An Evaluation of the Representation of the Female Subject in Neşe Erdok’s Works from the Perspective of Second-Wave Feminism

Öz

Although Neşe Erdok's production and narrative style in her paintings do not directly produce a political feminist discourse, they create a powerful representation of women being repositioned in art as subjects of production and creation. The artist presents the female subject in her works, who asserts her own existence, independent of male viewers' approval and within her own subjective existence.The second wave of feminist thought, which developed in the West from the 1960s onwards, was not limited to certain social rights struggles, as in the first wave of feminism, but also brought about significant processes of transformation in the form, application and conceptual foundations of art. During this process, female artists questioned the male-centred narrative of art history, reshaped their artistic production with their own experiences, and made women the subjects of artworks.The transformation experienced in the West found its place in Turkey from the 1980s onwards, adapted to cultural and social contexts. In this paper, the relationship between Neşe Erdok’s works and the body politics of second-wave feminism is examined through three selected paintings by the artist. Although Erdok’s works do not articulate an explicitly political feminist discourse, her expressionist approach—foregrounding women’s bodies and lived experiences while resisting patriarchal representations—reveals strong parallels with feminist art history. Particularly in her self-portraits, Erdok repositions the female subject away from passive and eroticized objectification, developing instead a personal and existential critique grounded in Türkiye’s socio-cultural context, which situates her among the indirect yet influential representatives of post-1980 feminist art in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Neşe Erdok
• gender
• second wave feminism
• feminist art

Neşe Erdok’un Eserlerinde Kadın Özne Temsilinin İkinci Dalga Feminizm Perspektifinden Değerlendirilmesi

Öz

Neşe Erdok’un resimlerindeki üretim ve anlatım biçimi doğrudan politik bir feminist söylem üretmese dahi, kadının üretimin ve eserin öznesi olarak sanatta yeniden konumlanmasına dair güçlü bir temsil alanı oluşturur. Sanatçının, eserlerinde görülen kadın öznenin kendini var etme biçimi, erkek izleyicinin beğenisinden uzak, kendi öznel varoluşu içerisinde sunulur. Batıda 1960’lardan itibaren gelişen ikinci dalga feminizm düşüncesi, birinci dalga feminizm hareketinde olduğu gibi belirli toplumsal hak arayışları ile sınırlanmamış aynı zamanda sanatın biçim, uygulanma ve düşünsel temellerinde önemli dönüşüm süreçlerini beraberinde getirmiştir. Bu süreçte kadın sanatçılar, sanat tarihinin erkek merkezli anlatısını sorgulamış, kendi deneyimleriyle sanatsal üretimlerini yeniden şekillendirmiş ve kadını sanat eserinin öznesi haline getirmişlerdir. Batıda yaşanan dönüşüm, Türkiye’de 1980’li yıllardan itibaren kültürel ve toplumsal bağlamlara uyarlanarak kendine yer bulmuştur. Bu yazıda Neşe Erdok’un eserleri ile ikinci dalga feminizmin beden politikaları arasındaki ilişki sanatçının üç eseri üzerinden incelenmektedir. Erdok’un eserleri, doğrudan politik bir feminist söylem üretmemekle birlikte, kadın bedenini ve deneyimini patriyarkal temsillerden arındıran dışavurumcu yaklaşımıyla feminist sanat tarihiyle güçlü paralellikler taşır. Sanatçının özellikle otoportrelerinde kadın özneyi edilgen ve erotize edilmiş bir nesne olmaktan çıkararak, Türkiye’nin sosyo-kültürel bağlamı içinde kişisel ve varoluşsal bir eleştiri geliştirmesi, onu 1980 sonrası Türkiye’de feminist sanatın dolaylı ama etkili temsilcileri arasına yerleştirir.

Anahtar Kelimeler

• Neşe Erdok
• toplumsal cinsiyet
• ikinci dalga feminizm
• feminist sanat

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir dış finansman almamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma insan veya hayvan katılımcıları içermemektedir. Tüm süreçler bilimsel ve etik ilkelere uygun biçimde yürütülmüş ve tüm kaynaklar doğru şekilde atıf yapılmıştır.

