Anne Ölümleri Açısından Kadın Yoksulluğunun En Belirgin Örneği: Afganistan

Öz

Yoksulluk, dünya genelinde sadece ekonomik bir sorun olmanın ötesinde, artan bir insani ve toplumsal problem olarak kendini göstermektedir. Bu durum, insanların onurlu bir yaşam sürmeleri ve temel insan haklarına erişimlerinin önünde ciddi bir engel teşkil etmektedir. Yoksulluğun kadınlar ve erkekler üzerindeki etkileri farklılık gösterdiği için, çözüm süreçlerinde cinsiyete özgü yaklaşımlar geliştirilmesi gerekmektedir. Kadın yoksulluğu, bir ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir ve özellikle Afganistan gibi az gelişmiş ülkelerde daha büyük bir sorun oluşturarak genel refahı düşürebilir. Özellikle son yıllarda Afganistan'da kadınlar, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve yoksulluk gibi meseleler nedeniyle sağlık ve refah sorunlarını daha da kötüleştiren zorluklarla karşılaşmaktadır. Bu durum, kadınların yeterli sağlık hizmetlerine erişimini ve bu hizmetler için gerekli kaynak ve finansmana ulaşmasını zorlaştırmaktadır. Yoksulluk, bireylerin ve toplumların karşılaştığı karmaşık bir sorun olduğundan ekonomik, sosyal ve psikolojik boyutları ile derin etkilere sahiptir. Nitekim bahsedilen etkiler toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlayabilmek adına kritik olarak cinsiyet bazlı ayrı olarak ele alınmalıdır. Dolayısıyla bu çalışma öncelikle yoksulluğun kadınlaşması ve anne ölüm oranları arasındaki ilişkiyi tartışmayı, ardından Afganistan'da uzun süredir devam eden iç çatışma, istikrarsızlık ve savaşın anne sağlığı ve anne ölüm oranları üzerindeki etkisini literatür taramasından yola çıkarak veriler ışığında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın sonucunda ortaya çıktığı üzere, kadın yoksulluğu, bir ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimini olumsuz etkileyerek özellikle az gelişmiş ülkelerde, Afganistan gibi, kalkınma süreçlerini sekteye uğratmaktadır ve genel refahı düşürmektedir. Özellikle son yıllarda Afganistan'da kadınlar, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve yoksulluk gibi nedenlerle sağlık ve refah sorunlarının daha da kötüleşmesi sebebiyle gerekli sağlık hizmetlerine ve finansmana erişimde büyük zorluklar yaşamaktadır. Bu durum, toplumun genel sağlık durumunu ve kalkınma potansiyelini ciddi şekilde etkilemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yoksulluk
• kadın yoksulluğu
• Afganistan
• anne ölüm oranları

The Most Evident Example of Female Poverty in Terms of Maternal Mortality: Afghanistan

Öz

Poverty manifests not only as an economic issue but increasingly as a significant humanitarian and societal problem worldwide. This situation poses a severe obstacle to individuals leading dignified lives and accessing fundamental human rights. As the impacts of poverty differ between women and men, it is imperative to develop gender-specific approaches in the resolution processes. Female poverty can adversely affect a country's economic, social, and cultural development, particularly in less developed countries like Afghanistan, exacerbating general welfare issues. Especially in recent years, Afghan women have faced compounded challenges due to gender inequality and poverty, further deteriorating health and welfare conditions. These challenges hinder women's access to adequate healthcare services and the necessary resources and financing for such services. Poverty is a complex issue faced by individuals and societies, with profound economic, social, and psychological dimensions. These impacts must be considered separately by gender to achieve gender equality. Therefore, this study aims to first discuss the feminization of poverty and its relationship with maternal mortality rates, and then to evaluate the effects of prolonged internal conflict, instability, and war in Afghanistan on maternal health and maternal mortality rates based on data from a literature review. As a result of the study, female poverty significantly impacts the economic, social, and cultural progress in underdeveloped countries, such as Afghanistan, stalling development processes and diminishing overall welfare. Recently, the exacerbation of health and welfare issues due to gender inequality and poverty has significantly impeded Afghan women's access to necessary healthcare and funding, critically affecting the overall health status and developmental potential of the society.

