Disaster Journalism and Witnessing of Pain: Psychosocial Experiences of Journalists Working in Kahramanmaraş Earthquakes

Öz

The earthquakes that struck Kahramanmaraş on 6 February 2023 and affected 11 cities not only caused physical destruction but also brought the region into the spotlight of national and international media. Journalists who witnessed the suffering and even lost loved ones in the earthquake, becoming part of the pain themselves, found themselves at the intersection of public service and the need to uphold journalistic standards. The aim of this study is to reveal and thematically examine the psychological and emotional processes underlying journalists’ experiences following the Kahramanmaraş earthquakes. In this context, the questions addressed in the study are as follows: How are psychological processes managed in disaster reporting? Is psychological support provided to journalists working in the disaster area? How is disaster reporting shaped according to the gender variable? The study draws on the experiences of professionals working in the earthquake zones and on earthquake-related broadcasts immediately after 6 February. The participant group was selected from commercial (n=5), thematic (n=7) and public (n=1) television stations. Data were collected through semi-structured interviews based on a qualitative research design with a sample group of 27 people consisting of cameramen (n=9), reporters (n=9) and presenters (n=9). Most participants reported being psychologically affected by the earthquake, which manifested itself in anxiety, insomnia, stress, and their minds remaining in the disaster area. The findings reveal that harsh physical conditions and limited access to basic needs in disaster areas negatively affect the working experiences of Journalists -particularly women- and contribute to an increased need for psychological support.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Journalism
• Kahramanmaraş Earthquakes
• Journalists’ Mental Health
• Psychosocial Experiences

Afet Haberciliği ve Acının Şahitliği: Kahramanmaraş Depremlerinde Görev Alan Gazetecilerin Psikososyal Deneyimleri

Öz

Kahramanmaraş’ı 6 Şubat 2023’te vuran ve 11 şehri etkileyen depremler, fiziksel bir yıkım yaratmakla kalmamış aynı zamanda bölgeyi ulusal ve uluslararası medyanın ilgi odağı haline getirmiştir. Acıya tanıklık eden ve hatta depremde yakınlarını kaybederek acının birer parçası olan gazeteciler, kendilerini kamu hizmeti ile gazetecilik standartlarını koruma ihtiyacının kesiştiği noktada bulmuştur. Bu araştırmanın amacı, Kahramanmaraş depremleri sonrasında gazetecilerin yaşadığı deneyimlerin psikolojik ve duygusal süreçlerini ortaya çıkarmak ve bu süreçleri tematik açıdan incelemektir. Bu kapsamda çalışmada yanıtı aranan sorular şunlardır: Afet haberciliğinde psikolojik süreç nasıl yönetilmektedir? Afet bölgesinde görev yapan habercilere psikolojik destek verilmekte midir? Afet haberciliği cinsiyet değişkenine göre nasıl şekillenmektedir? Çalışma kapsamında 6 Şubat’ın hemen ardından deprem bölgelerinde ve deprem ile ilgili yayınlarda görev yapan profesyonellerin deneyimlerine başvurulmuştur. Katılımcı grup, ticari (n=5), tematik (n=7) ve kamu (n=1) televizyonlarından seçilmiştir. Veriler, kameraman (n=9), muhabir (n=9) ve spikerlerden (n=9) oluşan 27 kişilik örneklem grubuyla nitel araştırma desenine dayalı olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Katılımcıların çoğu depremden psikolojik olarak etkilendiğini ve bu durumun endişe, uykusuzluk, stres, zihnin afet sahasında kalması durumlar ile açığa çıktığını bildirmiştir. Bulgular, afet bölgelerindeki zorlu fiziksel koşullar ve temel ihtiyaçlara erişim sorunlarının özellikle kadın habercilerin çalışma deneyimlerini olumsuz etkilediğini; bu durumun aynı zamanda gazetecilerde psikolojik destek ihtiyacını artırdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet Haberciliği
• Kahramanmaraş Depremleri
• Gazetecilerin Ruh Sağlığı
• Psikososyal Deneyimler

