Yoksullukla Mücadeleye İnsan Hakları Açısından Bakmak: Amartya Sen’in Kapasite (Capability) Yaklaşımı Temelinde Bir Değerlendirme
Öz
Yoksullukla mücadele konusu ağırlıklı olarak 1990’lı yıllardan itibaren uluslararası alanda yoğun bir şekilde tartışılmaktadır. Bu süreçte şüphesiz 1980’li yıllardan itibaren Dünya Bankası ve IMF öncülüğünde gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde uygulanan yapısal uyum politikalarının yoksulluk sorunu açısından yarattığı olumsuzluklar etkili olmuştur. Yapısal uyum politikaları sürecinde yoksulluk sorununun ekonomik büyümeyle birlikte çözümlenebilecek bir sorun olarak görülmesi, yoksullukla mücadele ve kalkınma konularının ekonomik büyüme merkezli ve gelir odaklı olduğunu göstermektedir. Bu makalede, özellikle 1990’lı yıllardan itibaren öne çıkan insan hakları ile kalkınma ve yoksulluk söylemleri arasındaki yakınlaşmaya dikkat çekilmektedir. Yoksullukla mücadeleye egemen bakış açısından farklı bir yaklaşım olarak insan hakları açısından yaklaşılmasının arka planı, Amartya Sen’in kapasite yaklaşımı çerçevesinde analiz edilmektedir. Amartya Sen’in kapasite yaklaşımı, yoksulluğu temel kapasitelerden yoksunluk olarak ele almakta ve gelir dışındaki (nonincome) değişkenlere odaklanmaktadır. Amartya Sen’in kapasite yaklaşımı üzerine inşa edilen ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından geliştirilen insani gelişme ve insani yoksulluk kavramsallaştırması ise yoksulluk ve insan hakları söylemlerinin birbirine yaklaşmasında etkili olmuştur. Amartya Sen, temel özgürlüklerin ve insan hakları anlayışının iktisadi analizlerde yer almasının kritik bir öneme sahip olduğu konusunda uluslararası gündemin dikkatini çekmeyi başarmıştır. Yoksullukla mücadelenin insan hakları eksenli bir yaklaşımla ele alınması, hem yoksulluğun mahiyetinin daha iyi anlaşılmasına neden olabilecek hem de yoksullukla mücadelenin meşru bir temele dayanan daha elverişli politika araçlarıyla gerçekleştirilebilmesine olanak tanıyacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alston, Philip. (2005). “Ships Passing in the Night: The Current State of the Human Rights and Development Debate Seen Through the Lens of the Millennium Development Goals”, Human Rights Quarterly 27: 755-829.
- Anand, Sudhir, Sen, Amartya. (1997). “Concepts of Human Development and Poverty: A Multidimensional Perspective”, Poverty and Human Development, UNDP, Human Development Papers, New York: 1-19.
- Booth, D. (2003). “Are PRSPs Making a Difference? The African Experience: Introduction and Oveview”, Development Policy Review, 21:2: 131-159.
- Cammack, P. (2004). “What the World Bank Means by Poverty Reduction, and why it matters?, New Political Economy; Vol. 9, no.2: 189-211.
- Erdoğan, Mustafa. (2007). İnsan Hakları Teorisi ve Hukuku. Orion Kİtabevi, Ankara.
- Fukuda-Parr, Sakiko. (2003a). “The Human Development Paradigm: Operationalizing Sen’s Ideas on Capabilities”, Feminist Economics 9 (2-3): 301-317.
- Fukuda-Parr, Sakiko. (2003b). “Rescuing The Human Development Concept from the HDI: Reflections on a New Agenda” in Readings in Human Development, edited by Sakiko Fukuda-Parr and A.K. Shiva Kumar, Oxford, UK, Oxford University Press: 117-124.
- Fukuda-Parr, Sakiko. (2011a). “Theory and Policy in International Development: Human Development and Capability Approach and the Millennium Development Goals”, International Studies Review (13): 122- 132.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Konferans Bildirisi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
26 Ocak 2015
Gönderilme Tarihi
26 Ocak 2015
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2014 Cilt: 9 Sayı: 36
Cited By
Sosyal Bir Sorun Alanı Olarak Yaşlı Yoksulluğunun İncelenmesi
Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.18026/cbayarsos.889976Amartya Sen: Kapasite Yaklaşımı ve Özgürlükle Kalkınma Sorunu
Fiscaoeconomia
https://doi.org/10.25295/fsecon.1050437İNSAN HAKLARI BAKIŞ AÇISI İLE TÜRKİYE’DE YOKSULLUK İSTATİSTİKLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi
https://doi.org/10.31199/hakisderg.991898Üniversite Öğrencilerinin Yoksulluk Algısı Üzerine Nitel Bir Araştırma
Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi
https://doi.org/10.33712/mana.700429AMARTYA SEN’İN KAPASİTE YAKLAŞIMI TEMELİNDE KAHRAMANMARAŞ MERKEZLİ DEPREMİN İNCELENMESİ
Akademik Yaklaşımlar Dergisi
https://doi.org/10.54688/ayd.1392131Yoksullukla Mücadelede Yerel Yönetimlerin Rolü: Antalya, Muğla, Hatay ve Van Büyükşehir Belediyesinde Bir Analiz
Kent Akademisi
https://doi.org/10.35674/kent.1413595GELİR EŞİTSİZLİĞİNE İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ YÖNÜYLE YENİ BİR BAKIŞ AÇISI
Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2024.009ATIK TOPLAYAN BİREYLERİN YOKSULLUK DENEYİMLERİ
Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute
https://doi.org/10.30794/pausbed.1508276Gelir eşitsizliği insani gelişmeyi engelliyor mu? Türkiye Örneğinde Ekonometrik Bir Değerlendirme
Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi
https://doi.org/10.63556/tisej.2025.1520