Sağlık Endüstrisinde Şiddet Korkusunun Örgütsel Bağlılığa Etkisi ve Mesleki Yabancılaşmanın Aracı Rolü

Öz

İş yerinde şiddet, özellikle sağlık sektörü için dünya genelinde ve Türkiye'de giderek büyüyen bir sorun olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışma, sağlık çalışanları arasında şiddet korkusunun örgütsel bağlılık üzerindeki etkisini araştırmakta ve bu ilişki üzerinde mesleki yabancılaşmanın aracı rolünü değerlendirmektedir. Araştırma, Afyonkarahisar ilindeki hastanelerde çalışan 236 sağlık personelinden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Örneklem, kartopu örnekleme yöntemiyle seçilmiş ve veriler Şiddet Korkusu Ölçeği, Üç Boyutlu Örgütsel Bağlılık Ölçeği ve Mesleki Yabancılaşma Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veriler, yüz yüze anket yöntemiyle, katılımcıların gönüllülüğü esas alınarak elde edilmiştir. Analizler, tanımlayıcı istatistikler ve regresyon yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. Sonuçlar, şiddet korkusunun örgütsel bağlılık üzerinde negatif yönde anlamlı bir etkisi olduğunu, yani şiddet korkusunun artmasıyla örgütsel bağlılığın azaldığını göstermektedir. Ayrıca, şiddet korkusu ile mesleki yabancılaşma arasında pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiş, bu da artan korkunun mesleki yabancılaşmayı artırdığını ortaya koymuştur. Ancak, mesleki yabancılaşmanın şiddet korkusu ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişkide anlamlı bir aracı rol üstlenmediği belirlenmiştir. Bu bulgular, sağlık çalışanlarının şiddet korkusunun olumsuz etkilerini hafifletmek için güvenlik önlemlerinin güçlendirilmesi, eğitim ve farkındalık programlarının düzenlenmesi ile psikolojik destek hizmetlerinin sağlanmasının önemine işaret etmektedir. Sağlık kurumlarının, daha güvenli ve destekleyici çalışma ortamları oluşturarak şiddet korkusunun etkilerini azaltmaları, örgütsel bağlılığı artırmaları ve mesleki yabancılaşmayı önlemeleri mümkün olacaktır. Gelecekteki araştırmalar, bu bulguların daha geniş örneklemlerle tekrarlanması ve iş yeri şiddetinin etkisini etkileyen diğer faktörlerin detaylı bir şekilde incelenmesine odaklanmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Şiddet Korkusu
• Örgütsel Bağlılık
• Mesleki Yabancılaşma
• Sağlık Çalışanları
• iş yeri şiddeti

The Impact of Fear of Violence in The Healthcare Industry on Organizational Commitment and The Mediating Role of Professional Alienation

Öz

Workplace violence is increasingly recognized as a significant issue worldwide, particularly in the healthcare sector, and is also a growing concern in Turkey. This study examines the impact of fear of violence on organizational commitment among healthcare workers and evaluates the mediating role of occupational alienation in this relationship. The research was conducted on a sample of 236 healthcare professionals working in hospitals in Afyonkarahisar province. The sample was selected using the snowball sampling method, and data were collected through the Fear of Violence Scale, the Three-Dimensional Organizational Commitment Scale, and the Occupational Alienation Scale. Data collection was carried out via face-to-face surveys on a voluntary basis. Analyses were performed using descriptive statistics and regression methods. The findings revealed that fear of violence has a significant negative effect on organizational commitment, indicating that an increase in fear of violence leads to a decrease in organizational commitment. Furthermore, a positive relationship was identified between fear of violence and occupational alienation, demonstrating that heightened fear correlates with increased alienation. However, it was determined that occupational alienation does not play a significant mediating role in the relationship between fear of violence and organizational commitment. These results highlight the importance of strengthening security measures, organizing training and awareness programs, and providing psychological support services to mitigate the negative impacts of fear of violence on healthcare professionals. By fostering safer and more supportive work environments, healthcare institutions can reduce the effects of fear of violence, enhance organizational commitment, and prevent occupational alienation. Future research should focus on replicating these findings with larger samples and exploring additional factors that influence the impact of workplace violence in greater detail.