Kaynakça

1. Afet Haberciliği Kılavuzu. 25 Ocak 2024, http://www.ilef.ankara.edu.tr/2023/07/26/afet-haberciligi-kilavuzu/. Afet Haberciliği Rehberi. 22 Aralık 2023, https://medyaokuryazari.org/wpcontent/uploads/2023/02/Afet_Haberciligi_Rehberi.pdf.
2. Aker, H. (2022). İletişim çağında dijital jokerler: troller, trol avcıları, kurbanlar, içinde İletişim Fark Yaratır (ss. 31-42), eds: Şimşek, S. & Akyüz, E.D., Konya: Eğitim Yayınevi.
3. Anis, E. Z. (2022). The visual representation of natural and human-made disasters in Indonesian newspapers. Doctoral Thesis, The University of Western Australia.
4. Aoki, Y., Malcolm, E., Yamaguchi, S., Thornicroft, G., & Henderson, C. (2013). Mental illness among journalists: A systematic review. International Journal of Social Psychiatry, 59(4), 377–390. https://doi.org/10.1177/0020764012437676
5. Arga, H. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerinde çocukların yaşadıkları ve ebeveynlerinde tanık olduğu duygu durumları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (68), 213-248.
6. Asa, A. N. ve Doğan G. M. (2023). Afetler ve haberin ötekileştiren dili: 6 Şubat Kahramanmaraş Depremleri örneği. İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 3(2), 280-300.
7. Aslantaş, M. (2023). Geleneksel medyadan sosyal medyaya afet iletişimi, toplum ve afet ilişkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32(2), 776-789.
8. Ata, F. (2023). Afet haberciliği: Kahramanmaraş merkezli depremler sürecinde sosyal medyaya yönelik bir değerlendirme. TRT Akademi, 8(18), 606-629.