Anahtar Kelimeler

• Poverty
• female poverty
• maternal mortality rate
• Afghanistan

Kaynakça

1. Akinrinsola, O. (2021). The influence of socioeconomic status on maternal health amongst African American women in an urban setting. PCOM Capstone Projects. 49.
2. Akkurt, M. (2004). Afganistan’ın yeniden yapılanmasında siyasi ve ekonomik stratejiler. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
3. Akmal, D. (2023, 23 Şubat). With highest maternal mortality in Asia, Afghanistan heading for even worse. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.voanews.com/a/with-highest- maternal-mortality-in-asia-afghanistan-heading-for-even-worse/6976174.html
4. Allen J. R., Felbab-Brown V. (2020). The fate of women’s rights in Afghanistan., Brookings Institution. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.brookings.edu/articles/the-fate-of- womens-rights-in-afghanistan/
5. Altay, A., Aslanpay, E. (2016). Kadın yoksulluğunu anlamak: Türkiye’ye ilişkin bir değerlendirme. KARATAHTA İş Yazıları Dergisi, 4, 1-30.
6. Azcona G., Bhatt A. (2023, 6 Mart). Poverty is not gender-neutral., SDG Action. Erişim tarihi: 19 Nisan 2024, https://sdg-action.org/poverty-is-not-gender-neutral/ Azizi, A. (2019). Afganistan’ın ekonomik kalkınmasının önündeki engeller ve çözüm önerileri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tekirdağ.
7. Bartlett, L., LeFevre, A., Zimmerman, L., Saeedzai, S. A., Turkmani, S., Zabih, W. ..., Rahmanzai, A. J. (2017). Progress and inequities in maternal mortality in Afghanistan (RAMOS-II): a retrospective observational study. The Lancet Global Health, 5(5), e545- e555. DOI: 10.1016/S2214-109X(17)30139-0
8. Chambers, R. (2006). What is poverty who asks? Who answers?. Dag Ehrenpreis (Ed.) What is poverty? Concepts and Measures (s. 3-5). Brezilya: UNDP International Poverty Centre.

