Neoliberalism and the Illusion of Freedom: An Evaluation Through Byung Chul Han

Öz

Neoliberalism, as a comprehensive social order that directly affects many disciplines such as sociology, psychology, economics, and politics today, continues to fundamentally transform human life and subjective experiences. This study aims to problematize the impact of neoliberal policies on the individual's perception of freedom, the concept of privacy, and consumption habits, and to theoretically examine how the system transforms the subject into a consumer object. Methodologically, the research employs conceptual analysis and literature review techniques from qualitative research. Focusing on Byung-Chul Han's fundamental texts, the research reinterprets the concepts of neoliberalism, freedom, and domination from an interdisciplinary perspective encompassing sociology, psychology, and philosophy. In this study, the roles of digital networks and voluntary exhibition practices in shaping social relations are discussed through Han's fundamental theoretical approaches, including performance society, psychopolitics, and transparency society. Han argues that freedom is destroyed in the neoliberal system and that the individual is pushed into a paradoxical process of voluntary self-exploitation through the rhetoric of "you can do it." While in previous periods the relationship between power and the individual was openly displayed by those in power, in the new era, power conceals itself, making itself invisible by shifting the blame for the system's failures onto the individual. Therefore, this study demonstrates that the external, restrictive tools of oppression in classical disciplinary societies have been replaced by an internal control mechanism in which individuals code their failures entirely as their own inadequacy. Ultimately, this study systematically reveals that in the neoliberal order, freedom has transformed from an opportunity for individual self-realization into an advanced power technique and illusion that secures the profitability and sustainability of the system.

Anahtar Kelimeler

• Freedom
• Neoliberalism
• Consumption
• Social media
• Privacy

Neoliberalizm ve Özgürlük İlüzyonu: Byung Chul Han Üzerinden Değerlendirme

Öz

Neoliberalizm, günümüzde sosyoloji, psikoloji, ekonomi ve siyaset gibi pek çok disiplini doğrudan etkileyen kapsamlı bir sosyal düzen olarak insan yaşamını ve öznel deneyimlerini kökten dönüştürmeye devam etmektedir. Bu çalışma, neoliberal politikaların bireyin özgürlük algısı, mahremiyet olgusu ve tüketim alışkanlıkları üzerindeki etkisini sorunsallaştırarak, sistemin özneyi nasıl bir tüketim nesnesine dönüştürdüğünü kuramsal düzeyde irdelemeyi hedeflemektedir. Metodolojik olarak araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden kavramsal analiz ve literatür taraması tekniğini benimsemektedir. Araştırma, Byung-Chul Han’ın temel metinlerini odak noktasına alarak; neoliberalizm, özgürlük ve tahakküm kavramlarını sosyoloji, psikoloji ve felsefe disiplinlerini kapsayan disiplinler arası bir perspektifle yeniden yorumlamaktadır. Çalışmada, Han’ın performans toplumu, psikopolitika ve şeffaflık toplumu gibi temel kuramsal yaklaşımları üzerinden, dijital ağların ve gönüllü teşhir pratiklerinin toplumsal ilişkiler üzerindeki rolü tartışılmaktadır. Han, özgürlüğün neoliberal sistemde yok edildiğini ve bireyin "yapabilirsin" retoriğiyle paradoksal bir gönüllü öz-sömürü sürecine itildiğini savunmaktadır. Daha önceki dönemlerdeki iktidar ve birey arsasındaki ilişkilerde iktidar otoritesini saklama gereği duymadan gösterirken, yeni dönem de ise iktidar kendini gizlemekte ve sistemin başarısızlığını bireyin üzerine atarak kendini görünmez kılmaktadır. Dolayısıyla klasik disiplin toplumlarının dışsal ve kısıtlayıcı baskı araçlarının yerini, bireyin başarısızlığı tamamen kendi yetersizliği olarak kodladığı içsel bir denetim mekanizmasına bıraktığını göstermektedir. Nihayetinde bu çalışma; özgürlüğün neoliberal düzende bireyin kendini gerçekleştirdiği bir imkân olmaktan ziyade, sistemin kârlılığını ve sürdürülebilirliğini güvence altına alan gelişmiş bir iktidar tekniğine ve illüzyona dönüştüğünü sistematik bir biçimde ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Özgürlük
• Neoliberalizm
• Tüketim
• Sosyal medya
• Mahremiyet

