Bozburun Yarımadası’nda Sürdürülebilir Kültürel Miras Turizmi İçin Peyzaj Temelli Bir Model Önerisi

Öz

Bu çalışma, Bozburun Yarımadası’nın sürdürülebilir kültürel miras turizmi potansiyelini peyzaj temelli bir yaklaşımla incelemektedir. Tarım terasları, geleneksel taş konutlar, su yönetim sistemleri, kıyı şapelleri, antik yerleşimler ve terk edilmiş köylerden oluşan çok katmanlı kırsal mirasa rağmen, yarımadanın turizm kimliği büyük ölçüde deniz ve kıyı turizmi üzerinden şekillenmiştir. Makale, bu miras unsurlarının birbirinden kopuk kalıntılar olarak değil; yerleşim, üretim, inanç ve çevresel uyum süreçleriyle biçimlenmiş bütünleşik bir kültürel peyzajın parçaları olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. UNESCO Kültürel Peyzaj yaklaşımı, ICOMOS Kültürel Rotalar kavramı, saha gözlemleri ve Akdeniz örnekleriyle yapılan karşılaştırmalı analizler doğrultusunda çalışma, kırılgan kırsal peyzajlar için koruma odaklı bir çerçeve olarak Düşük Etkili Yaşayan Miras Bölgesi (LILHZ) modelini önermektedir. Model; kontrollü erişim, uyarlanabilir yeniden kullanım, taşıma kapasitesi farkındalığı, yerel katılım, zanaat aktarımı ve rota temelli yorumlama ilkelerine dayanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Bozburun Yarımadası’nı Akdeniz’de sorumlu kırsal miras turizmi ve peyzaj temelli destinasyon planlaması için potansiyel bir referans alanı olarak konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bozburun Yarımadası
• Kültürel Miras Turizmi
• Kültürel Peyzaj
• Sürdürülebilir Turizm
• LILHZ Modeli

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul belgesi gerektiren bir çalışma değildir.

A Landscape-Based Model Proposal for Sustainable Cultural Heritage Tourism on the Bozburun Peninsula

Öz

This study examines the sustainable cultural heritage tourism potential of the Bozburun Peninsula through a landscape-based perspective. Although the peninsula contains a multilayered rural heritage composed of agricultural terraces, traditional stone houses, water-management systems, coastal chapels, ancient settlements, and abandoned villages, its tourism identity has largely been shaped by maritime and coastal attractions. The article argues that these heritage elements should not be treated as isolated remains, but as interconnected components of a cultural landscape shaped by settlement, production, belief, and environmental adaptation. Drawing on UNESCO Cultural Landscapes, ICOMOS Cultural Routes, field observations, and comparative Mediterranean cases, the study proposes the Low-Impact Living Heritage Zone (LILHZ) model as a conservation-oriented framework for fragile rural landscapes. The model emphasizes controlled access, adaptive reuse, carrying-capacity awareness, local participation, craft transmission, and route-based interpretation. Ultimately, the study positions the Bozburun Peninsula as a potential reference for responsible rural heritage tourism and landscape-based destination planning in the Mediterranean.

Anahtar Kelimeler

• Bozburun Peninsula
• Cultural Heritage Tourism
• Cultural Landscape
• Sustainable Tourism
• LILHZ MODEL

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval.

Kaynakça

1. Atauz, A. D. (1997). Asardibi (Casara), a Classical, Hellenistic and Early Roman harbor in the Rhodian Peraea (Unpublished master’s thesis). Bilkent University.
2. Bean, G. E., & Cook, J. M. (1957). The Carian Coast III. The Annual of the British School at Athens, 52, 58–146.
3. Benter, M. (2010). Hydas: Bozburun Yarımadası’nda Müstahkem Bir Yerleşim Yeri. Belleten, 74(271), 659–672.
4. Blümel, W. (1991). Die Inschriften der rhodischen Peraia (Inschriften griechischer Städte aus Kleinasien, Band 38). Rudolf Habelt Verlag.
5. Bozyiğit, R., & Tapur, T. (2010). Güneybatı Anadolu’da terkedilen bir yerleşim merkezi: Kayaköy (Fethiye). Marmara Coğrafya Dergisi, (22), 363–387.
6. Brooke, J. (1838). Sketch of the island and gulf of Symi, on the south-western coast of Anatolia, in February, 1837. The Journal of the Royal Geographical Society of London, 8, 129–141.
7. Carter, R. S. (1982). The ‘stepped pyramids’ of the Loryma Peninsula. Istanbuler Mitteilungen, 32, 176–195.
8. Cook, J. M., & Plommer, W. H. (1966). The Sanctuary of Hemithea at Kastabos. Cambridge University Press.

