Narrative of Food, Reflection of Culture Pir-i Lezzet as an Example of a Gastro Novel

Öz

In cultural history, food holds a significant place as a pivotal point. Food, one of the essential elements that sustain life by meeting the physiological needs of living beings, has been transformed from its natural state into processed forms and culinary creations throughout the history of nutrition. The evolution of dietary culture, vital for human survival, has been preserved across generations through oral traditions and written documents. Consequently, literary texts offer valuable insights into communities' culinary cultures. This phenomenon, observed in epics and folk tales within the context of Turkish folklore, finds its place in modern narrative genres such as novels and short stories. Thus, interdisciplinary studies increasingly reveal new topics and perspectives.The relationship between literature and gastronomy highlights a variety of evolving genres, often manifesting in narratives centered around food. Recent research trends in gastronomy have paved the way for the emergence of diverse literary forms. This article aims to discuss and explore the theoretical and practical dimensions of the gastro-roman concept, symbolizing the alliance between food and novels. In this context, the novel "Pir-i Lezzet," authored by Saygın Ersin, has been selected as an example, forming the basis for the study. The work explores cultural transformations of food, the diversity of culinary traditions across different periods, and various types of dishes through the narrative voices of the chefs who serve as the main protagonists in the novel.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomy
• novel
• table
• food
• taste.

Yemeğin Anlatısı Kültürün Yansıması Bir Gastro Roman Örneği Olarak Pir-i Lezzet

Öz

Kültür tarihinde yemeğin bir dönüm noktası olarak önemli bir yeri vardır. Canlıların fizyolojik gereksinimleri olan yemek, hayatta kalmayı sağlayan temel unsurlardan biridir. Bu açıdan beslenme tarihinde ürünlerin doğadan temin edildiği şekilde tüketilmesi kadar işlenmesi ve yemeğe dönüştürülmesi de önemli bir konudur. İnsanların yaşamlarını sürdürebilmeleri için en önemli ihtiyaçları olan beslenme kültürü sözlü anlatılar ve yazılı belgelerle kalıcı hale gelerek nesiller sonrasına aktarılmıştır. Dolayısıyla edebî metinlerde toplulukların yemek kültürlerine dair önemli bilgiler bulmak mümkündür. Türk halk edebiyatı bağlamında destanlarda ve halk hikâyelerinde görülen durum modern anlatı türlerinden olan roman ve öykülerde de kendine yer bulmaktadır. Bu bakımdan her geçen gün artış gösteren disiplinlerarası çalışmalar yeni konuların gün yüzüne çıkmasına imkân tanımıştır. Edebiyat ve gastronomi ilişkisi bağlamında konuya bakıldığında çeşitlenen türlerin var olduğu görülecektir. Bu açıdan edebiyat kimi durumlarda yemeğin anlatısına dönüşmektedir. Son dönem araştırmalarında öne çıkan gastronomi eğilimi edebiyat açısından da farklı türlerin ortaya çıkışına kapı aralamıştır. Bu makalede yemek ve romanın birlikteliğini simgeleyen gastro-roman kavramının tartışılmaya açılması, teorik ve uygulamalı boyutlarıyla incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda Saygın Ersin tarafından kaleme alınan Pir-i Lezzet romanı örneklem olarak seçilmiş ve çalışmanın genel çerçevesi bu eserden hareketle oluşturulmaya çalışılmıştır. Eserde yemeğin kültürel değişimleri, gelenek ve göreneklerin dönemlere göre farklılığı, yemek çeşitleri romanın ana kahramanları olan aşçıların dilinden anlatılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomi
• roman
• sofra
• yemek
• lezzet.

Kaynakça

1. Abir, N. (2021). Siniden masaya Türk romanında sofra. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
2. Aktulum, K. (2007). Metinlerarası ilişkiler. Ankara: Öteki Yayınları.
3. Allen, J. S. (2021). Obur zihin yiyecekle ilişkimizin evrimi. (Gökyaran, E. Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
4. Aytaş, G. (1999). Çağdaş Türk romanı üzerine incelemeler. Ankara: Gündoğan Yayınları.
5. Bilgin, A. “Seçkin mekânda seçkin damaklar: Osmanlı sarayında beslenme alışkanlıkları (15.-17. Yüzyıl)”, Yemek kitabı, (Haz. Sabri Koz); İstanbul 2002, s. 35-75
6. Brillat-Savarin, J. A. (2018). Lezzetin Fizyolojisi ya da Yüce Mutfak Sanatı Üzerine Düşünceler, (Çev. H. Bucak). İstanbul: Oğlak Yayıncılık.
7. Calvino, I. (2023). Jaguar-güneş altında, (Atalay, K. Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
8. Ceyhan Akça, N. (2023). Safiye Erol’un Romanlarında Yeme-İçme Kültürü ve Alışkanlıkları. Folklor/Edebiyat, 29(116), 1007-1026.

