.3390/ijerph16122102
68. Wong, K., Chan, A. H. S., & Ngan, S. C. (2019). The effect of long working hours and overtime on occupational health: A meta-analysis of evidence from 1998 to 2018. International Journal of Environmental Health Research, 16(12). https://doi.org/10.3390/ijerph16122102
69. Yiğit, B., Çiçek, Ö., & Öztürk, M. (2017). Gezici mevsimlik tarım işçileri ile yerel mevsimlik tarım işçilerinin karşılaştırmalı analizi: Isparta ili örneği. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 1-25. https://izlik.org/ JA47MB65FY
70. Yiğit, B., Çiçek, Ö., & Öztürk, M. (2017). Gezici mevsimlik tarım işçileri ile yerel mevsimlik tarım işçilerinin karşılaştırmalı analizi: Isparta ili örneği. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 1-25. https://izlik.org/ JA47MB65FY