Kenevir Dokumacılığının Sürdürülebilir Kültürel Miras Bağlamında Yeniden Canlandırılması: Samsun Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı, Samsun Büyükşehir Belediyesi Kenevir ve İpek Dokuma Atölyesi örneğinden hareketle kenevir dokumacılığının somut olmayan kültürel miras (SOKÜM) unsuru olarak sürdürülebilir turizm, kadın emeği ve yerel kalkınma bağlamlarında nasıl değerlendirilebileceğini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemi çerçevesinde yürütülen araştırmada, 2021–2024 yılları arasında yayımlanan sekiz haber metnine doküman analizi uygulanmış, elde edilen veriler tematik analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Çalışmada elde edilen temalar arasında kültürel mirasın yeniden canlandırılması, kadınların toplumsal ve ekonomik güçlenmesi, sürdürülebilir üretim zinciri, kültürel ürünlerin turizme entegrasyonu ve yerel kalkınma–marka şehir vizyonu öne çıkmaktadır. Bulgular, kenevir dokumacılığının kültürel sürekliliğin bir göstergesi olmanın ötesinde, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği destekleyen yenilikçi bir üretim biçimi olarak yeniden işlev kazandığını göstermektedir. Araştırma sonucunda, kenevir dokumacılığının kültürel, çevresel ve ekonomik boyutlarıyla birlikte değerlendirilmesinin, SOKÜM değerlerinin korunmasına ve sürdürülebilir turizm uygulamalarının güçlendirilmesine katkı sunduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir Turizm
• Somut olmayan Kültürel Miras (SOKÜM)
• Kenevir Dokumacılığı
• Samsun
• Yerel Kalkınma

Revitalization of Hemp Weaving within the Context of Sustainable Cultural Heritage: The Case of Samsun

Öz

The aim of this study is to reveal how hemp weaving can be evaluated as an element of intangible cultural heritage (ICH) in the context of sustainable tourism, women's labor, and local development, based on the example of the Samsun Metropolitan Municipality Hemp and Silk Weaving Workshop. Conducted within the framework of qualitative research methods, the study applied document analysis to eight news articles published between 2021 and 2024, and the data obtained were analyzed using a thematic analysis approach. The themes identified in the study include the revitalization of cultural heritage, the social and economic empowerment of women, sustainable production chains, the integration of cultural products into tourism, and local development–brand city vision. The findings show that hemp weaving has regained its function as an innovative form of production that supports economic and environmental sustainability, beyond being an indicator of cultural continuity. The research concluded that evaluating hemp weaving in terms of its cultural, environmental, and economic dimensions contributes to the preservation of ICH values and the strengthening of sustainable tourism practices.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Tourism
• Intangible Cultural Heritage (ICH)
• Hemp Weaving
• Samsun
• Local Development

Kaynakça

1. Acar, M., & Dönmez, A. (2016). Kenevire farklı bir bakış. 2. Ulusal Biyoyakıtlar Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 265–270). Samsun, Türkiye.
2. Bendix, R. F., & Hafstein, V. T. (2009). Culture and property: An introduction. Ethnologia Europaea, 39(2), 5–10. https://doi.org/10.16995/ee.1043
3. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
4. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
5. Clarke, V., & Braun, V. (2013). Teaching thematic analysis: Overcoming challenges and developing strategies for effective learning. The Psychologist, 26(2), 120–123.
6. Çatalkaya, M. (2025, Mayıs 7). Stratejik ürün kenevirde hem üretim hem verimlilik artıyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/stratejik-urun-kenevirde-hem-uretim-hem-verimlilik-artiyor/3559524
7. Demir, C., & Çevirgen, A. (2006). Turizm ve çevre yönetimi: Sürdürülebilir gelişme yaklaşımı. Ankara: Nobel Yayın.
8. Evans, G. (2005). Measure for measure: Evaluating the evidence of culture’s contribution to regeneration. Urban Studies, 42(5–6), 959–983. https://doi.org/10.1080/00420980500107102

