Hakkâri Mutfak Kültürü Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma, Hakkâri’nin mutfak kültürünü inceleyerek elde edilen bulguları akademik literatüre kazandırmayı, kültürel mirasın korunmasını ve gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamayı, ayrıca ilin tanıtımı ve turizm planlamasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu çalışma nitel araştırma deseninde yürütülmüştür. Çalışma kapsamında, yerel ve geleneksel yemekler konusunda deneyimli kadınlar ve yerel şeflerle yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan toplam 25 katılımcıdan elde edilen ve kayda alınan veriler, belirlenen temalar doğrultusunda içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Hakkâri mutfak kültürünün sınırlı göç ve dış etkileşimler nedeniyle özgün bir yapı içinde geliştiğini göstermektedir. Yemeklerde ekşi, tatlı ve tuzlu tatların bir arada kullanıldığı lezzet profilleri öne çıkmakta; girara huluga gibi yemeklerde bu denge belirgin biçimde hissedilirken, gulol çorbasında pekmez kullanımının da bu özgün tat anlayışını yansıttığı görülmektedir. Yiyecek çeşitleri ve adlandırmaların Anadolu’nun diğer bölgelerinden ayrıştığı, et ve süt ürünlerinin ağırlıklı, balık ve baharat kullanımının ise sınırlı olduğu bu yapı, yerel ürünlerin değerlendirilmesine dayalı güçlü bir mutfak kimliğine işaret etmektedir. Sonuç olarak, Hakkâri mutfak kültürünün sahip olduğu bu özgünlük, kültürel kimliğin korunması ve geliştirilmesi için yerel halkın katılımıyla yürütülecek faaliyetlere zemin oluşturan son derece zengin bir potansiyelin varlığına işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel Yemekler
• Mutfak Kültürü
• Kültürel Miras
• Hakkari

A Qualıtatıve Study On Hakkâri Culınary Culture

Öz

This study aims to investigate the culinary culture of Hakkâri, contributing the findings to the academic literature, supporting the preservation of this cultural heritage for future generations, and enhancing the province’s promotion and tourism planning. The research was conducted using a qualitative design. Within this scope, face-to-face interviews were carried out using a semi-structured interview form with women and local chefs who are experienced in local and traditional food practices. A total of 25 participants, reached through snowball sampling, contributed data that were recorded and analyzed using content analysis based on predefined themes. The findings reveal that Hakkâri’s culinary culture has developed in a unique way due to limited migration and external influences. Flavor profiles combining sour, sweet, and salty tastes are particularly prominent; this balance is evident in dishes such as girara huluga, while the use of molasses in gulol soup also reflects this distinctive taste approach. The variety and naming of foods differ from other regions of Anatolia, with a predominance of meat and dairy products, and limited use of fish and spices. This structure points to a strong culinary identity rooted in the use of local products. In conclusion, the uniqueness of Hakkâri’s culinary culture highlights a rich potential for activities involving the local people, aimed at safeguarding and sustaining this heritage.

Anahtar Kelimeler

• Traditional Foods
• Culinary Culture
• Cultural Heritage
• Hakkari

Kaynakça

1. Adıyaman, M., ve Yıldırım, E. (2015). Hakkâri turizmi (Yayın No. 6). Hakkâri: T.C. Hakkâri Valiliği Yayınevi. http://www.hakkari.gov.tr, Erişim tarihi:15.07.2022.
2. Akdağ, S. (2023). İspir Çatakkaya Köyü Mutfak Kültürü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
3. Arvas, A. (2013). Geçmişten bugüne geleneksel bir lezzet: İskilip dolması. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(1), 229–239.
4. Bati, A. (2024). Traditional food as cultural heritage in Hungary. Acta Ethnographica Hungarica, 68(2), 481–498.
5. Bessiere, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21–34.
6. Beşirli, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik. Milli Folklor Dergisi, 22(87), 159–169.
7. Boyne, S., Hall, D., ve Williams, F. (2003). Policy, support and promotion for food-related initiatives: A marketing approach to regional development. Journal of Travel and Tourism Marketing, 14, 131–154.
8. Bozkurt, F. İ. ve Yaman, M. (2021). Bolu İli Seben İlçesinde Geçmişten Günümüze Yemek Kültürü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 9 (2), 921-938.