9. Demirciler, V. (2014). Agricultural terraces and farmsteads of Bozburun Peninsula in antiquity (Unpublished doctoral dissertation). Middle East Technical University.
10. Demirciler, V., & Oğuz-Kırca, E. D. (2022). Phoinix ve Tymnos’un çiftlik yapıları ışığında Bozburun Yarımadası kırsal yerleşim düzenlemesi (İ.Ö. 4. yüzyıl–Geç Antik Çağ). TroyAcademy, 7(3), 258–298.
11. Demirciler, V., Oğuz-Kırca, E. D., Toprak, G. M. V., Karahan, Z., & Kılıç, Ç. (2022). Bozburun Yarımadası’nda Erken Demir Çağı’ndan Geç Antikite’ye yerleşim sistemleri ve tarımsal organizasyonlar: Arkeolojik yüzey araştırması 2021. 42. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu – Araştırma Sonuçları Toplantısı, 38(3), 457–466.
12. Dinler, S., & İzol, A. N. (1983). Aphrodisias kazısı nedeniyle boşaltılan Geyre Köyü ve kamulaştırılan köy evleri. Mimarlık, (188), 13–16.
13. Doğaner, S. (1999). Bozburun Yarımadası: Doğal ortam ve insan. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Dergisi, (7), 29–56.
14. Dürrbach, F., & Radet, G. A. (1886). Inscriptions de la Pérée rhodienne. Bulletin de correspondance hellénique, 10, 245–269.
15. ENRD. (2020). Smart village strategy of Kythera (Greece). Smart Rural 21 Project – European Network for Rural Development. Retrieved May 18, 2026, from https://www.smartrural21.eu/smart-villages/kythera-greece/
16. Fafouti, A. E., Vythoulka, A., Delegou, E. T., Farmakidis, N., Ioannou, M., Perellis, K., Giannikouris, A., Kampanis, N. A., Alexandrakis, G., & Moropoulou, A. (2023). Designing cultural routes as a tool of responsible tourism and sustainable local development in isolated and less developed islands: The case of Symi Island in Greece. Land, 12(8), 1547.
17. FAO. (n.d.). Globally Important Agricultural Heritage Systems (GIAHS). Retrieved May 18, 2026, from https://www.fao.org/giahs/
18. Fraser, P. M., & Bean, G. E. (1954). The Rhodian Peraea and islands. Oxford University Press.
19. Gümüş, Ş. (2003). Marmaris, Turgut Piramidal Mezarı (Unpublished master’s thesis). Muğla Sıtkı Koçman University.
20. Held, W. (2003). Neue und revidierte Inschriften aus Loryma und der karischen Chersones. Epigraphica Anatolica, 36, 55–86.
21. Held, W. (2005). Loryma ve Karia Chersonesos’unun yerleşim sistemi. Olba, 12, 77–100.
22. Held, W. (2006). Loryma. In W. Radt (Ed.), Stadtgrabungen und Stadtforschung im westlichen Kleinasien. Geplantes und Erreichtes. Symposion Bergama (Byzas 3) (pp. 187–198). Ege Yayınları.
23. Held, W. (2009). Die Karer und die Rhodische Peraia. In F. Rumscheid (Ed.), Die Karer und die Anderen. Kolloquium Berlin 2005 (pp. 121–134). Bonn.
24. Held, W. (2010). Die Heiligtümer und Kulte von Loryma. In R. van Bremen & J.-M. Carbon (Eds.), Hellenistic Karia: Proceedings of the First International Conference on Hellenistic Karia (pp. 355–377). Diffusion De Boccard.
25. Held, W. (2014). Hellenistische Grabmonumente der Karischen Chersones. In A. Matthaei & M. Zimmermann (Eds.), Stadtkultur im Hellenismus (pp. 250–267). Philipp von Zabern.
26. Held, W. (2019). Die Surveys Loryma und Bybassos: Ein Überblick über die Ergebnisse. In W. Held (Ed.), Die Karische Chersones vom Chalkolithikum bis in die byzantinische Zeit: Beiträge zu den Surveys in Loryma und Bybassos (Forschungen auf der Karischen Chersones, Bd. 1) (pp. 5–11). Archäologisches Seminar der Philipps-Universität Marburg.
