Çocuk Suçluluğu, Mağduriyeti ve Kayıp Olaylarının Analizi: Markov Zinciri Perspektifi

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 13 - 31, 31.12.2025

Onur Can , Sibel Atan

Öz

Çocukların güven içinde mutlu bir yaşam sürme hakkı, toplumların en temel sorumluluklarındandır. Ancak tarihin her döneminde ve dünyanın her yerinde milyonlarca çocuk çeşitli risklerle karşı karşıya kalmaktadır. Çocuklarla ilgili vakaların zaman içindeki seyrini anlamak, önleyici ve koruyucu politikalar geliştirmek için oldukça önemlidir. Bu çalışma, resmi düzeyde açıklanan çocuk mağduriyeti, suçluluğu ve kayıp olaylarını inceleyerek gelecekteki durumlarını tahmin etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, söz konusu vakalara ait geçmiş veriler kullanılarak Markov zinciri analizi uygulanmıştır.
Markov zincirleri, olayların belirli durumlar arasındaki geçiş olasılıklarını inceleyerek sistemin hem kısa hem de uzun vadeli davranışlarını tahmin etmeye olanak tanır. Ayrıca, sürecin herhangi bir durumdan başlayıp aynı duruma tekrar dönmesi için gereken ortalama süreyi, yani yineleme süresini hesaplar.
Markov zincirlerini oluşturmak için Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri (GBGGÇİ) verileri kullanılmıştır. GBGGÇİ, 1996 yılında 27 ilde uygulanmaya başlanmış, 2007 itibarıyla 81 ile genişletilmiştir. Bu nedenle modeldeki değişkenler 1996-2006 ve 2007-2023 dönemleri olarak ikiye ayrılmıştır. Çocukların güvenlik birimlerine geliş nedenlerindeki yıllık değişimler, Markov zincirinin durum uzayında artış ve azalış olmak üzere iki farklı geçiş durumu şeklinde modellenmiştir. İlk veri seti tüm Türkiye'yi kapsamadığından, yapılan analizler önsel bir tahmin sunmuş ve Markov zinciri analizinin tahmin gücünü test etme fırsatı yaratmıştır. İlk veri setinden elde edilen analiz sonuçları ikinci veri setindeki olayları başarılı şekilde öngördüğünü göstermiştir.
İkinci analiz sonuçları, mağdur ve suça sürüklenen çocuklar için olay sayılarındaki artışın % 81,25 olasılıkla uzun vadede devam edeceğini ve artışların tekrar etme süresinin ortalama 1,23 yıl olduğunu göstermektedir. Aynı çocuk grupları için olay sayılarındaki azalma sürelerinin 5 yıldan uzun olması, artış durumunun sürekliliğini göstermektedir. Kayıp (Bulunan) çocuklarda ise durum nispeten daha olumlu olup, azalma süresi 3 yıl ve % 33,3 olasılıkla iyileşme görülmektedir. Bu çalışma, çocukların güvenlik birimleriyle etkileşimlerini analiz ederek, literatüre kanıta dayalı bir çerçeve sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Suçluluğu , Çocuk Mağduriyeti , Kayıp Çocuklar , Markov Zinciri

Analysis of Juvenile Delinquency, Victimization, and Missing Cases: A Markov Chain Perspective

Öz

The right of children to live a safe and happy life is one of the fundamental responsibilities of societies. However, millions of children worldwide and throughout history face various risks. Understanding the temporal trends of child-related incidents is crucial for developing preventive and protective policies. This study aims to examine child victimization, pushed into crime, and missing (found) cases based on official statistics and predict their future trends. For this purpose, a Markov chain analysis was applied using historical data on these cases.
Markov chains allow for predicting a system's behavior both in the short and long term by examining the transition probabilities between states. Additionally, they enable the calculation of the average time required for the process to return to the same state after starting from any given state.
The study utilized data from the ‘Juvenile Statistics Received Into Security Unit’ to construct the Markov chains. Initially implemented in 27 provinces in 1996, the ‘Juvenile Statistics Received Into Security Unit’ dataset was expanded to include all 81 provinces by 2007. Accordingly, the variables in the model were divided into two periods: 1996–2006 and 2007–2023. Annual variations in the reasons for children's referrals to security units were modeled as two distinct transition states (increase and decrease) within the Markov chain’s state space. Since the first dataset did not cover all regions of Türkiye, it served as a prior estimate, providing an opportunity to evaluate the predictive power of the Markov chain analysis. The results from the initial dataset successfully predicted incident trends in the second dataset.
The second analysis revealed that for victimized and pushed into crime, the number of incidents is likely to continue increasing long-term, with an 81.3 % probability, and the average recurrence time for these increases is approximately 1.2 years. The fact that decrease periods for these groups last longer than five years indicates the persistence of upward trends. In contrast, the situation for missing (found) children is more positive, with a decrease duration of three years and a 33.3 % probability of improvement. This study aims to contribute an evidence-based framework to the literature by analyzing children's interactions with security units.