Anahtar Kelimeler

• Fear of Violence
• Organizational Commitment
• Professional Alienation
• Healthcare Workers
• Workplace Violence

Kaynakça

1. Akbolat, M., Sezer, C., Ünal, Ö., Amarat, M., Durmuş, A. (2019). The effects of direct violence and witnessed violence on the future fear of violence and turnover intention: A study of health employees. Current Psychology, 40, 4684–4690.
2. Allen, N. J., Meyer, J. P. (1990). The measurement and antecedents of affective, continuance and normative commitment to the organization. Journal of Occupational Psychology, 63(1), 1-18.
3. Al‐Omari, M. A., Johari, H., Choo, L. S. (2012). Workplace violence: A case in Malaysian higher education institute. Business Strategy Series, 13(6), 274-283.
4. Annagür, B. (2010). Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet: Risk faktörleri, etkileri, değerlendirilmesi ve önlenmesi. Current Approaches in Psychiatry, 2(2), 161 - 173.
5. Arı, G. S. (2003). Yöneticiye duyulan güven örgütsel bağlılığı artırır mı. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 17-36.
6. Ayaydın, Ç. İ. (2021). İşyerinde psikolojik şiddetin iş tatmini, işe yabancılaşma ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi(9), 143-176.
7. Ayrancı, Ü., Yenilmez, Ç., Günay, Y., Kaptanoğlu, C. (2002). Çeşitli sağlık kurumlarında ve sağlık meslek gruplarında şiddete uğrama sıklığı. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 3(3), 147-157.
8. Babin, B. J., Boles, J. S. (1996). The effects of perceived co-worker involvement and supervisor support on service provider role stress, performance and job satisfaction. Journal of retailing, 72(1), 57-75.

