Syrian Refugees Women in Vocational Training Courses in Gaziantep

Öz

This study examines the impact of vocational training course experiences on the daily lives and empowerment of Syrian forced migrant women in Türkiye from a gender perspective. Conducted using qualitative research methods and a feminist approach, the study is based on in-depth interviews guided by semi-structured questionnaire with 20 Syrian women attending seven different vocational training courses and 6 managers from local municipalities in Gaziantep in 2024. The findings reveal that the courses enhance women’s participation in social life, contribute to their psychosocial empowerment, and hold the potential to create a the transformation of gender roles. However, the courses’ direct contribution to the formal employment remains limited. This limitation is understood to stem from multilayered factors such as structural inequalities, caregiving responsibilities, legal status challenges, and restrictive institutional policies. In conclusion, while the social and psychological benefits of vocational training courses are significant, strengthening their impact on employment requires more inclusive policies that targets structural transformation.

Anahtar Kelimeler

• migration
• women’s employment
• vocational training courses

Gaziantep’te Meslek Edindirme Kurslarında Suriyeli Mülteci Kadınlar

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki meslek edindirme kurslarına katılan Suriyeli zorunlu göçmen kadınların kurs deneyimlerinin gündelik yaşamlarına ve güçlenmelerine etkisini toplumsal cinsiyet perspektifinden incelemektedir. Nitel araştırma yöntemi ve feminist bir yaklaşım doğrultusunda yürütülen araştırma kapsamında 2024 yılında Gaziantep’te yedi farklı meslek edindirme kursuna devam eden 20 Suriyeli kadınla ve 6 belediye kurs yöneticisiyle yarı yapılandırılmış soru rehberi eşliğinde derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın bulguları, kursların kadınların toplumsal yaşama katılımını artırdığını, psikososyal açıdan güçlenmelerine katkı sunduğunu ve toplumsal cinsiyet rollerinde sınırlı da olsa bir dönüşüm yaratma potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, kursların Suriyeli kadınların doğrudan istihdamına katkısı oldukça sınırlıdır. Bu durumun yapısal eşitsizlikler, bakım yükümlülükleri, hukuki statü sorunları ve kurumsal işleyişe ilişkin kısıtlayıcı politikalar gibi çok katmanlı etkenlerden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, meslek edindirme kurslarının sosyal ve psikolojik faydaları önemli olmakla birlikte, istihdamı artırıcı etkilerinin güçlenebilmesi için daha kapsayıcı ve yapısal dönüşümleri hedefleyen politikalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• göç
• kadın istihdamı
• meslek edindirme kursları
• toplumsal cinsiyet

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir dış finansman almamıştır.

Etik Beyan

Çalışma için etik izin Gaziantep Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’ndan almıştır.

Teşekkür

Bu çalışma sürecinde bana rehberlik eden ve desteklerini esirgemeyen Kadın ve Toplum Dergisi editörlerinden Emel Coşkun’a çok teşekkür ediyorum.

Kaynakça

1. Acar Savran, G. (2013). Beden, emek, tarih: Diyalektik bir feminizm için. Kanat Kitap.
2. Alvanoğlu, S. & Ateş, H. (2020). Yerel yönetimlerin mültecilere yönelik yenilikçi uygulamaları: Gaziantep Büyükşehir Belediyesi örneği. Tesam Akademi Dergisi, 7(2), 375–400.
3. Atay, S. (2021). Türkiye’de istihdam politikaları kapsamında meslek edindirme kursları: Eskişehir örneği (Yayınlanmış yüksek lisans tezi) Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Aygül, H. H. & Kaba, E. M. (2019). Suriyeli kadınların işgücüne katılımı ve deneyimleri. Turkish Studies- Social Sciences, 14(4), 1255–1275.
5. Barutçu, A. (2020). (Pro) feminist araştırmalarda erkekler arası güç ilişkileri, yöntemsel soru(n)lar ve defansta duran ben. E. Erdoğan & N. Gündoğdu (Eds.). Türkiye’de feminist yöntem (1. baskı, ss. 147–178). Metis Yayınları. Bayır, K. D., & Aksu, F. (2020). Açık kapı politikasından güvenlik tehdidine: Türkiye’de Suriyeli sığınmacılar olgusu. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 324–356.
6. Buz, S. (2006). Kadın ve göç ilişkisi: Sığınan ve sığınmacı kadınlar örneği. (Yayınlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Hizmet Anabilim Dalı.
7. Cankurtaran, Ö., & Albayrak, H. (2019). Suriye’den Türkiye’ye kadın olmak. Ş. Bahar Özvarış & T. Erdost (Eds.), Merdiven Yayın.
8. Cılızoğlu, M. D. (2023). Kadın kooperatifleri Suriyeli mülteci kadınların güçlendirilmesi için bir çözüm olabilir mi? International Journal of Human Mobility, özel sayı: Göç araştırmalarında yeni tartışmalar/gözden kaçanlar, 56–73. Coşkun, E., & Eski, B. (2019). Erkek şiddetinden kaçarken… SAV Yayınları.

