Prohibition, Sin and Punishment: Mythological Boundaries of Women’s Freedom in Eve, Lilith and Pandora

Öz

This article examines how women’s freedom is mythologically restricted through the narratives of Eve, Lilith and Pandora. Rather than gathering these figures under a single category of the “guilty woman”, the article analyzes them as narrative forms of different patriarchal anxieties directed at women’s freedom. The study is designed as a theoretical inquiry grounded in feminist myth criticism, sociology of gender, debates on symbolic power and contemporary feminist literature on myth revision. Within this framework, Eve is interpreted as the woman who turns toward knowledge, Lilith as the woman who demands equality and refuses obedience, and Pandora as the woman who questions prohibition and exposes what has been kept hidden. The findings suggest that mythological narratives do more than place women in a secondary position. They legitimize the gender order by associating women’s subjectivation with sin, demonization and catastrophe. The article concludes that the problem is not women’s freedom itself, but the patriarchal symbolic order that continues to narrate women’s freedom as a disruptive and dangerous possibility.

Anahtar Kelimeler

• Eve
• Lilith
• Pandora
• Women’s freedom
• Patriarchy
• Feminist myth criticism

Yasak, Günah ve Ceza: Havva, Lilith ve Pandora’da Kadın Özgürlüğünün Mitolojik Sınırları

Öz

Bu çalışma, Havva, Lilith ve Pandora anlatıları üzerinden kadın özgürlüğünün mitolojik düzeyde nasıl sınırlandırıldığını incelemektedir. Makalenin temel amacı, bu üç figürü aynı “suçlu kadın” kategorisi içinde toplamak yerine, kadın özgürlüğünün farklı biçimlerine yönelen patriyarkal korkuların anlatısal görünümleri olarak çözümlemektir. Çalışma, feminist mit eleştirisi, toplumsal cinsiyet sosyolojisi, sembolik iktidar tartışmaları ve güncel feminist yeniden yazım literatürüne dayanan kuramsal bir inceleme olarak tasarlanmıştır. Bu çerçevede Havva bilgiye yönelen kadın figürü, Lilith eşitlik talep eden ve itaat etmeyen kadın figürü, Pandora ise yasağın ardını merak eden ve saklı olanı açığa çıkaran kadın figürü olarak ele alınmıştır. Metin, mitolojik anlatıların geçmişe ait kültürel kalıntılarla sınırlı kalmadığını, modern kadınlık rejimlerinde ahlak, aile, namus, itaat, makbul kadınlık ve ifşa karşıtı söylemler aracılığıyla yeniden üretilebildiğini tartışmaktadır. Bulgular, mitolojik anlatıların kadını ikincil konuma yerleştirmenin ötesine geçtiğini, kadın özneleşmesini günah, şeytanilik ve felaket kodlarıyla ilişkilendirerek toplumsal cinsiyet düzenini meşrulaştırdığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, kadın özgürlüğünün değil, kadın özgürlüğünü düzen bozucu ve tehlikeli bir ihtimal gibi anlatan patriyarkal sembolik düzenin sorgulanması gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Havva
• Lilith
• Pandora
• Kadın özgürlüğü
• Patriyarka
• Feminist mit eleştirisi

Destekleyen Kurum

Bu araştırma için herhangi bir dış finansman alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma kuramsal nitelikte bir literatür ve metin incelemesi olduğu için etik kurul izni gerektirmemektedir.

Teşekkür

Yazar herhangi bir kişi veya kuruma teşekkür etmek istememektedir.