Anahtar Kelimeler

Juvenile Delinquency , Child Victimization , Missing Children , Markov Chain

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı. (2023). Adli sicil istatistikleri, 2022. https://adlisicil.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/29032023141410adalet_ist-2022cal%C4%B1sma100kapakl%C4%B1.pdf
• Adalet Bakanlığı. (2024). Adli sicil istatistikleri, 2023. https://adlisicil.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/1042024101742Adalet%20%C4%B0statistikleri%202023.pdf
• Adalet Bakanlığı (2025). Mağdur Kimdir?. https://magdurbilgi.adalet.gov.tr/234/Magdur-Kimdir
• Akyürek, B. E. (2020). Çocuk suçluluğunun önlenmesinde yerel yönetimlerin rolü: Kayseri örneği [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Nuh Naci Yazgan Üniversitesi.
• Aldemir, F. A. (2010). Çocuk suçluluğu profili 2007-2008 yılları Üsküdar bölgesi [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Altan, Ş., & Atan, M., (2024). Yöneylem Araştırmasına Giriş, Tanımlar ve Uygulama Alanları. Herkes için Yöneylem Araştırması Modeller, Teknikler ve Uygulama Örnekleri, Çanakkale: Holistence Publications.
• Aslan, Y. (2019). Türkiye'de mağdur çocuk kapsamında yapılan çalışmaların bibliyografik analizi. Sosyal Çalışma Dergisi, 3(1), 92-107.
• Ata, Z. (2018). Suça sürüklenmiş çocuklarda aile faktörünün etkisi [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
• Ata, Z. (2019). Geçmişten günümüze çocuk mağduriyetleri. Sosyal Çalışma Dergisi, 3(1), 47-60.
• Avrupa Konseyi. (2011). Çocukların cinsel sömürü ve istismara karşı korunması sözleşmesi. Resmi Gazete (Sayı: 28050). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/09/20110910-4.htm
• Aydemir, H. (2021). Suça sürüklenen çocuk ve topluma yeniden kazandırılma sürecinin güçlendirme yaklaşımı bağlamında değerlendirilmesi [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Yalova Üniversitesi.
• Bakay, M. (2022). Elazığ ilinde adli makamlara yansıyan çocuk cinsel istismarı olgularının mağdur çocuk yönünden değerlendirilmesi. [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Bektaş, B.B. (2022). Cinsel istismar mağduru çocukları olan ailelerin istismar süreçlerine ilişkin deneyimlerinin sosyal sermaye yaklaşımıyla incelenmesi: Diyarbakır örneği. [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Boğa, M. (2011). Çocuk suçluluğunun sosyo-ekonomik sebepleri ve önlenmesi için alınması gereken tedbirler [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
• Bülbül, S., & Doğan, S. (2016). Suça sürüklenen çocukların durumu ve çözüm önerileri. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 59(1), 31-36.
• Burkay, S. (2008). Teorik çerçevede suç. ETHOS: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 2, 4.
• Canatan, K., & Yıldırım, E. (2013). Aile sosyolojisi. Açılım Kitap.
• Chingtham, T. (2015). Causes of juvenile delinquency in the higher secondary school students. IOSR Journal of Research & Method in Education, 5(5), 20-24.
• Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. (1995, 27 Ocak). Resmi Gazete (Sayı: 22184). https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/22184.pdf
• Çocuk Koruma Kanunu. (2005, 3 Temmuz). Resmi Gazete (Kanun No: 5395). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050715-1.htm
• Çopur, E., Ulutaşdemir, N., & Balsak, H. (2015). Çocuk ve suç. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 157-168.
• Dirican, R. (2018). Tarihi süreçte çocukluk ve çocuk hakları. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 2(2), 51-62.
• Emniyet Genel Müdürlüğü. (2025). Kayıp şahıs/çocuklar hakkında bilgi almak istiyorum. https://www.egm.gov.tr/kayip-sahiscocuklar-hakkinda-bilgi-almak-istiyorum
• Hayes, B. (2013). First links in the Markov chain. American Scientist, 101(2), 92.
• Heide, K. M. (2022). Juvenile homicide in the United States: Sizing up the problem and moving forward. Homicide studies, 26(1), 47-67.