9. Balay, R. (2000). Yönetici ve öğretmenlerde: Örgütsel bağlılık. Ankara: Nobel.
10. Bozdoğan, S. C. (2023). Birey-örgüt uyumunun örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisinde işe yabancılaşmanın aracı rolü. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 14(1), 169-187.
11. Büyükbayram, A., Okçay, H. (2013). The socio-cultural factors that affect violence to health care personnel. Journal of Psychiatric Nursing, 4(1), 46-53.
12. Chen, W.-C., Hwu, H.-G., Kung, S.-M., Chiu, H.-J., Wang, J.-D. (2008). Prevalence and determinants of workplace violence of health care workers in a psychiatric hospital in Taiwan. Journal of Occupational Health, 50(3), 288-293.
13. Cole, L. L., Grubb, P. L., Sauter, S. L., Swanson, N. G., Lawless, P. (1997). Psychosocial correlates of harassment, threats and fear of violence in the workplace. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 23(6), 450-457.
14. De los Santos, J. A. A., Labrague, L. J. (2020). Impact of COVID-19 on the psychological well-being and turnover intentions of frontline nurses in the community: A cross-sectional study in the Philippines. MedRxiv, 2020-08.
15. Devebakan, N. (2018). Sağlık kurumlarında işyeri şiddeti ve Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama Ve Araştırma Hastanesi’nde beyaz kod başvurularının değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 383-399.
16. Dick, G., Metcalfe, B. (2001). Managerial factors and organisational commitment ‐ A comparative study of police officers and civilian staff. International Journal of Public Sector Management, 14(2), 111-128.
17. Elibol, G., Sever, E. (2022). Örgütsel kronizmin işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde, işe yabancılaşmanın aracı rolü. İktisat İşletme ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 1(1), 18-38.
18. Ergöl, Ş., Kürtüncü, M. (2013). Violence experinced by nursing students in clinical practice settings. Journal of Higher Education and Science, 3(1), 065-069.
19. Gill, M., Fisher, B. S., Bowie, V. (2013). Violence at kork. Willan. https://doi.org/10.4324/9781843924913
20. Hackman, J., Oldham, G. R. (1976). Motivation through the design of work: Test of a theory. Organizational Behavior and Human Performance, 16(2), 250-279.
21. İlhan, M. N., Çakır, M., Tunca, M. Z., Avcı, E., Çetin, E., Aydemir, Ö., . . . Bumin, M. A. (2013). Toplum gözüyle sağlık çalışanlarına şiddet: Nedenler, tutumlar, davranışlar. Gazi Medicak Journal, 24(1), 5-10.
22. İlhan, M. N., Özkan, S., Kurtcebe, Z. Ö., Aksakal, F. N. (2009). Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde çalışan araştırma görevlileri ve ıntörn doktorlarda şiddete maruziyet ve şiddetle ilişkili etmenler. Toplum Hekimliği Bülteni, 28(3), 15-23.
23. Johnson, P. R., Indvik, J. (1994). Workplace violence: An ıssue of the nineties. Public Personnel Management, 23(4), 515-523.
24. Johnson, P. R., Indvik, J. (1996). Stress and violence in the workplace. Employee Counselling Today, 8(1), 19-24.
25. Kahriman, İ. (2014). Hemşirelerin sözel ve fiziksel şiddete maruz kalma durumlarının belirlenmesi. Journal of Psychiatric, 5(2), 77-83.
26. Karahan, A., Yılmaz, H. (2014). Mobbıng ve örgütsel bağlılık ilişkisine yönelik bir çalışma. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 9(33), 0 - 5715.
27. Kaya, E., Tanır, F. (2020). Acil servis hekimlerinin şiddet ve adli olaylara maruziyet durumlarının i̇ncelenmesi. Bulletin Of Legal Medicine, 25(3), 191-197.
28. Kılıç, İ., Saraçlı, S., Doğan, İ., Pelit, E. (2017). Hastane işletmelerinde mobbingin örgütsel yabancılaşma üzerine etkisi: Afyonkarahisar'da bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(4), 734-747.
29. Krug, E. G., Mercy, J. A., Dahlberg, L. L., Zwi, A. B. (2002). The world report on violence and health. The Lancet, 360(9339), 1083-1088.
30. Kurtbaş, D. (2011). Akademisyenlerin maruz kaldıkları psikolojik şiddet ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişki kamu ve vakıf üniversitelerinde bir araştırma (Yayımlanmış Yükske Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
31. Leather, P., Beale, D., Lawrence, C., Dickson, R. (2007). Effects of exposure to occupational violence and the mediating impact of fear. Work & Stress, 11(4), 329-340.
32. Marx, K. (1986). Capital. Critique of political economy. Hamburg: Meissner.
33. Mathieu, J. E., Zajac, D. M. (1990). A review and meta-analysis of the antecedents, correlates, and consequences of organizational commitment. Psychological Bulletin, 108(2), 171–194.
34. Mayhew, C. (2013). Occupational violence in industrialized countries: Types, incidence patterns and ‘at risk’groups of workers. In Violence at Work (pp. 21-40). Willan.
35. Mohd, S. L., Chakravarty, B. A. (2014). Patient satisfaction with services of the outpatient department. Medical Journal Armed Forces India, 70(3), 237-242.
36. Mottaz, C. J. (1981). Some determinants of work alienation. The Sociological Quarterly, 22(4), 515-529.
37. Nair, N., Vohra, N. (2012). The concept of alienation: towards conceptual clarity. International Journal of Organizational Analysis, 20(1), 25-50.