9. Coşkun, E., & Yılmaz, Ç. (2018). Sığınmacıların toplumsal uyum sorunları ve sosyal hizmetlere erişimi: Düzce uydu kent örneği. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 75, 269–305.
10. Coşkun, E. (2016). Türkiye'nin göç rejiminde toplumsal cinsiyet faktörü: Ugandalı göçmen kadınlar örneği. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 8(1), 91–104.
11. Danış, D., & Dikmen, H. (2022). Türkiye’de göçmen ve mülteci entegrasyonu: Politikalar, uygulamalar ve zorluklar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Türkiye’nin Göç Siyaseti Özel Sayısı, 21(Özel Sayı), 24–45.
12. Dedeoğlu, S., & Şahankaya Adar, A. (2023). Türkiye’de kadın kooperatiflerinin kadınların güçlenmesine etkisi. Fe Dergi, 15(2), 8–49.
13. Demir, A. O., & Maiz, M. (2016). Türkiye’deki Suriyeli kadınlar: Sosyoekonomik ve hukuki sorunlar. Kadın ve Demokrasi Derneği (KADEM).
14. Doğangün, G., & Özgür Keysan, A. (2022). Göçün Suriyeli kadınların toplumsal cinsiyet pratikleri üzerindeki etkisi: İmkanlar ve zorluklar. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 77(1), 125–150.
15. Ecevit, Y. (2021). Toplumsal cinsiyet eşitliğinin temel kavramları. CEİD Yayınları.
16. Freedman, J. (2016) Sexual and gender-based violence against refugee women: A hidden aspect of the refugee crisis. Reproductive Health Matters. 24(47), 18–26.
17. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. (2025). Gaziantep Büyükşehir Belediyesi stratejik planı 2025–2029. https://www.gaziantep.bel.tr/uploads/2025/01/stratejik-plan-baski-hali.pdf
18. Göç İdaresi Başkanlığı, (2024). https://www.goc.gov.tr/gecici-korumamiz-altindaki-suriyeliler
19. Gültekin, M. N., Yücebaş, M., Soyudoğan, M., Atasü Topçuoğlu, R., Doğanoğlu, M., Kuzu, Ş. L., Gülhan, S. T., Aslan, A., İncetahtacı, N., Utanır, A., Aslan, Ç., Kaya, M., Karayakupoğlu, H. C., Açıkgöz, Ü., & Özhazar, İ. (2021). Gaziantep monitörü 2020: Uyum. SABEV Yayınları.
20. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2018). 2018 Türkiye nüfus ve sağlık araştırması: Suriyeli göçmen örneklemi ana raporu. https://www.birbes.com/wp-content/uploads/2020/03/2018-Türkiye-Nüfus-ve-Sağlık-Araştırması-Sonuçları-Suriyeli-Göçmen-Örneklemi-Ana-Raporu.pdf
21. Hatipler, M., & Daşkıran, S. (2021). Etkileri ve sosyo-psikolojik boyutuyla göç. Social Sciences Research Journal, 10(3), 714–728.
22. Ilgar, M. Z., & Coşgun Ilgar, S. (2015). Göç ve göçmenliğin psikolojik yansımaları (vatansız vatandaş olmak). Disiplinlerarası Göç ve Göç Politikaları Sempozyumu (ss. 159–177). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi. https://openaccess.izu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12436/1436
23. İnsan Hakları ve Mazlumlar İçin Dayanışma Derneği (MAZLUMDER). (2014). Kamp dışında yaşayan Suriyeli kadın sığınmacılar raporu. http://madde14.org/images/f/f8/MazlumDerSuriyeliKadin2014.pdf.
24. Kandiyoti, D. (2013). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler. Metis Yayınları.
25. Karakaya, H. (2019). Savaş ve göç sürecinde Suriyeli kadınlar. Turkish Studies – Social Sciences, 5(14), 2275–2290.
26. Kaya, A., Akkaya, A., Baysan, Y., Coşkuner, Ç., Dazkır Erdenoğlu, B., Porsnok, N., Malcı Tümer, S., & Yalçın, Ö. (2020). Türkiye’de Suriyeli göçü ve belediye deneyimleri: Kitlesel göçler, yerel yanıtlar. (RESLOG – Yerel Yönetişim ve Göç Dizisi No. 10).
27. Körükmez, L., Karakılıç, İ. Z., & Danış, D. (2020). Mecburiyet, müzakere, değişim: Suriyeli kadınların çalışma deneyimleri ve toplumsal cinsiyet ilişkileri (GAR Kitap Serisi No. 2). Göç Araştırmaları Derneği.
28. Körükmez, L., Danış, D., & Karakılıç, İ. Z. (2022). Zorunlu göç bağlamında Suriyeli kadınların ücretli iş gücüne katılımında toplumsal cinsiyet müzakeresi. Alternatif Politika, 14(2), 201-228.