• Hillier, F. S., & Lieberman, G. J. (2015). Introduction to operations research. McGraw-Hill, 424-469.
• Hillis, S., Mercy, J., Amobi, A., & Kress, H. (2016). Global prevalence of past-year violence against children: A systematic review and minimum estimates. Pediatrics, 137(3).
• İnci, Y., & Altuntop, S. (2015). Türkiye'de kayıp çocuk sorununun sosyo-kültürel ve ekonomik sebepleri ve sonuçları (Doğu Anadolu Bölgesi'nde orta ölçekli bir büyükşehir belediyesi örneklemi). Journal of International Social Research, 8(38).
• Missing Children Europe. (2024). Figures and Trends. https://missingchildreneurope.eu/annual-reports/
• Office of Justice Programs. (2024). Nonfatal violent victimization of juveniles returns to prepandemic levels. https://www.ojp.gov/archives/pressreleases/2024/nonfatal-violent-victimization-juveniles-returns-prepandemic-levels
• International Centre for Missing & Exploited Children. (2024). One Missing Child Is One Too Many. https://www.icmec.org/missing-children-statistics/
• Özcan, S. (2023). Türkiye'de çocuk suçluluğunun nedenleri [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Özkaya, P. (2023). Dijital dünyada çevrimiçi riskler, bilişim suçları ve mağdur çocuk. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 53, 13-42.
• Özpolat, A. O. (2023). Çocuk ihmal ve istismarının politikalarla ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 141-153.
• Öztürk, A. (2002). Yöneylem araştırması. Ekin Kitabevi.
• Polat, O. (2008). Türkiye'de çocuk haklarının durumu. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 2(2), 149-158.
• Riyadi, P. (2024). Legal Protection for Child Victims of Crimes According to The Child Criminal Justice System in Indonesia. Protection: Journal Of Land And Environmental Law, 2(2), 73-83.
• Seabrook, E., & Wiskott, L. (2023). A tutorial on the spectral theory of Markov chains. Neural Computation, 35(11), 1713-1796.
• Telci, H.T. (2019). Liselerde akran zorbalığının yaygınlığı ve mağdurların sosyal kaygı düzeylerinin incelenmesi. [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• TBMM. (2010). Kayıp çocuklar başta olmak üzere çocukların mağdur olduğu sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu.
• Türk Dil Kurumu. (2011). Büyük Türkçe sözlük. TDK Yayınları.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Dünya nüfus günü, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2024-53680
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Güvenlik birimine gelen veya getirilen çocuk istatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2023-53674
• UNICEF. (2023). UNICEF annual report, 2023. https://www.unicef.org/reports/unicef-annual-report-2023
• UNICEF. (2024). When numbers demand action: Confronting the global scale of sexual violence against children. https://data.unicef.org/resources/when-numbers-demand-action/
• United Nations Economic and Social Council. (2014). World crime trends and emerging issues and responses in the field of crime prevention and criminal justice. https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/crime/ECN.1520145_EN.pdf
• Watkins, A. M. (2005). Examining the disparity between juvenile and adult victims in notifying the police: A study of mediating variables. Journal of research in Crime and Delinquency, 42(3), 333-353.
• WHO. (2022). Violence against children. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-children
• WHO. (2024). Violence against children. https://www.who.int/health-topics/violence-against-children#tab=tab_1
• Yavuzer, H. (1998). Çocuk ve suç. Remzi Kitabevi.
• Yorgancıoğlu, E. (2013). Bir mağduriyet türü: Çocuğun suça tanıklığı [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Yurdakul, Y. (2020). Siber zorbalık farkındalık programının ergenlerin siber zorbalığa ilişkin farkındalıklarına ve siber zorbalıkla baş etme becerilerine etkisinin incelenmesi. [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.