9. Atalay, G. E. ve Pehlivan, B. M. (2023). Aestheticizing the pain: a critical analysis of media representation of earthquake victim children in Turkey. Sociology Lens, 36(4), 1-15.
10. Avşar, Z., Zararsız, Ö. F., Ayaşlıoğlu, E. (2023). Afet, acil durum ve kriz anlarında iletişim, T.C. İçişleri Bakanlığı İç Güvenlik Stratejileri Dairesi Başkanlığı.
11. Ayan, V. M. ve Keten, E. T. (2023). Medyanın yapısal sorunları bağlamında afet haberciliği: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş deprem haberlerinin gazetelerde çerçevelenmesi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 2(2), 116-132.
12. Backholm, K., & Björkqvist, K. (2010). The effects of exposure to crisis on the well-being of journalists. Media, War & Conflict, 3(2), 138–151. https://doi.org/10.1177/1750635210368309
13. Basmacı, G. (2023). Use of children’s photos in natural disaster news: the example of Kahramanmaraş Earthquake. International Journal of Social and Humanities Sciences, 7(3), 135-148.
14. Bolat, A. G. (2023). Afet döneminde medyada özdenetim ve özdenetim uygulamaları. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 7(3), 175-197.
15. Budak, E. (2023). Türk medyasının depremle imtihanı: Kahramanmaraş depremini afet haberciliği üzerinden değerlendirmek. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 1087-1113.
16. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. Demirel, F. ve Kılıç, E. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
17. Coşkun, A. (2023). Sosyal medyada yalan haberle mücadele: Kahramanmaraş Deprem haberlerinin teyit.org üzerinden incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 1151-1181.
18. Çerçi, Ü. Ö., Canöz, N. ve Canöz, K. (2023). Kriz ortamında yapılan sosyal sorumluluk çalışmalarının kurumsal kabule etkisi: 6 Şubat 2023 depremi üzerine bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 26 (2), 328-344.
19. Çetin Aydın, G. ve Aytaç, S. (2023). Depremin dezavantajlı gruplardan biri olan depremzede kadınlar üzerindeki psiko-sosyal etkisi: nitel bir araştırma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10 (3), 2195-2218.
20. Darga, H. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde çocukların yaşadıkları ve ebeveynlerinde tanık olduğu duygu durumları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (68), 213-248.
21. Demir, Z. (2023). Feeling the pain yet keeping hoping: emotion and discourse ın crisis journalism. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 7(2), 391-411.
22. Doğanay, S. (2023). Depremzedelerin hayatı anlamlandırma ve yas süreçlerinde dinin rolü: Nitel bir araştırma. ULUM, 6 (Özel Sayı), 157-190.
23. Duruel, M. (2023). Afetlerde göçmen olmak: 6 Şubat Depremi Hatay örneği. Mukaddime, 14(2), 227-255.
24. Duygu, H. H. (2023). Kahramanmaraş Depremlerinin ana haber bültenlerinde gündem belirleme kuramı bağlamında incelenmesi: Atv-Fox Tv örneği. İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 3(2), 249-263.
25. Dündar, H. Ç. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerinin iş dünyasına etkileri. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(4), 262-281.
26. Eldem Anar, Ü. İ. (2021). Sosyal medya ortamında yer alan afet haberlerinde etkileşim; İzmir depremi örneği. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 11(3), 1129-1147.
27. Englund L., Bergh Johannesson K., ve Arnberg F. K. (2023). Reporting under extremeconditions: journalists’’ experience of disaster coverage. Frontiers in Communication, 8.
28. Englund, L., Bergh Johannesson, K., & Arnberg, F. K. (2023). Reporting in extreme circumstances: Journalists’ experience of disaster reporting. Frontiers in Communication, 8, Article 1060169. https://doi.org/10.3389/fcomm.2023.1060169
29. Erdoğan, İ. (2006). Türkiye’de ulusal ve yerel gazetelerin habercilik anlayışları: deprem haberlerinin karşılaştırmalı analizi. Selçuk İletişim, 4(3), 51-64.
30. Erdoğan, M. ve Kaya, S. (2023). Haberde söylem farklılıkları: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri haberleri üzerine bir analiz. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 1074-1096.
31. Ewart, J. (2020). Drought is a disaster in the city: The role of local news media in communicating disasters in Australia. In J. Matthews & E. Thorsen (Eds.), Media, journalism and disaster communities (pp. 67–82). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-33712-4_5
32. Frey, E. (2023). Preparing for risks and building resilience. Journalism Studies, 24, 1008–1025. https://doi.org/10.1080/1461670X.2023.2192588
33. Hoak, G. (2023). Unprecedented times in journalism: Emotional stress and covering the COVID-19 pandemic. Journalism Studies, 24(3), 347–364. https://doi.org/10.1080/1461670X.2022.2161928
34. Houston, Brian. J. vd. (2019). “Disaster journalism: Fostering citizen and community disaster mitigation, preparedness, response, recovery, and resilience across the disaster cycle”, Disasters, 43 (3), p. 591–611. İletişim Başkanlığı, (2023). Haberin merkezinden notlar. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı.
35. İrvan, S. (2018). Gazetecilik etiği üzerine. Etkileşim (2), 188-197.