9. Cayot, N. (2005). Sensory quality of traditional foods. Paper presented at the Congress on Innovations in Traditional Foods, Valence, Spain.
10. Coşan, D. (2020). Bartın Mutfak Kültürü ve Yemekleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
11. Demiroviç, A. (2025). The influence of excipients chemical nature on the degradation of metformin and vildagliptin. Chemistry in Industry, 74(11–12), 457–466.
12. Denk, E. (2023). Erzurum mutfak kültürünün sahip olduğu zenginliğin mutfak turizmi açısından farkında olmak. Uluslararası Turizm, Ekonomi ve İşletme Bilimleri Dergisi (IJTEBS), 7(2), 59–79.
13. Durlu Özkaya, F., Sünnetçioğlu, S., ve Can, A. (2013). Sürdürülebilir gastronomi turizmi hareketliliğinde coğrafi işaretlemenin rolü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 1/1, 13–20.
14. Elmas, B. (2021). Hakkâri ilinin beslenme ve mutfak kültürü. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 4(1), 49–59.
15. Güler, S. (2007). Türk mutfağının değişim nedenleri üzerine genel bir değerlendirme. I. Ulusal Gastronomi Sempozyumu ve Sanatsal Etkinlikler içinde (ss. 18–28). Antalya.
16. Güler, S. (2010). Türk mutfak kültürü ve yeme içme alışkanlıkları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(26), 24–30.
17. Hjalager, A. M., ve Richards, G. (Eds.). (2002). Tourism and gastronomy. London: Routledge.
18. Horng, J. S., ve Tsai, C. T. (2012). Culinary tourism strategic development: An Asia-Pacific perspective. International Journal of Tourism Research, 14(1), 40–55.
19. Kan, M., Gülçubuk, B., ve Küçükçongar, M. (2012). Coğrafi işaretlerin kırsal turizmde kullanılma olanakları. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (1), 93–101.
20. Kızıldemir, Ö. (2019). Afyonkarahisar mutfak kültürü üzerine bir değerlendirme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(1), 647–663.
21. Kızılgeçi, Ç. (2025). The food and beverage industry in the age of social media: Flavors, trends, and interactions from the consumer perspective. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 8(3), 1447–1458.
22. KTB (Kültür ve Turizm Bakanlığı). (2025). Yöresel mutfak kültürü: Kırklareli. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kirklareli/kulturatlasi/yoresel-mutfak-kulturu, Erişim Tarihi: 11 Kasım 2025.
23. Lordkipanidze, M., Brezet, H., ve Backman, M. (2005). The entrepreneurship factor in sustainable tourism development. Journal of Cleaner Production, 13(8), 787–798.
24. Muslu, M., ve Şensoy, F. (2022). Beslenme, çevre ve kültür çerçevesinde yöresel mutfak incelemesi: Hakkâri ili örneği. Uluslararası Karadeniz Modern Bilimsel Araştırmalar Kongresi (29 Eylül–2 Ekim). Rize, Türkiye.
25. Nova Putra, A. (2021). Literature review of food tourism, culinary tourism and gastronomy tourism. Journal of Innovation Research and Knowledge, 1(4), 517–525.
26. Patton, M. Q. (1987). How to use qualitative methods in evaluation. Newbury Park, CA: Sage. Aktaran: Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 10. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
27. Rand, G. E., Heath, E., ve Alberts, N. (2003). The role of local and regional food in destination marketing: A South African situation. Journal of Travel and Tourism Marketing, 3, 97–112.
28. Richards, G. (2012). Food and the tourism experience: Major findings and policy orientations. In Dodd, D. (Ed.), Food and the tourism experience (pp. 13–46). Paris: OECD.
29. Sarıışık, M. (2019). Helal turizm: Kavramsal ve pratik zorluklar. Journal of Muslim Marketing, 10(1), 87–96.
30. Sünnetçioğlu, S., Can, A., ve Durlu Özkaya, F. (2012). Yavaş turizmde coğrafi işaretlemenin önemi. 13. Ulusal Turizm Kongresi Bildiriler Kitabı içinde (6–9 Aralık). Antalya.,
31. Şahin, G., ve Kahraman, M. (2017). Hakkâri’nin turizme yönelik potansiyelleri hakkında bir değerlendirme. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Dergisi, 34(1), 1–21.
32. Şengül, S., ve Türkay, O. (2015). Gastronomi turizmi bağlamında Akdeniz mutfak kültürünün turistik ürün olarak kullanılması. IV. Doğu Akdeniz Turizm Sempozyumu (15–19 Nisan). Hatay.
33. Toprak, L., ve Uzut, S. (2022). Doğu Anadolu Bölgesi: Hakkâri ve gastronomi kültürü. İçinde L. Toprak ve S. Gürbüz (Ed.), Türkiye gastronomi coğrafyası (ss. 71–73). İzmir: Duvar Yayınları.
34. TPMK (Türk Patent ve Marka Kurumu). (2025). Coğrafi işaretler. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=30, Erişim tarihi: 15.10.2025.
35. Trichopoulou, A., Vasilopoulou, E., Georga, K., Soukara, S., ve Dilis, V. (2006). Traditional foods: Why and how to sustain them. Trends in Food Science ve Technology, 17(9), 498–504. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2006.03.005
36. Tuncer, A. M. (2023). Anadolu mutfağına etki eden Yörük mutfak kültürünün incelenmesi: Alanya örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
37. UN Tourism. (2025a). Why tourism? Erişim adresi: https://www.untourism.int/why-tourism, Erişim tarihi: 10.09.2025. UN Tourism. (2025b). Gastronomy. https://www.untourism.int/gastronomy, Erişim tarihi: 10.09.2025.
38. Wijaya, S. (2019). Indonesian food culture mapping: A starter contribution to promote Indonesian culinary tourism. Journal of Ethnic Foods, 6(1), 1–10.
39. UNWTO (United Nations World Tourism Organization). (2017). Affiliate members report: Volume sixteen – Second global report on gastronomy tourism. Madrid: UNWTO.
40. Yalçın, H. (2010). Yemek kültürü: Hakkâri. İçinde M. Top (Ed.), Yemek kültürü (2. baskı, ss. 166–170). Ankara: Anıt Matbaa Yayıncılık.
41. Yergaliyeva, A. (2011). Destinasyon markalaşma sürecinde yerel mutfağın yeri: Uralsk Bölgesi’ndeki restoranlar üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir.
42. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 10. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
43. Yıldırım, S. M., Çevik, S., ve Toptaş, A. (2018). Geçmişin mutfağından gelecekteki sofralara: Bandırma–Erdek yöresinin gastronomik mirası. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(1), 300–319.