9. Çağatay, N. (1998). Gender and poverty. New York: UNDP, Social Development and Poverty Elimination Division.
10. Dawi, A. (2002, 7 Mart). Afghanistan faces return to highest maternal mortality rates. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.voanews.com/a/afghanistan-faces-return-to-highest- maternal-mortality-rates-/6474248.html
11. Devlet Planlama Teşkilatı [DPT] (2001). Gelir dağılımının iyileştirilmesi ve yoksullukla mücadele özel ihtisas komisyonu raporu, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Ankara.
12. Duyan, G. Ç. (2010). Yoksulluğun kadınlaşması: Altındağ örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 21(21), 19-29.
13. Ezadi, Z., Mohammadi, N., Sarwari, R., Jafari, S. M. (2022). Afghan women and access to health care in the past 25 years. EClinicalMedicine, 43. 1-2.
14. Faiz, A. (1997). Health care under the Taliban. The Lancet, 349(9060), 1247-1248.
15. Fukuda-Parr, S. (1999). What does feminization of poverty mean? It isn’t just lack of income. Feminist Economics, 5(2), 99-103.
16. Gender Equality Index [GII] (2024). Gender Inequality Index. Human Development Reports.
17. Goldberg, G. S., Kremen E. (1990). The feminization of poverty discovered in America. Westport: Greenwood Press.
18. Graham, W., Fitzmaurice, A., Bell, J., Cairns, J. (2004). The familial technique for linking maternal death with poverty. The Lancet, 363(9402), 23-27. DOI: 10.1016/S0140-6736(03)15165-3
19. Gündoğan, N. (2008). Türkiye’de yoksulluk ve yoksullukla mücadele. Ankara Sanayi Odası, 42-56.
20. International Labour Organization [ILO] (2020). World employment and social outlook: Trends 2020 International Labour Office – Geneva.
21. Jung, E. ve Maroof H. (2021, 20 Eylül). Giving birth under the Taliban., BBC. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.bbc.com/news/world-asia-58585323#:~:text=In%20a%20matter%20of%20weeks,fuel%20to%20work%20the%20g enerators.
22. Karabulut, E. (2022). Seçilmiş Güney Asya ülkelerinde (Paki̇stan, Bangladeş Afgani̇stan) kadın yoksulluğu ve Türkiye karşılaştırılması ((Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bartın.
23. Karlsen, S., Say, L., Souza, J. P., Hogue, C. J., Calles, D. L., Gülmezoglu, A. M., Raine, R. (2011). The relationship between maternal education and mortality among women giving birth in health care institutions: analysis of the cross sectional WHO Global Survey on Maternal and Perinatal Health. BMC public health, 11, 1-10. DOI: 10.1186/1471-2458-11- 606
24. Kaymak, Ö. (2011). Yoksulluğun toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
25. Keleş, D. (2023). Nafaka veren erkeklerin ‘nafaka mağduru’ söylemine ‘yoksulluğun kadınlaşması’ olgusu üzerinden bakmak. Mülkiye Dergisi, 47(6), 1546-1579.
26. Koblinsky M. (2017). Maternal death surveillance and response: a tall order for effectiveness in resource-poor settings. Global Health Science Practice. 5, 333–7. DOI: 10.9745/GHSP-D- 17-00308
27. Kocabacak, S. (2014). Kadın yoksulluğu ve kadın sağlığı üzerine yansımaları. Sosyal Güvence, 6, 135-161. Latifi A.M. (2019, 25 Mayıs). Years of war and poverty take toll on Afghanistan’s healthcare: The war-torn South Asian country faces an additional issue of funding as it struggles to build its healthcare system., Aljazeer. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.aljazeera.com/news/2019/5/25/years-of-war-and-poverty-take-toll-on- afghanistans-healthcare
28. Mandavilli, A. (2021, 12 Eylül). Health care in Afghanistan is crumbling, aid groups warn., The New York Times. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.nytimes.com/2021/09/12/health/afghanistan-health-taliban.html
29. Maruf, F., Tappis H., Stekelenburg J., van den Akker T. (2021). Quality of maternal death documentation in Afghanistan: A retrospective health facility record review. Frontiers. Global. Womens Health 2:610578. DOI: 10.3389/fgwh.2021.610578
30. Ministry of Public Health [MoPH] (2017). National Afghanistan reproductive, maternal, newborn, child and adolescent health strategy 2017–2021 English- Final. Kabul: Ministry of Public Health. Moghadam, V. M. (2005). The “feminization of poverty” and women’s human rights (SHS Paper in Women’s Studies/Gender Research No. 2). Paris: UNESCO.
31. National Statistics and Information Authority [NSIA] (2024). Afghanistan GDP Annual Growth Rate. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://tradingeconomics.com/afghanistan/gdp-growth- annual
32. Najafizada, S. A. M., Bourgeault, I. L., Labonté, R. (2017). Social determinants of maternal health in Afghanistan: a review. Central Asian journal of global health, 6(1). DOI: 10.5195/cajgh.2017.240
33. Orude, P. (2021). The influence of poverty on maternal deaths in Bauchi local government area, Bauchi State, North East Nigeria. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 5(4), 408-413.
34. Öztürk, M., Çetin, B. İ. (2009). Dünyada ve Türkiye’de yoksulluk ve kadınlar. Journal of Yasar University, 3(11), 2661-2698.
35. Pearce, D. (1978). The feminization of poverty: Women, work and welfare. The Urban & Social Change Review, Special Issue on Women and Work, 11(1), 28-36.
36. Pearce, D. (1983). The feminization of ghetto poverty, The Urban Underclass/Society,21(1) 70- 74.