Kaynakça

1. Altunışık, R., Coşkun, R., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya Kitapevi.
2. Bayraktar, G. (2023). İkinci dalga feminist hareketin feminizmin gelişimindeki dönüştürücü rolü. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 49-56.
3. Beauvoir, S. de. (2019). İkinci cinsiyet. Koç Üniversitesi Yayınları.
4. Berger, J. (2019). Görme biçimleri. Metis Yayınları.
5. Diary, A. (2023, February 10). Alice Neel: Hot off the griddle. Apollo Magazine. Retrieved December 23, 2025, from https://apollo-magazine.com/alice-neel-barbican-centre-london/
6. Erdok, N. (1986). Neşe Erdok resimler. Neşe Erdok. 23 Aralık 2025 tarihinde https://www.neseerdok.com.tr/resimler.asp?g_id=20&s=1&r=121&l= adresinden alındı.
7. Ergüven, M. (2003). Kurgu ve gerçek. Gendaş Kültür Yayınları.
8. Erhat, A. (2019). Mitoloji sözlüğü. Remzi Kitabevi.

9. Eroğlu, Ö. (2019). Türkiye’de resim sanatı. Tekhne Yayınları.
10. Erten, O. (2017). Zamanın kuşu: Neşe Erdok'un yaşamı ve sanatı. Bozlu Sanat Yayıncılık.
11. Foucault, M. (2019). Hapishanenin doğuşu. İmge Kitabevi.
12. Gökcen, D. (2013). 1960'lardan günümüze plastik sanatlarda feminist yaklaşımlar (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi.
13. Chatzoudas, Ç. M., & Günaydın, Ş. (2020). Toplumsal Gerçekçilik hareketi içinde kadın bir sanatçı olarak Neş'e Erdok. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 383-398.
14. Gündüz, Y. K. (2021). Toplumsal gerçekçilik ve çağdaş Türk resmi perspektifinde öyküleyici yorumlarıyla Neş'e Erdok. SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 1028-1051.
15. Hanish, C. (2013). Kişisel olan politiktir: Radikal feminizm üzerine. Kült Neşriyat.
16. İz, Y. (2006, Haziran). Neş`e Erdok resminde konu, biçim, içerik (anlam) açıdan gerçeklik olgusu (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi.
17. Karamustafa, G. (2011, April 9). Gülsün Karamustafa, "Hapishane Resimleri 1-17", 1972-1978 - Gülsün Karamustafa, "Prison Paintintings 1-17", 1972-1978. Salt Research. 23 Aralık 2025 tarihinde https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/223036 adresinden alındı.
18. Kocadoru, F. (2020). 1960 sonrası sanatta kadın sanatçıların eserlerinde feminist sanatın etkileri. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 51-58.
19. Kunt, R. (2015, Ekim 3). Görüntüler Fransa’da 2. Dünya Savaşı sonrası saçları kesilerek cezalandırılan kadınları mı gösteriyor? Doğruluk Payı. 21 Kasım 2025 tarihinde https://www.dogrulukpayi.com/dogruluk-kontrolu/goruntuler-fransa-da-2-dunya-savasi-sonrasi-saclari-kesilerek-cezalandirilan-kadinlari-mi-gosteriyor adresinden alındı.
20. Modern, İ. (2006). Cahide Önce IV, II, V; Cahide Sonra I, II, III “Cahide’nin Öyküsü” serisinden, 2003-2006. İstanbul Modern. 23 Aralık 2025 tarihinde https://www.istanbulmodern.org/koleksiyon/cahide-once-iv-ii-v-cahide-sonra-i-ii-iii-cahide-nin-oykusu-serisinden adresinden alındı.
21. Nochlin, L. (2020). Kadınlar, sanat ve iktidar. Yapı Kredi Yayınları.
22. Olgun, H. (2021). Disiplin ve Ceza’nın saç metaforu üzerinden Neş’e Erdok resimlerine yansıması. SEFAD, 201-214.
23. Öztürk, B., & Akbulut, Ö. (2022). Laura Mulvey'in eril bakış perspektifinden Susuz Yaz filminde kadının nesneleştirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 1046-1067.
24. Páez-Barbat, M. (2016, April 19). Why not Judy Chicago. AWARE. Retrieved December 23, 2025, from https://awarewomenartists.com/en/magazine/why-not-judy-chicago/
25. Pelvanoğlu, B. (2018). Hale Asaf – Türk resim sanatında bir dönüm noktası. Yapı Kredi Yayınları.
26. Pollock, G. (1988). Vision and difference: Feminism, femininity and the histories of art. Routledge.
27. Reka, D. (2021). Feminist aktivizmin temsil alanı olarak sanat: Guerrilla Girls. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 131-144.
28. Virgili, F. (2002). Shorn women: Gender and punishment in liberation France. Berg Publishers.
29. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
30. Yüceşahin, M. M. (2016). Toplumsal cinsiyet ve mekânın karşılıklı ilişkisi: Patriyarkanın sosyal mekânı örgütleyişine dair bir tartışma. Kadın/Woman 2000, 73-101.