Kaynakça

1. Apaydın, F., & Zenginoğlu, S. (2022). “Hiç kimse eşit değildir ancak bazıları daha eşit değildir”: Byung-Chul Han ve neoliberalizmin geleceğini yeniden düşünmek. Akademik Hassasiyetler, 9(20), 283–307.
2. Aydemir, M. A., & Ünsal, R. (2023). Parazit toplum: Yorgunluk toplumunda hakikati örselemek. İnsan & Toplum, 14(1), 171–195.
3. Bauman, Z. (2011). Bireyselleşmiş toplum (Y. Alogan, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
4. Durmuşahmet, A. (2022). Gözetim akışı: Byung-Chul Han’ın disiplin toplumu eleştirisi olarak performans toplumu ve kültürel iklimlendirme. 4. Boyut Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, (20), 57–75.
5. Foucault, M. (2011). Büyük kapatılma (I. Ergüden & F. Keskin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
6. Foucault, M. (2017). Hapishanenin doğuşu (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
7. Geçer, R. (2021). Byung-Chul Han’da “absürt olanı isteyen” özne: “Yeni Budala” tiplemesi üzerine sosyolojik bir çözümleme. Sosyolojik Bağlam, 2(3), 87–98.
8. Gerçik, Z. İ. (2014). Dikta değil ikna: İletişim psikolojisi. İstanbul: Küre Yayınları.

9. Goffman, E. (2018). Günlük yaşamda benliğin sunumu (B. Cezar, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
10. Han, B.-C. (2019). Yorgunluk toplumu (S. Yalçın, Çev.). İstanbul: Açılım Yayınları.
11. Han, B.-C. (2020). Güzeli kurtarmak (K. Filiz, Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
12. Han, B.-C. (2021). Zamanın kokusu (Ş. Öztürk, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
13. Han, B.-C. (2022a). Şeffaflık toplumu (H. Barışcan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
14. Han, B.-C. (2022b). Psikopolitika (H. Barışcan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
15. Han, B.-C. (2022c). İktidar nedir? (M. Özdemir, Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
16. Han, B.-C. (2022d). Enfokrasi: Dijitalleşme ve demokrasinin krizi (M. Özdemir, Çev.). İstanbul: Ketebe.
17. Han, B.-C. (2023a). Ötekini kovmak (M. Özdemir, Çev.). İstanbul: Ketebe Yayınları.
18. Han, B.-C. (2023b). Palyatif toplum (H. Barışcan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
19. Han, B.-C. (2023c). Ritüellerin yok oluşuna dair (Ç. Tanyeri, Çev.). İstanbul: İnka Yayıncılık.
20. Han, B.-C. (2024a). Sürünün içinde: Dijital dünyaya bakışlar (Z. Sarıkartal, Çev.). İstanbul: İnka.
21. Han, B.-C. (2025). Tefekkür yaşamı ya da eylemsizlik üzerine (B. Tut, Çev.). İstanbul: Ketebe.
22. Illich, I. (2018). Okulsuz toplum (M. Özay, Çev.). İstanbul: Şule Yayınları.
23. İnce, A. (2022). Akışkan modernite ve performans toplumu bağlamında eğitimi yeniden düşünmek. Sosyolojik Bağlam, 3(1), 80–89.
24. Kahya, Y. (2013). Üniversitede gözetim ve kontrol. Sosyoloji Dergisi, (29), 39–66.
25. Merkit, N. (2016). Sigmund Freud’da uygarlığın temel dinamikleri ve birey üzerindeki etkisi. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, (21), 123–140.
26. Niedzviecki, H. (2019). Dikizleme günlüğü (G. Gündüç, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
27. Oral, S. (2023). Byung-Chul Han düşüncesinde öteki ve kaygı. Hafıza: Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 152–162.
28. Selim, F. (2021). Postmodern toplum ve göstergeleri: Yeni bir yorum Byung-Chul Han. Pearson Journal of Social Sciences and Humanities, 6(11), 343–353.
29. Solmaz, E. (2022). Palyatif toplumlarda acı kavramını Byung-Chul Han’ın perspektifinden okumak. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 118–128.
30. Şimşek, Ş. (2021). Byung-Chul Han şeffaflık toplumu tartışmaları. Kültürel Çalışmalar ve Medya Dergisi, 1(2), 206–210.
31. Ünlü, D. G. (2017). Şeffaflık toplumu: Şeffaf toplumun eleştirisi üzerine bir okuma. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (28), 281–290.
32. Ünsal, R. (2020). Neoliberal hegemonya ve dijital kültürün işgali: Byung-Chul Han perspektifinden bir değerlendirme. Sosyoloji Divanı, (15), 229–249.