9. Civitello, L. (2019). Mutfak&kültür insanın beslenme tarihi, (Nilüfer Yahya, N. ve Saim Örek, S. Çev.). Ankara: Bilim ve Sanat.
10. Demirci, B. ve Erşahin, R. (2025). Batı edebiyatındaki ritüellerde yeme içme kültürü. Journal of Humanities and Tourism Research, 15 (1), 1-17.
11. Doğan, M., (2025). Sözcüklerin ve lezzetin simyası: edebiyat tabaklarımızı nasıl dönüştürüyor? (1). Hotel Restaurant & Hi-Tech Dergisi, (10), İstmag Magazin Gazetecilik, İstanbul.
12. Enginün, İ. (2016). Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e (1839-1923), İstanbul: Dergâh Yayınları.
13. Ersin, S. (2016). Pir-i lezzet. İstanbul: April Yayıncılık.
14. Forster, E. M. (1985). Roman sanatı. (Aytür, Ü. Çev.). İstanbul: Adam Yayınları.
15. Gasset, J. O. (2017). Sanatın insansızlaştırılması ve roman üstüne düşünceler. (Işık, N. G. Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
16. Girard, R. (2013). Romantik yalan ve romansal hakikat. (İldem Etensel, A. Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
17. Güreşir, S. K. (2019). Hayattan esere: Ahmet Hamdi Tanpınar’da yeme-içme kültürü. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (14), 78-102. DOI: 10.29000/rumelide.540996.
18. Güzel, O. E. (2024). Ayşe Kulin’in Nefes Nefese Romanı ile İngilizce çevirilerindeki gastronomik göstergelerin çeviri göstergebilimi bağlamında incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(1), 14-28.
19. Ichijo, A. ve R. Ranta. (2018). Yemek ve ulusal kimlik. (Atseven, E. Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
20. Işın, P. M. (2021). Avcılıktan gurmeliğe yemeğin kültürel tarihi. Hadzibegoviç, D. (Ed.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
21. İleri, S. (2010). Oburcuk mutfakta. İstanbul: Everest Yayınları.
22. Karay, R. H. (2019). Mutfak zevkinin son günleri. (Birkan, T. Haz.). İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
23. Kiell, N. (1991). “Food in literature: A selective bibliography”. Mosaic: An Interdisciplinary Critical Journal, Summer/Fall 1991, Vol. 24, No. 3/4, Diet and Discourse: Eating, Drinking and Literature, pp. 211-263.
24. Kolb Seletski, N. M. (1970). Gastronomy, Gogol, and his fiction. Slavic Review, 29(1), 35-57.
25. Kundera, M. (2014). Roman sanatı. (Bora, A. Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
26. Mannur, A. (2007). Culinary nostalgia: Authenticity, nationalism, and diaspora. MELUS, 32(4), 11–31
27. Moran, B. (2013). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
28. Oğan Y. ve Durlu Özkaya, F. (2021). Gastro Artvin, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
29. Özkul E., Şengül, s. ve E.Z. Özer (2019). Türk edebiyatında gastronomik etkileşim, gastronomik deyimler, atasözleri ve mizah öğeleri. Avcıkurt, C. ve Sarıoğlan M. (Ed.). Gastronomi olgusuna sosyolojik bakış, (s. 85-104). Ankara: Detay Yayıncılık.
30. Prodanov, S. S, Conte, D. ve Schemes, C. (2025), “This work analyzes the relationship between gastronomy and literature through the works Ana Terra by Erico Verissimo and A Mesa Voadora by Luis Fernando Verissimo”. Estudios Historicos . (33), pp. 27-30.
31. Rigotti, F. (2011). Mutfaktaki felsefe. (Çokuslu, C. Çev.). İstanbul: Çiya Yayınları.
32. Sarte, J. P. (2015). Edebiyat nedir, (Onaran, B. Çev.), İstanbul: Can Yayınları.
33. Sevinç, C. (2024). Özlem Kumrular’ın Sultan’ın mutfağı adlı romanında Osmanlı mutfak kültürü ve Matbah-ı Âmire. NEUGastro, 3(2), 112-123.
34. Tekin, M. (2001). Roman sanatı romanın unsurları 1, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
35. Tepeyran, E. H. (2011). Küçük Paşa. İstanbul: İnkılap Yayınları.
36. Tez, Z. (2012). Lezzetin tarihi geçmişten bugüne yiyecek, içecek ve keyif vericiler, İstanbul: Hayykitap.
37. https://www.gunesintamicinde.com/pir-i-lezzet-kitap-incelemesi-saygin-ersin/
38. https://magazine.bantmag.com/issue/post/64/1093
39. https://www.gazeteduvar.com.tr/kitap/2019/10/31/guzin-yalin-osmanlinin-gecis-doneminde-yemek-ustunden-bir-yasam-kesiti-veriliyor