Kaynakça

1. Akgün Özbey, M. (2025). Mythological sources of feminist theology: Lilith in Jewish mythology. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, (23), 177-187. https://doi.org/10.55256/temasa.1650396
2. Barthes, R. (1990). Çağdaş söylenler (T. Yücel, Çev.). Metis Yayınları.
3. de Beauvoir, S. (1993). Kadın: İkinci cins (B. Onaran, Çev.; 7. bs.). Payel Yayınları.
4. Bourdieu, P. (2015). Eril tahakküm (B. Yılmaz, Çev.). Bağlam Yayınları.
5. Carbajosa Pérez, M. (2023). Volver al Paraíso: Eva en los siglos XX y XXI. Reescrituras femeninas del mito de Adán y Eva. Lexis, 47(2), 909-944. https://doi.org/10.18800/lexis.202302.013
6. Çeler, Z. (2024). Global migrations of the discourse of “gender ideology” and moral panics: Transnational fundamentalism from the Vatican to Turkey. New Perspectives on Turkey, 72, 11–32. https://doi.org/10.1017/npt.2024.30
7. Cixous, H. (1976). The laugh of the Medusa (K. Cohen & P. Cohen, Trans.). Signs, 1(4), 875–893. https://doi.org/10.1086/493306
8. Cohen, S. (1972). Folk devils and moral panics: The creation of the Mods and Rockers. MacGibbon & Kee.

9. Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the intersection of race and sex: A Black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics. University of Chicago Legal Forum, 1989, 139-167.
10. Eliade, M. (2017). Kutsal ve kutsal dışı: Dinin doğası (A. Berktay, Çev.). Alfa Yayınları.
11. Haynes, N. (2020). Pandora’s jar: Women in the Greek myths. Picador.
12. Hesiodos. (2016). Theogonia; İşler ve günler (A. Erhat & S. Eyüboğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
13. King, B. (2024). Un-silencing the girls: Critical classical reception in feminist retellings of Greek myths. Thersites. Journal for Transcultural Presences & Diachronic Identities from Antiquity to Date, 19, 8–46. https://doi.org/10.34679/thersites.vol19.279
14. Kutsal Kitap: Eski ve Yeni Antlaşma. (2001). Kitabı Mukaddes Şirketi.
15. Lerner, G. (1986). The creation of patriarchy. Oxford University Press.
16. Mitul, S. M., & Akter, S. (2020). Legitimizing myths as a tool of social dominance: The case of Lilith, Eve and Pandora. International Journal of Advance Research and Innovative Ideas in Education, 6(5), 1637–1641.
17. Öcal Çağlayan, S. (2023). The image of woman in the context of myths: Lilith and Pandora. International Journal of Eurasia Social Sciences, 14(52), 850–860. https://doi.org/10.35826/ijoess.3298
18. Ortner, S. B. (1974). Is female to male as nature is to culture? In M. Z. Rosaldo & L. Lamphere (Eds.), Woman, culture, and society (pp. 67–87). Stanford University Press.
19. Ostriker, A. (1982). The thieves of language: Women poets and revisionist mythmaking. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 8(1), 68–90. https://doi.org/10.1086/493943
20. Patai, R. (1990). The Hebrew goddess (3rd ed.). Wayne State University Press.
21. Rich, A. (1979). On Lies, Secrets, and Silence: Selected Prose 1966–1978. W. W. Norton.
22. Stern, D., & Mirsky, M. J. (Eds.). (1998). Rabbinic fantasies: Imaginative narratives from classical Hebrew literature. Yale University Press.
23. Taj, K., Janat, K., & Tariq, S. (2024). Feminist revisions of myth in contemporary literature. Global Language Review, IX(II), 1–11. https://doi.org/10.31703/glr.2024(IX-II).01
24. Uğurel Özdemir, E. (2023). Demythologization of the mythic representation of “woman”: Critical reimagining of the archaic stories. Fe Dergi, 15(2), 198–223. https://doi.org/10.46655/federgi.1241583
25. Yeter, S. C., & Özcan, K. (2022). ‘Lilith’ figürü üzerinden mitoloji ve dinlerdeki kadın algısına feminist perspektiften bakış. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 26, 506–525. https://doi.org/10.29000/rumelide.1073969
26. Zajko, V., & Leonard, M. (Eds.). (2006). Laughing with Medusa: Classical myth and feminist thought. Oxford University Press.