38. Neuman, J. H., Baron, R. A. (1998). Workplace violence and workplace aggression: Evidence concerning specific forms, potential causes, and preferred targets. Journal of Management, 24(3), 391-419.
39. O'Reilly, C. A., Chatman, J. (1986). Organizational commitment and psychological attachment: The effects of compliance, identification, and internalization on prosocial behavior. Journal of Applied Psychology, 71(3), 492-499.
40. Özcan, A., Ceviz, A. İ. (2022). Birinci basamak sağlık çalışanlarının kadına yönelik şiddete ilişkin bilgi ve tutumları. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 31(4), 281-288.
41. Özdevecioğlu, M. (2003). Organizasyonlarda saldırgan davranışlar ve bireyler üzerindeki etkilerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 121-150.
42. Özerkmen, N., Gölbaşı, H. (2012). Toplumsal bir olgu olarak şiddet. Akademik Bakış Dergisi, 28, 1-19.
43. Öztunç, G. (2001). An examination of verbal and physical abuse incidents that nurses encounter in their work, in various hospitals in Adana. Journal of Nursing College of Cumhuriyet University, 5(1), 1-9.
44. Öztürk, M. (2013). Örgütsel bağlılık ve sağlık çalışanlarının örgütsel bağlılık düzeyleri: Kırklareli örneği (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü .
45. Öztürk, Y. K. (2018). Örgütsel bağlılık ve sağlık çalışanlarının örgütsel bağlılık düzeyleri (Cerrahpaşa örneği)(Yayımlanmış Yükske Lisans Tezi). İstanbul: Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
46. Öztürk, Y., Kıraç, F. Ç., Yılmazsoy, B. (2018). Sağlık çalışanlarında işyeri şiddetinin iş doyumu ve örgütsel bağlılık üzerine etkisi. 2. Uluslararası 12. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi (s. 587-597). Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Yayını.
47. Özyurt, M., Özgen, Ç. (2020). Sağlık kurumlarında örgütsel bağlılık konulu tezlerin bibliyometrik analizi. Avrasya Sosyal Ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(10), 231-243.
48. Portoghese, I., Galletta, M., Leiter, M. P., Cocco, P., D’Aloja, E., Campagna, M. (2017). Fear of future violence at work and job burnout: A diary study on the role of psychological violence and job control. Burnout Research, 7, 36-46.
49. Rahmah, R. (2021). The relationship between organizational commitment and work alienation: A study on the health sector. International Journal of Business and Economic Studies, 3(Human Resources Management Special Issue), 112-123.
50. Robinson, D., Perryman, S., Hayday, S. (2004), The drivers of employee engagement, Institute for Employment Studies, Brighton.
51. Saines, J. (1999). Violence and aggression in A&E: Recommendations for action. Accident and Emergency Nursing, 7(1), 8-12.
52. Saks, A. M. (2006). Antecedents and consequences of employee engagement. Journal of managerial psychology, 21(7), 600-619.
53. Seeman, M. (1959). On the meaning of alienation. American Sociological Review, 24(6), 783-791.
54. Seyfettin, S., Adnan, C., Kaynak, R. (2010). Work alienation as a mediator of the relationship between organizational ınjustice and organizational commitment: Implications for healthcare professionals. International Journal Of Business And Management, 5(8), 27-38.
55. Stănescu, D. F., Romașcanu, M. C. (2023). Work alienation and work engagement. The mediating role of perceived social support. European Journal of Sustainable Development, 12(4), 209-209.
56. Sulu, S., Ceylan, A., Kaynak, R. (2010). Work alienation as a mediator of the relationship between organizational ınjustice and organizational commitment: Implications for healthcare professionals. International Journal of Business and Management, 5(8).
57. Terkeş, N., Değirmenci, K., Bedir, G. (2021). Hasta/Hasta yakınları bakış açısıyla sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin nedenleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 328-336.
58. Tummers, L. G., Dulk, L. D. (2013). The effects of work alienation on organisational commitment, work effort and work-to-family enrichment. Journal of Nursing Management, 21(6), 850-859.
59. Uğan, Ç., Akbolat, M. (2023). Şiddete maruz kalmanın iş performansına etkisinde şiddet görme korkusunun aracı rolü. Örgütsel Davranış Çalışmaları Dergisi, 3(1), 25–37.
60. Ünal, Ö., Akbolat, M., Palan, G. (2021). Sağlık çalışanlarının beş faktör kişilik özellikleri ile şiddete maruz kalma ve şiddet görme korkusu arasındaki ilişki. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 24(1), 1-14.
61. Warchol, G. (1998). Workplace violence. Michigan: U.S. Department of Justice, Office of Justice Programs, Bureau of Justice Statistics.
62. Whitmore, L., Kleiner, B. H. (1999). Violence in the workplace. Management Research News, 22(8), 12-17.
63. Yousef, D. A. (2000). Organizational commitment: A mediator of the relationships of leadership behavior with job satisfaction and performance in a non‐western country. Journal of managerial Psychology, 15(1), 6-24.
64. Zorlu, I., Kurçer, M. (2020). Hasta ve hasta yakınlarına göre hekime yönelik şiddet. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(3), 418-427.