29. Kümbetoğlu, B. (2008). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. Bağlam Yayıncılık.
30. Lüküslü, G. D. & Çelik, K. (2008). Sessiz ve görünmez, “genç” ve “kadın”: Ev kızı. Toplum ve Bilim 112, 101-118.
31. Mülteciler Derneği. (2024). Türkiye’deki Suriyeli sayısı – Haziran 2024. https://multeciler.org.tr/turkiyedeki-suriyeli-sayisi-haziran-2024/
32. Mumcu, N. (2023). Kadın, işçi, genç: Kadın işçilerin hayat hikâyelerinde gençlik dönemi. Fe Dergi, 15(2), 84-119. Oakley, A. (1972). Sex, gender and society. Temple Smith.
33. Özbey, K. (2022). Açık kapı politikasından sınır duvarı projesine: Türkiye’nin sınır politikasının dönüşümü. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(43), 709-741.
34. Özgür Keysan, A., & Şentürk, B. (2021). Philanthropists, ppofessionals and feminists: Refugee NGOs and the empowerment of Syrian women in Gaziantep, Turkey. International Migration, 59, 143-164. https://doi.org/10.1111/imig.12728
35. Öztoraman Adıgüzel, S., & Tanyaş, B. (2020). Suriyeli mülteci kadınların göç deneyimleri: Zorunlu göç, gündelik yaşam ve uyum üzerine nitel bir çalışma. Kadem Kadın Araştırmaları Dergisi, 6(2), 173-210.
36. Şahankaya Adar, A. (2018). Türkiye’de yeni prekarya Suriyeli işgücü mü? Çalışma ve Toplum Dergisi, 1, 13-36.
37. Şimşek, D. (2017). Göç politikaları ve insan güvenliği: Türkiye’deki Suriyeliler örneği. Toplum ve Bilim, 140, 11-26.
38. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2017). Türkiye’deki Suriyelilerin demografik görünümü, yaşam koşulları ve gelecek beklentilerine yönelik saha araştırması. https://www.afad.gov.tr/suriye-raporlari
39. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2014). Türkiye’deki Suriyeli kadınlar raporu. https://www.afad.gov.tr/suriye-raporlari
40. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2024). Yabancıların çalışma izinleri – Resmî İstatistik Programı. https://www.csgb.gov.tr/%C4%B1statistikler/calisma-hayati-%C4%B1statistikleri/resmi-%C4%B1statistik-programi/yabancilarin-calisma-izinleri/
41. Toksöz, G. (2022). Göç ve refah rejimlerinin toplumsal cinsiyet üzerindeki etkileri: Türkiye’de göçmen kadın işçiler. E. Coşkun, E. Kaşka, & L. Williams (Eds.), Göçmen ve mülteci kadınlar: Türkiye’de araştırma, politika ve uygulamada toplumsal cinsiyet farkındalığı (1. baskı, ss. 74–94) içinde. Bağlam Yayınları.
42. Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu. (2018). Türkiye’deki Suriyeliler özel rapor. https://paylasim.ombudsman.gov.tr/dokuman/documentuploads/suriye_rapor/ozel_rapor.pdf
43. Tuzcu, A. ve Ilgaz, A. (2015). Göçün kadın ruh sağlığı üzerine etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 7(1), 56-67.
44. Uçar, C. (2020). Gaziantep parça başı emek piyasasının Suriyeli kadınları: Emek, zorunlu göç ve şiddet. K. Biehl & D. Danış (Eds.), Toplumsal cinsiyet perspektifinden Türkiye’de göç araştırmaları (ss. 38–55). SU Gender & Göç Araştırmaları Derneği.
45. Utar, S. (2024). Türkiye’nin sığınmacılara yönelik uyum politikalarındaki toplumsal cinsiyet körlüğünün Ankara’da yaşayan Suriyeli kadınların deneyimleri üzerinden analizi. Fe Dergi, 16(2), 355-393.
46. Üngören, M. (2023). Meslek edindirme kurslarının kadın girişimciliği üzerindeki etkileri: SAMEK örneği. (Basılmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
47. Ünlütürk Ulutaş, Ç., & Akbaş, S. (2020). Ötekilerin ötekisi: Denizli işgücü piyasasında Suriyeli kadınlar. Ç. Ünlütürk Ulutaş (Ed.), Feminist sosyal politika: Bakım, emek, göç (1. baskı, ss. 281–308). Notabene Yayınları.
48. Yalçın, Ö., & Birbilen, M. E. (2020). Gaziantep Büyükşehir Belediyesi: Kültürlerarası kent. A. Kaya (Ed.), Türkiye’de Suriyeli göçü ve belediye deneyimleri: Kitlesel göçler, yerel yanıtlar (RESLOG – Yerel Yönetişim ve Göç Dizisi No. 10, ss. 27–36).
49. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.