37. Rocanello-Snow, K. (2021). The impacts of terrorism on maternal health in Afghanistan. Global Sustainable Development Projects. 1.
38. Sanjar, S. (2018). Afganistan’da döviz kuru, dış ticaret ve yoksulluk ilişkisi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
39. Say, L., Chou D., Gemmill A., Tunçalp Ö., Moller AB., Daniels J., vd. (2014). Global causes of maternal death: A WHO systematic analysis. Lancet Global Health. 2(6), 323- 333. DOI:10.1016/S2214- 109X(14)70227-X
40. Sayedi, S. N. (2015). Factors influencing maternal mortality in Afghanistan. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://bibalex.org/baifa/Attachment/Documents/iYoLcycnCL_20161103123001674.pdf
41. Sen, A. (2000). Development as freedom. Development in Practice-Oxford-, 10(2), 258-258.
42. Shah, J., Essar, M. Y., Qaderi, S., Rackimuthu, S., Nawaz, F. A., Qaderi, F., Shah, A. (2022). Respiratory health and critical care concerns in Afghanistan. The Lancet Respiratory Medicine, 10(3), 229-231. DOI: 10.1016/S2213-2600(21)00583-X
43. Shaiq, G. (2014). Afganistan’ın iktisadi gelişimi ve Türkiye ile olan ekonomik ilişkilerinin değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
44. Shoib, S., Essar, M. Y., Saleem, S. M., Legris, Z., Chandradasa, M. (2022). The children of Afghanistan need urgent mental health support. The Lancet, 399(10329), 1045-1046.
45. Social Income (2024). World poverty statistics 2024. Erişim tarihi: 19 Nisan 2024, https://socialincome.org/en/int/world-poverty-statistics- 2024#:~:text=According%20to%20the%20latest%20poverty,less%20than%20%241.90% 20per%20day
46. Şener, Ü. (2012). Kadın yoksulluğu. Mülkiye Dergisi, 36(4), 51-67.
47. Tharwani, Z. H., Kumar, P., Shaeen, S. K., Islam, Z., Essar, M. Y., Ahmad, S. (2022a). Maternal mortality in Afghanistan: Challenges, efforts, and recommendations. Clinical Epidemiology and Global Health, 15, 101038. DOI: 10.1016/j.cegh.2022.101038
48. Tharwani, Z. H., Shaeen, S. K., Arshad, M. S., Khalid, M. A., Islam, Z., Nemat, A., Essar, M. Y. (2022b). Polio amid a humanitarian crisis in Afghanistan: challenges and recommendations. The Lancet Infectious Diseases, 22(2), 168-169. DOI: 10.1016/S1473- 3099(22)00004-4
49. The United Nations Development Programme [UNDP] (2022). Gender equality index (GII). Erişim tarihi: 19 Nisan 2024, https://hdr.undp.org/data-center/thematic-composite- indices/gender-inequality-index#/indicies/GII
50. The World Bank (2024, 2 Nisan). Poverty overview. Erişim tarihi: 19 Nisan 2024, https://www.worldbank.org/en/topic/poverty/overview
51. The World Bank (2024, 28 Mart). Afghanistan. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://data.worldbank.org/country/afghanistan Todaro, M. P. ve Smith, S. C. (2020). Economic development. London: Pearson UK.
52. United Nations [UN] (2016). The sustainable development goals report, 2016. 21.
53. United Nations Development Programme [UNDP] (2013). Human Development Report, The Rise of South: Human Progress in a Diverse World.
54. United Nations International Children's Emergency Fund [UNICEF] (2020). Health ending preventable maternal, newborn and child deaths. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.unicef.org/afghanistan/health United Nations Population Fund [UNFPA] (2021, 13 Eylül). As women and girls bear the brunt of the crisis, UNFPA urgently seeks $29.2 million to save and protect lives in Afghanistan. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.unfpa.org/press/women-and-girls-bear-brunt-crisis-unfpa-urgently-seeks-292-million-save-and-protect-lives
55. United Nations Population Fund [UNFPA]. Annual report 2022: A year of extremes. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2024, https://www.unfpa.org/annual-report
56. United States Agency for International Development (2023). Afghanistan. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://www.usaid.gov/afghanistan/our-work/health
57. Un Women (2024). Global database on Violence against Women. Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://data.unwomen.org/evaw/database?typeofmeasure=2adb4f35f599429e8138b117fd 26ae56#4
58. Ünlütürk-Ulutaş, Ç. (2009). Yoksulluğun kadınlaşması ve görünmeyen emek. Çalışma ve Toplum, 2, 25-40.
59. World Health Organization. [WHO] (2009). Women and health: Today's evidence tomorrow's agenda. World Health Organization.
60. World Health Organization. [WHO] (2012). The WHO application of ICD-10 to deaths during pregnancy, childbirth and the puerperium: ICD-MM. Vol 129. Geneva: World Health Organization.
61. World Health Organization. [WHO] (2015). Strategies toward ending preventable maternal mortality (EPMM). Erişim tarihi: 28 Nisan 2024, https://platform.who.int/docs/default- source/mca-documents/qoc/quality-of-care/strategies-toward-ending-preventable- maternal-mortality-(epmm).pdf?sfvrsn=a31dedb6_4
62. World Health Organization. [WHO] (2020). Comprehensive assessment of Afghanistan’s health information system 2018. Cairo: WHO Regional Office for the Eastern Mediterranean. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
63. World Health Organization. [WHO] (2020). World health 18. statistics, Monitoring Health For The SDG’s.
64. World Health Organization. [WHO] (2023, 22 Şubat). Maternal mortality. Erişim tarihi: 21 Nisan 2024, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality