An Examination of Consumers' Perspectives on Refined Sugar-Free Products and Their Purchasing Behaviors

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 1, 328 - 348, 29.01.2026

Emre Önel , Müesser Korkmaz

Öz

This study aims to examine consumers' perspectives and purchasing behaviors regarding refined sugar-free products. To this end, structured online interviews were conducted with 45 consumers aged 18 and above who predominantly prefer sugar-free products in their purchasing decisions. The data collected in the study were analyzed using word frequency analysis and content analysis methods. The findings indicate that when purchasing refined sugar-free products, participants pay close attention to the food additives used in the product, the brand producing the product, the product's price, and their own prior experiences. The study also determined that participants were aware of the negative effects of products made with refined sugar and artificial sweeteners on human health, and that they preferred products made with natural sweeteners instead of those containing artificial sweeteners. The study further revealed that the most frequently consumed categories of refined sugar-free products among participants were, in order: bars, chocolates, granolas, biscuits, and carbonated beverages. The analysis revealed that refined sugar-free granolas and bars were produced using natural sweeteners, while sugar-free biscuits and chocolates were made with sugar alcohols. Additionally, sugar-free carbonated beverages were sweetened with artificial sweeteners. This study is significant in highlighting the need for more accurate consumer information regarding products labeled as “sugar-free” in the food industry. It is recommended that, instead of using the term refined sugar-free on product packaging, more specific labels such as sweetened with natural sweeteners or sweetened with artificial sweeteners be used to enhance transparency and consumer understanding.

Anahtar Kelimeler

Sugar-Free Diet , Sweeteners , Refined Sugar , Purchasing Behavior

Etik Beyan

Ethical approval for this study was provided by the Ethics Committee of the Graduate School of Çanakkale Onsekiz Mart University, with decision number 08/49 dated May 30, 2024.

Tüketicilerin Rafine Şekersiz Ürünlere Yönelik Bakış Açılarının ve Satın Alma Davranışlarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, tüketicilerin rafine şekersiz ürünlere yönelik bakış açılarının ve satın alma davranışlarının incelenmesidir. Bu amaçla çalışmada satın alma tercihlerinde şekersiz ürünleri ağırlıklı olarak tercih eden 18 yaş ve üzeri 45 tüketici ile çevrim içi ortamda yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada elde edilen verilerin analizinde sözcük sıklık analizi (word frequency analysis) ve içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, katılımcıların rafine şekersiz ürünleri satın alırken ürün içeriğinde kullanılan gıda katkı maddelerine, ürün üreten markaya, ürünün fiyatına ve deneyimine dikkat ettiği tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca katılımcıların rafine şeker ve yapay tatlandırıcı kullanılarak üretilen ürünlerin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri hakkında bilgi sahibi olduğu belirlenmiştir ve yapay tatlandırıcılı ürünler yerine doğal tatlandırıcı kullanılarak üretilen ürünlere yöneldiği tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında katılımcıların en sık tükettiği rafine şekersiz ürün gruplarının sırasıyla; barlar, çikolatalar, granolalar, bisküviler ve gazlı içecekler olduğu belirlenmiştir. İncelenen rafine şekersiz granola ve barların doğal tatlandırıcılar, rafine şekersiz bisküvi ve çikolataların şeker alkolleri, rafine şekersiz gazlı içeceklerin ise yapay tatlandırıcılar kullanılarak üretildiği tespit edilmiştir. Bu çalışma, gıda endüstrisinde şekersiz etiketi ile ambalajlanmış ürünlerin daha doğru şekilde tüketiciyi bilgilendirmesi açısından önem arz etmektedir. Gıda ürünün ambalajında bulunan rafine şekersiz ürün ifadesi yerine doğal tatlandırıcı veya yapay tatlandırıcı ile tatlandırıldı ifadesinin yer alması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Şekersiz beslenme , tatlandırıcılar , rafine şeker , satın alma davranışı

Etik Beyan

Bu çalışma için Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Etik Kurulu Komisyonu'nun 30.05.2024 tarih ve 08 / 49 sayılı kararı ile etik kurul onayı alınmıştır.

Kaynakça

• Ali, B. J., Anwar, G. (2021). Marketing strategy: Pricing strategies and its influence on consumer purchasing decision. International Journal of Rural Development, Environment and Health Research, 5 (2), 26-39.
• Alphan, E. T. (2005). Tatlandırıcı içeren özel beslenme amaçlı gıdalar. Diyabet Yıllığı 2004-2005, 1-17.
• Apergi, K., Malisova, O., Vlassopoulos, A., Fidanoglou, P., Kandyliari, A., Kapsokefalou, M. (2024). Investigating the sociodemographic and health characteristics of non-sugar sweeteners consumption in greek school-aged children: A cross-sectional study. Children, 11, 1-13.
• Arun, S. Amarnath, S., Thulasimani, M., Ramaswamy, S. (2016). Artificial sweeteners as a sugar substitute are they really safe?. Indian Journal of Pharmacology, 48 (3), 237-240.
• Aydın, Ö., Öney, B., Koçak, B. (2022). Doğal ve yapay tatlandırıcıların sağlık üzerine etkileri. Atlas Üniversitesi Tıp ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 1 (3), 30-39.
• Aygün, E. (2007). Ambalajın tüketici satın alma davranışı üzerindeki etkisi: gıda maddeleri üzerinde bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp).
• Aytaç, F. (2017). Doğal tatlandırıcıların (stevia ve akçaağaç şurubu) sütlü tatlıların fiziksel, kimyasal ve tekstürel özellikleri üzerine etkisi. (Yüksek Lisans) YÖK Tez Merkez veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp).
• Balcon-Pacheco, C. D., Ozuna C., Jaramillo-Morales, O. A., Joel Ramírez-Emiliano, J., Franco-Robles, E. (2024). Long-term consumption of natural sweeteners differentially modulates stress, anxiety and depression behaviors in c57bl/6 female mice. Food Bioscience, 1-8.
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (1), 231-274.
• Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9 (1), 23-28.
• Bilgin, M. G., Bayır A. G., Türk S. N., Ucaş, İ., Özkan B. (2022). Bireylerin gıda katkı maddeleri ve etkileri konusunda bilgi ve farkındalık durumlarının değerlendirilmesi. İstanbul Rumeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1b(1), 1-12.
• Budak, G., Tezcan, E. (2019). Gıdalarda sıklıkla kullanılan doğal ve yapay tatlandırıcıların sağlık üzerine etkileri. Journal of Health and Sport Sciences, 2 (3), 74-78.
• Carocho, M., Morales, P., Ferreira, I. C. F. R. (2017). Sweeteners as food additives in the XXI century: A review of what ıs known, and what is to come. Food and Chemical Toxicology, 107, 302-317.
• Chattopadhyay, S., Raychaudhuri, U., Chakraborty, R. (2014). Artificial sweeteners - a review. J Food Sci Technol, 51 (4), 611-621.
• Choudhary, A. K., Pretorius, E. (2017). Revisiting the safety of aspartame. Nutrition Reviews, 75 (9), 718-730. Dayıoğlugil, E. B. (2011). Gıda ürünlerinin satın alınmasında katkı maddelerine göre tercih yapılabilmesi için bir mobil uygulama. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Dizdar, Y. (2011). Tatlının acıya dönüşünün hazin öyküsü: nişasta bazlı şeker. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Dergisi, 22-25.
• Durmaz, S. E. ve Keser, A. (2018). Yapay tatlandırıcıların vücut ağırlığı ve insülin direnci üzerine etkileri. Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3 (2), 8-15.
• Durmaz, Y. (2008). Tüketici Davranış. Ankara: Detay Yayınları.
• Ekşi, A. (2017). Gıda Katkıları ve Başlıca İşlevleri. Tayfur M. (ED.). A’dan Z’ye Gıda Katkı Maddeleri (2. Baskı, s. 1-17). Ankara: Detay Yayıncılık.
• FDA. (2023). Food and Drug Administration, https://www.fda.gov, Erişim tarihi: 9 Nisan 2024.
• Grembecka, M. (2015). Natural sweeteners in a human diet. Rocz Panstw Zakl Hig, 66 (3), 195-202.
• Ibrahim, O. O. (2015). How sweet it is: Chemicals structure, properties and applications of high intensity sweeteners. EC Nutrition, 1 (2), 57-66.
• Ilgaz, Ş. (2001). https://www.ttb.org.tr/STED/sted0301/17.html#top, Erişim tarihi: 10 Mart 2024.
• Ivanovıc, A. (2003). Dictionary of Marketing. Londra: Bloomsbury Publishing.
• İnanç, A. L., İnci, Ç. (2009). Alternatif doğal tatlandırıcı: stevya. Gıda, 34(6), 411-415.
• İrat, A. M. (2010). Yapay tatlandırıcılar: estetik için mi, sağlık için mi?. MİSED, 23-24, 111-114.
• İşgören, A., Sungur, S. (2019). Tatlandırıcılar. Lectio Scientific Journal of Health and Natural Sciences, 3 (1), 19-32.
• Kızılaslan, N. (2017). Tatlandırıcılar ve metabolizma hastalıklarıyla ilişkisi. Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5 (2), 191-198.
• Korkmaz, M. (2023). Gıda Katkı Maddeleri ve Moleküler Gastronomi Alanındaki Kullanımları. Uzun M. ve Yılmaz B. S. (Ed.). INSAC New Trends in Social and Education Sciences. Ankara: Gece Kitaplığı.
• Lindey, M. (2006). Sweeteners and Sugar Alternatives in Food Technology. Oxford: Blackwell Publishing.
• Metin, O., Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: iletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 273-294.
• Neacşu, N. A., Madar, A. (2014). Artificial sweeteners versus natural sweeteners, Economic Sciences, 7 (56),: 59-64.
• Nguyen, H., Stehr, E. M., Eisenreich, H., An, T. (2019). Using google forms to inform teaching practices. Proceedings of the Interdisciplinary STEM Teaching and Learning Conference, 2 (10), 74-79.
• Örkü, Ş. E. (2020). Aspartam, sakarin, sükraloz ve asesülfam-k tatlandırıcılarının glukoz toleransı üzerine etkilerinin belirlenmesi. (Doktora Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp).
• Örücü, E., Tavşancı, S. (2001). Gıda ürünlerinde tüketicinin satın alma eğilimini etkileyen faktörler ve ambalajlama. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3, 1-13.
• Özdemir, D., Başer, H., Çakır, B. (2014). Tatlandırıcılar. Türkiye Klinikleri J Endocrin, 9 (2), 60-70.
• Pepino, M. Y. (2015). Metabolic effects of non-nutritive sweeteners. Physiology and Behavior, 152, 450-455.
• Priya, K., Gupta, V. R. M., Srikanth, K. (2011). Natural sweeteners: a complete review. Journal of Pharmacy Research, 4 (7) 2034-2039.
• Sardarodiyan, M., Hakimzadeh, V. (2016). Artificial sweeteners. International Journal of PharmTech Research, 9 (4), 357-363.
• Sezgin, A. C., Koç, F. (2016). Gastronomi alanında doğal tatlandırıcı stevia’nın kullanımı. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 26, 255-265.
• Sharma, K. V., Oturan, M., Kim, H. (2014). Oxidation of artificial sweetener sucralose by advanced oxidation processes: a review. Environ Sci Pollut Res, 21, 8525-8533.
• Solmaz, F. G., Dıraman, E., Sezgin, B. (2021). Yapay tatlandırıcı aspartamın kullanımına yönelik güncel yaklaşımlar. GSC Biological and Pharmaceutical Sciences, 14 (3), 36-41.
• Şahin, E., Baştopuz, M. (2021). Covid-19 pandemisi döneminde Türkiye’deki aşk markalarının Twitter kapsamında kelime ilişkilendirme testi ile değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 8 (2), 326-345 . Şiranlı Çiftçi, E. (2019). İstanbul ilinde şeker ve şekerli mamüller tüketim alışkanlıklarının belirlenmesi üzerine bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). YÖK Tez Merkezi veri tabanından erişildi. (https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp).
• T.C. Resmî Gazete. (2013). Türk Gıda Kodeksi gıda katkı maddeleri yönetmeliği. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Ankara. Sayı:28693.
• Tey, S. L., Salleh, N. B., Henry, C. J., Ford, C. G. (2017). Effects of non-nutritive (artificial vs natural) sweeteners on 24-h glucose profiles. European Journal of Clinical Nutrition, 71, 1129-1132.
• Ural, B., Alphan, M. E. (2019). Diyabetlilerde tatlandırıcı ve diyet/diyabetik ürün kullanım durumu. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi,1 (2), 19-23.
• Valle, M., St-Pierre, P., Pilon, G., Marette, A. (2020). Differential effects of chronic ıngestion of refined sugars versus natural sweeteners on ınsulin resistance and R. Castro-Munoz ˜ et al. hepatic steatosis in a rat model of diet-induced obesity. Nutrients, 12 (8), 1-14.
• Wang, C., Liu, Y., Zhao, X., Liu, B. (2022). Current advances and future aspects of sweetener synergy: properties, evaluation methods and molecular mechanisms. Applied Sciences, 12 (10), 1-11.
• Whitehouse, C.R., Boullata, J., McCauley, L.A. (2008). The potential toxicity of artificial sweeteners. AAOHN Journal, 56 (6), 251-259.
• Xu, Y., Lin, Z., Wnag, Y., Zhang, H. (2017). The UV/peroxymonosulfate process for the mineralization of artificial sweetener sucralose. Chemical Engineering Journal, 317, 561-569.
• Yadav, A., Gulia, G., Yadav, B. (2020). Development of mulberry enriched fruit jam by replacing refined sugar with mulberry fruit. Internatıonal Journal Of Scıentıfıc & Technology Research, 9 (1), 4079-4083.
• Yıldırım, A., Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (12.Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, N. (2007). Yapay tatlandırıcılar ve gıda sanayiinde kullanımları. (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa: Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Zafar, T., Naik Q. A. B., Shrivastava, V. K. (2017). Aspartame: effects and awareness. MOJ Toxicol, 3 (2), 23-26.
• Zirlewagen, J., Licha, T., Schiperski, F., Nödler, K., Scheytt, T. (2016). Use of two artificial sweeteners, cyclamate and acesulfame, to identify and quantify wastewater contributions in a karst sprin. Science of the Total Environment, 547, 356-365.