9. Filofibra. (2022). Kenevir lifi ve kumaş üretimi. https://filofibra.com.tr/tr/blog/kenevir-lifi-ve-kumas-uretimi
10. Frith, H., & Gleeson, K. (2004). Clothing and embodiment: Men managing body image and appearance. Psychology of Men & Masculinity, 5(1), 40–48.
11. Gao, S., Wang, B., Xie, S., Xu, X., Zhang, J., Pei, L., Yu, Y., Yang, W., Zhang, Y., & Zhang, L. (2020).
12. A high-quality reference genome of wild Cannabis sativa. Horticulture Research, 7, 116. https://doi.org/10.1038/s41438-020-0295-3
13. Garrod, B., & Fyall, A. (1998). Beyond the rhetoric of sustainable tourism? Tourism Management, 19(3), 199–212.
14. Gedik, G., Avinç, O. O., & Yavaş, A. (2010). Kenevir lifinin özellikleri ve tekstil endüstrisinde kullanımıyla sağladığı avantajlar. Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi, 4, 39–48.
15. Güneş, E. (2019). Kültürel miras turizmi. İçinde B. Kanca & Ç. Ertaş (Eds.), Turizmin geleceği: Yeni arayışlar (ss. 197–226). Ankara: Detay Yayıncılık.
16. Kaur, G., & Kander, R. (2023). The sustainability of industrial hemp: A literature review of its economic, environmental, and social sustainability. Sustainability, 15(8), 6457. https://doi.org/10.3390/su15086457
17. Kim, S., Whitford, M., & Arcodia, C. (2019). Development of intangible cultural heritage as a sustainable tourism resource: The intangible cultural heritage practitioners’ perspectives. Journal of Heritage Tourism, 14(5–6), 422–435. https://doi.org/10.1080/1743873X.2018.1523581
18. Lenzerini, F. (2011). Intangible cultural heritage: The living culture of peoples. European Journal of International Law, 22(1), 101–120. https://doi.org/10.1093/ejil/chr006
19. Lichtfouse, E., Crini, G., & Morin-Crini, N. (2020). Applications of hemp in textiles, paper industry, insulation and building materials, horticulture, animal nutrition, food and beverages, nutraceuticals, cosmetics and hygiene, medicine, agrochemistry, energy production and environment: A review. Environmental Chemistry Letters, 18(5), 1451–1476. https://doi.org/10.1007/s10311-020-01029-2
20. Luckman, S. (2018). Craft and the creative economy. Cultural Trends, 27(5), 307–321. https://doi.org/10.1080/09548963.2018.1534579
21. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2020). Culture and local development: Maximising the impact. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5f86b36a-en
22. Pöllänen, S. (2015). Elements of craft identity: Craft makers’ descriptions of their work and its meaning. International Journal of Education Through Art, 11(3), 355–367. https://doi.org/10.1386/eta.11.3.355_1
23. Ren, M., Tang, Z., Wu, X., Spengler, R., Jiang, H., Yang, Y., & Boivin, N. (2019). The origins of cannabis smoking: Chemical residue evidence from the first millennium BCE in the Pamirs. Science Advances, 5(6), eaaw1391. https://doi.org/10.1126/sciadv.aaw1391
24. Resmî Gazete. (2016). Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik. https://www.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Mevzuat/Yonetmelikler/kenevirekimi_ve_kontroluhakkinda_yonetmelik.pdf
25. Richards, G. (2021). Designing creative tourism places: The role of creative tourism in sustainable place development. Journal of Tourism Futures, 7(3), 277–289. https://doi.org/10.1108/JTF-05-2020-0095
26. Rull, V. (2022). Origin, early expansion, domestication and anthropogenic diffusion of Cannabis. Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics, 55, 125670. https://doi.org/10.1016/j.ppees.2022.125670
27. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2021, Kasım 7). Kenevir vitrine çıktı. https://samsun.bel.tr/haberler/kenevir-vitrine-cikti
28. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2022, Haziran 19). Kenevir ürünlerine büyük ilgi. https://samsun.bel.tr/haberler/kenevir-urunlerine-buyuk-ilgi
29. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2023, Aralık 13). Kadınların emeğiyle kenevir ipi ürüne dönüşüyor. https://samsun.bel.tr/haberler/kadinlarin-emegiyle-kenevir-ipi-urune-donusuyor
30. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2023, Temmuz 24). Büyükşehir’den kenevir tekstiline büyük katkı. https://samsun.bel.tr/haberler/buyuksehirden-kenevir-tekstiline-buyuk-katki
31. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2024a, Aralık 26). Büyükşehir’in Kenevir ve İpek Dokuma Atölyesi’nde geleneksel değerler geleceğe taşınıyor. https://samsun.bel.tr/haberler/buyuksehirin-kenevir-ve-ipek-dokuma-atolyesinde-geleneksel-degerler-gelecege-tasiniyor
32. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2024b, Eylül 12). Geleneksel motifler kenevirle buluştu. https://samsun.bel.tr/haberler/geleneksel-motifler-kenevirle-bulustu
33. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2024c, Mart 7). Kenevir tekstili kadınlara emanet. https://samsun.bel.tr/haberler/kenevir-tekstili-kadinlara-emanet
34. Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2024d, Temmuz 22). Kenevir ürünlerinin ünü sınırları aştı. https://samsun.bel.tr/haberler/kenevir-urunlerin-unu-sinirlari-asti
35. Su, M. M., & Wall, G. (2022). Community participation and tourism development in cultural heritage destinations: A systematic review. Journal of Heritage Tourism, 17(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/1743873X.2021.1880461
36. Tuncer, G. (2024, Ocak 5). 2016’da izin verilen kenevir üretimi 8 yılda ne kadar yol aldı? Neden hâlâ tarımın “netameli” çocuğu? Independent Türkçe. https://www.indyturk.com/node/687116/ekonomi%CC%87/2016da-izin-verilen-kenevir-%C3%BCretimi-8-y%C4%B1lda-ne-kadar-yol-ald%C4%B1-neden-h%C3%A2l%C3%A2#
37. Türker, A. (2025, February 15). Bibliometric analysis of studies on intangible cultural heritage in the field of tourism (Web of Science dataset). Unpublished dataset summary, Web of Science Core Collection. https://ssrn.com/abstract=5277005 or https://doi.org/10.2139/ssrn.5277005
38. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2023). Culture 2030 indicators: Monitoring the role of culture in sustainable development. Paris: UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386351
39. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (1961). Single convention on narcotic drugs. https://www.unodc.org/unodc/en/commissions/CND/conventions.html
40. United Nations World Tourism Organization (UNWTO). (2023). Tourism and culture synergies: Enhancing sustainable development. Madrid: UNWTO. https://www.unwto.org
41. Vergori, A. S., & Arima, S. (2020). Cultural and non-cultural tourism: Evidence from Italian experience. Tourism Management, 78, 104058. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2019.104058
42. Wearing, S., & Neil, J. (2009). Ecotourism: Impacts, potentials and possibilities (2nd ed.). Oxford: Elsevier Butterworth-Heinemann.
43. Yıldırım, A., & Kızılaslan, H. (2023). Samsun/Vezirköprü’de kenevir yetiştiriciliği ve Narlısaray çeşidi. GBAD, 12(3), 171–183. https://dergipark.org.tr/en/pub/gbad/issue/79593/1277732
44. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
45. Zhang, K., Li, Y., Zhou, X., Zhao, G., Liu, Q., & Wang, S. (2024). Hemp: From field to fiber—A review. Textiles, 4(2), 165–182. https://doi.org/10.3390/textiles4020011