36. İrvan, S. (2020). “Önleyici gazeteciliğe ihtiyaç var” https://t24.com.tr/yazarlar/suleyman-irvan/onleyici-gazetecilige-ihtiyac-var,25845
37. İrvan, S. (2022). Gazetecilik etiği: Zor ama mümkün. 28 Ocak 2024, https://cgd.org.tr/cagdas-dergi/cagdas-dergi-yazilar/2022/04/13/gazetecilik-etigi-zor-ama-mumkun-cagdas-dergi-4/
38. Koç Akgül, S. (2017). Olağanüstü durumlar, iletişim ve habercilik yaklaşımları. TRT Akademi, 2(3), 6-47.
39. Koç, S. (2006). “1923-2000 yılları arasında Türkiye’de yaşanan doğal afetlere ilişkin Türk basınında haber yapılanması ve afet söylemleri”, Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, 8, 84-115
40. Korkmaz, K. (2023). Türkiye’de yaşanan 6 Şubat depremleri ve Türk Devletleri Teşkilatı. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 3(4), 161-176.
41. Kütükoğlu, E. (2021). Afet gazeteciliğine gündem belirme kuramı ve İzmir depremi haberlerinden bakış. Uluslararası Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli Dergisi, 4(2), 211-233.
42. Lee, M., Ha, E. H., & Pae, J. K. (2018). Exposure to traumatic events and symptoms of post-traumatic stress disorder among Korean journalists. Journalism, 19(9–10), 1308–1325. https://doi.org/10.1177/1464884917707596
43. Maden, S. (2023). 6 Şubat 2023’’te Kahramanmaraş’’ta yaşanan depremler ekseninde Türkiye’’de deprem haberciliğine bakış: Prof. Dr. Süleyman İrvan ile söyleşi. Etkileşim, (11), 406-420.
44. Nalbantoğlu, S. (2018). Bir temel hak olarak unutulma hakkı. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi (35), 583-605. Norris, F. H. (2008). Disaster research methods and resilience. Journal of Traumatic Stress, 21(2), 127-132. https://doi.org/10.1002/jts.20317
45. NTV, (2023, 13 Mart). Depremde ailesini kaybetti, kızının sesli mesajlarıyla yıkıldı. NTV. 23.04.2023 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=U_sZTSpQnjs adresinden erişilmiştir.
46. Obermaier, M., Wiedicke, A., Steindl, N., & Hanitzsch, T. (2023). Reporting trauma: Conflict journalists’ exposure to potentially traumatising events, short- and long-term consequences, and coping behaviour. Journalism Studies, 24(11), 1398–1417. https://doi.org/10.1080/1461670X.2023.2216808
47. Osmann, J., Dvorkin, J., Inbar, Y., Page-Gould, E., & Feinstein, A. (2020). The emotional well-being of journalists exposed to traumatic events: A mapping review. Media, War & Conflict, 14(4), 476–502. https://doi.org/10.1177/1750635219895998
48. Özdemir, M. ve Maral, T. (2023). ‘Hürriyet’, ‘Sabah’ ve ‘Cumhuriyet’ gazetelerinin Kahramanmaraş Depremi sonrasında bilişsel yapı bağlamında karşılaştırılması. Etkileşim, (12), 190215.
49. Özer, Ö. (2020). Kamu yararı haberciliği: intihar haberleri üzerine analitik bir çalışma. Etkileşim, (5), 72-83.
50. Özkan, B. ve Çetinkaya Kutun, F. (2021). Afet psikolojisi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8 (3), 249-256.
51. Punch, K. F. (2020). Sosyal araştırmalara giriş, nicel ve nitel yaklaşımlar (Çevirenler Dursun Bayrak, H. Bader Arslan, Zeynep Akyüz), Ankara: Siyasal Kitabevi
52. Salik Ata, N. (2023). Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin kriz yönetimi bağlamında değerlendirilmesi. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 7 (Özel Sayı), 59-77.
53. Sancı, D. (2023). Kriz haberciliği bağlamında deprem haberlerinin incelenmesi: 2020 İzmir depremi örneği. Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
54. Seely, N. (2019). Journalists and mental health: The psychological toll of covering everyday trauma. Newspaper Research Journal, 40(2), 239–259. https://doi.org/10.1177/0739532919835612
55. Serçelik, H. ve Kasımoğlu, S. (2022). Yeni medyada etik ihlaller: İzmir depremi örneği. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Sanat Araştırmaları, 1(1), 128-141.
56. Sine, N. R. ve Soylu, B. (2023). Doğal afet haberlerinin medyada sunumu: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri örneği. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 44-57.
57. Sreedharan, C., Thorsen, E. & Sharma, N. (2019). Disaster Journalism: Building media resilience in Nepal. Bournemouth University in association with UNESCO Kathmandu.
58. Temiztürk, H. (2012). Türk medyasında “olağandışı”nın haberleştirilmesine etik bağlamda eleştirel bir yaklaşım. Atatürk İletişim Dergisi, (3), 39-54.
59. Torlak, P., & Aker, H. (2024). Kahramanmaraş depremleri ve habercilerin deneyimleri: haber üretim süreçlerinin fiziksel, teknik ve etik yönleri. Etkileşim (14), 162-195. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2024.7.14.264
60. Usta, E. & ve Yükseler, M. (2021). Afetlerde sosyal medya kullanımı ve etik ikilemler: İzmir Seferihisar depremi örneği. Afet ve Risk Dergisi, 4 (2), 249-269.
61. Vural, A. M., Boztepe Taşkıran, H., Türkoğlu, S., Sarı, M., Maral, T., Keskin, R. K., Koparan, E., Yüncüoğlu, B., Gülnar, Şahin, H., Ünlü, T. ve M., Ağca, M. E. (2022). İnternet gazetelerinde depremin haberleştirilmesi: Türkiye’nin en çok ziyaret edilen haber sitelerinde deprem içerikli haberlerin risk iletişimi bağlamında analizi. Yeni Medya, 13, 25-54.
62. Yılmaz, S. (2019). Afet içerikli haberlerin afetlere karşı toplumsal kapasite geliştirmeye etkisi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 5(2), 257-271.