Pozitif Psikoloji Perspektifinden Ali Şir Nevai’de Merhamet ve Öz Anlayış
Öz
Bu çalışmanın amacı, 15. yüzyıl Türkistan hikmetinin öncü ismi Ali Şir Nevai’nin eserlerindeki merhamet ve öz-anlayış kavramlarını modern pozitif psikoloji perspektifinden analiz etmektir. Nitel araştırma desenlerinden belge analizi yönteminin kullanıldığı çalışmada; Nevai’nin Mahbubü’l-Kulub, Hayretü’l-Ebrar ve Münacaat gibi temel eserleri birincil veri kaynağı olarak ele alınmıştır. Elde edilen veriler; Martin Seligman’ın PERMA Esenlik Modeli, Kristin Neff’in Öz-Anlayış Kuramı ve Paul Gilbert’ın Merhamet Odaklı Yaklaşımı çerçevesinde tematik analize tabi tutulmuştur. Bulgular; Nevai’nin "itidal", "şefkat-i halk" ve "nefs terbiyesi" gibi kavramlarının, modern psikolojideki öz-nezaket, ortak paydaşlık ve duygu düzenleme mekanizmalarıyla yapısal bir uyum içinde olduğunu göstermektedir. Analiz sonucunda, Nevai’nin "İnsan-ı Kâmil" tasavvurunun; pozitif duygular, anlamlı yaşam ve sosyal bağlılık bileşenlerini bütüncül bir şekilde kapsadığı, bu kadim öğretilerin günümüz insanının psikolojik sağlamlığını artırmada yerel ve değerler odaklı bir model sunabileceği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Macmillan.
- Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage.
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
- Canlı, M. (2016). Ali Şîr Nevâyî'nin Mahbûbu'l-Kulûb adlı eserinde değerler eğitimi. Journal of Turkology, 22, 115– 138.
- Cosley, B. J., McCoy, S. K., Saslow, L. R., & Epel, E. S. (2010). Is compassion socially adaptive? Compassion, social support, and cardiovascular reactivity to stress. Biological Psychology, 85(1), 156–159. https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2010.05.001
- Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2017). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage.
- Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. Harper & Row.
- Diener, E. (2000). Subjective well-being: The science of happiness and a proposal for a national index. American Psychologist, 55(1), 34–43.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
25 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
4 Mart 2026
Kabul Tarihi
16 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 1