27. Held, W., & Şenol, A. K. (2010). Rhodian wine from Caria: The production of “Rhodian wine” on the Karian Chersonesos in the Hellenistic period. In Ü. Aydınoğlu & A. K. Şenol (Eds.), Olive oil and wine production in Anatolia during antiquity: Symposium proceedings (pp. 175–183). Ege Yayınları.
28. ICOMOS. (2008). The ICOMOS Charter on Cultural Routes. Retrieved May 18, 2026, from https://www.icomos.org/images/DOCUMENTS/Charters/culturalroutes_e.pdf
29. ICOMOS–IFLA. (2017). Principles concerning rural landscapes as heritage. ICOMOS.
30. Lekakis, S., & Dragouni, M. (2020). Heritage in the making: Rural heritage and its mnemeiosis at Naxos Island, Greece. Journal of Rural Studies, 77, 84–92.
31. Marquand, A. (1909). Greek architecture. The Macmillan Company.
32. MedINA. (2023). The intangible cultural heritage on the trails of Kythera: Promoting the living agricultural heritage of the M21 Trade Route. Mediterranean Institute for Nature and Anthropos.
33. Myres, J. L. (1920). The Dodecanese. The Geographical Journal, 56(5), 329–347.
34. Naycı, N. (2012). Datça-Bozburun Bölgesi geleneksel kırsal yerleşimlerinin mimari özellikleri ve koruma sorunları. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 10, 81–105.
35. Oğuz, E. D. (2013). The rural settlement pattern in Bozburun Peninsula during Classical and Hellenistic periods (Unpublished doctoral dissertation). Middle East Technical University.
36. Oğuz-Kırca, E. D. (2014). Some thoughts on the problem of identification of demes: The ancient Bozburun Peninsula. Cedrus, 2, 267–289.
37. Oğuz-Kırca, E. D. (2015). The chora and the core: A general look at the rural settlement pattern of (Pre)-Hellenistic Bozburun Peninsula. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, 33–62.
38. Oğuz-Kırca, E. D. (2022). On Phoinix (??????) and its distinguishing marks: A Karian type site or a demos to Hellenistic Kamiros? Archaeology, Ethnology & Anthropology of Eurasia, 50(3), 82–91.
39. Özberk, B. (2004). The evolution and evaluation of Fenaket Megaroid dwellings: A seasonal hamlet in western Bozburun Peninsula (Unpublished master’s thesis). Middle East Technical University.
40. Özdaş, H., Kızıldağ, N., & Held, W. (2020). Survey of the coasts of the Karian Chersonesos: The coastal necropolis of Thyssanous. Skyllis, 20, 108–119.
41. Özdaş, H., Kızıldağ, N., & Held, W. (2023). Harbours of the Karian Chersonesos (Rhodian Peraia). In M. Urteaga & A. Pizzo (Eds.), Entre Mares: Emplazamiento, infraestructuras y organización de los puertos romanos (Vol. I, pp. 501–508). «L’Erma» di Bretschneider.
42. Özbozdağ, G. (2026). Analysis of archaeological heritage in its environmental context and proposals for integrated conservation: The case of the Bozburun Peninsula (Unpublished doctoral dissertation). Dokuz Eylül University.
43. Özbozdağ, G., & Öz, A. K. (2026a). Aziziye (Karamaka) Köyü Meryem Ana Kilisesi: Mimari özellikleri, tarihsel-kültürel sürekliliği ve koruma yaklaşımları. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 72, 91–110.
44. Özbozdağ, G., & Öz, A. K. (2026b). From rural landscape to settlement pattern: The architectural and cultural landscape of Aziziye (Karamaka) Village. In G. Çakır Kıasif (Ed.), International Research in the Field of Architecture IX (pp. 67–87). Eğitim Yayınevi.
45. Pimouguet-Pédarros, I. (1994). Les fortifications de la Pérée rhodienne. Revue des Études Anciennes, 96(1–2), 243–271.
46. Reger, G. (1999). The relations between Rhodes and Caria from 246 to 167 BC. In V. Gabrielsen, P. Bilde, T. Engberg-Pedersen, L. Hannestad, & J. Zahle (Eds.), Hellenistic Rhodes: Politics, culture, and society (Studies in Hellenistic Civilization IX, pp. 77–95). Aarhus University Press.
47. Ruggieri, V. (1989a). Rilievi di Architettura Bizantina nel Golfo di Simi. I Parte. Orientalia Christiana Periodica, 55(1), 75–100.
48. Ruggieri, V. (1989b). Rilievi di Architettura Bizantina nel Golfo di Simi. II Parte. Orientalia Christiana Periodica, 55(2), 345–373.
49. Shafique, M., & Kim, R. (2015). Low impact development practices: A review of current research and recommendations for future directions. Ecological Chemistry and Engineering S, 22(4), 543–563.
50. Smith, L., & Akagawa, N. (Eds.). (2009). Intangible heritage. Routledge.
51. T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı. (2010). Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi sosyo-ekonomik, tarihi ve kültürel değerler araştırması. Taşlıgil, N. (2008). Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi ve turizm (Tourism and special environmental protected areas: Case of Datça-Bozburun). Ege Coğrafya Dergisi, 17(1–2), 73–83.
52. TerraViva Press. (2023). Living ruins: An open-air museum in the ghost village of Kayaköy (Competition brief). TerraViva Competitions.
53. UNESCO. (2009). World heritage cultural landscapes: A handbook for conservation and management (World Heritage Papers No. 26). UNESCO.
54. UNESCO World Heritage Centre. (2021). Operational guidelines for the implementation of the World Heritage Convention. Retrieved May 18, 2026, from https://whc.unesco.org/en/guidelines/
55. Vidaki, E. (2023). Apokatástasi kai anavíosi tou istorikoú oikismoú Mikró Chorió, Tílou: Symviotikó montélo katoíkisis ntopíon kai prosfygon (Unpublished doctoral dissertation). Aristotle University of Thessaloniki.
56. Vythoulka, A., Delegou, E. T., Caradimas, C., & Moropoulou, A. (2021). Protection and revealing of traditional settlements and cultural assets, as a tool for sustainable development: The case of Kythera Island in Greece. Land, 10(12), 1363.
57. Yaman, A., Konuk, K., Doğan, T., Sitz, A., Yeşil, M., Alikaya, İ., Takı, D., Güçlü, A., Dinç, A., Okyay, Z., Özaydın, A., Konuk, T., Çakan, M. R., Ulu, İ., Günyaşar, K., Şentürk, A., Karadağ, M., Daltekin, A. S., & Aydemir, M. S. (2022). Preliminary report on the 2021 fieldwork at Phoenix. Anatolia Antiqua, 30, 187–203.
58. Yaman, A., Konuk, K., Sitz, A., Doğan, T., Yeşil, M., Alikaya, İ., Takı, D., Çakan, M. R., Ulu, İ., Günyaşar, K., Güçlü, A., Şentürk, A., Karadağ, M., Daltekin, A. S., & Aydemir, M. S. (2023). A preliminary report on the 2022 fieldwork at Phoenix. Anatolia Antiqua / Eski Anadolu, 31, 277–297.
59. Yörür, N., Uysal, D., & Altınörs Çırak, A. (2018). Selimiye Yerleşmesinde turizm eksenli dönüşümün kırsal doku ve mimari yapıya etkileri. Ege Mimarlık, (April), 24–29.
60. Zafeiriou, R., & Georgiadis, N. (2022). Kythera Trails: Linking the protection of cultural and natural heritage through integrated destination management – Theory to action. In S. Tzanou (Ed.), Mo.Na: Monuments in Nature – A Cultural Co-Existence: International Conference Proceedings (pp. 216–228). European Centre for Byzantine and Post-Byzantine Monuments.
61. Zographos, D. (2020, July 20). Symi’s style: The story behind the island’s graceful architecture. Greece Is. Retrieved May 18, 2026, from https://www.greece-is.com/symis-style-the-story-behind-the-islands-graceful-architecture/