HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU

Fehmi Soğukoğlu; Ramazan Biçer

doi:10.18317/kaderdergi.353986

TR EN

HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU

Öz

Sûfîlik ve şiîlik günümüzde birbirlerinden ayrı iki düşünce sisteminin adı olsa da, Şîa’nın imam gördüğü şahsiyetlerle, sûfîlerin velî gördüğü bazı zâtların ortak olması, iki ekolün imâmete/velâyete benzer bir yaklaşım içerisinde bulunmalarını mümkün kılmaktadır. Bu doğrultuda sûfî ve şiîlerin bilgi açısından insanları sınıflandırma şekilleri incelendiğinde birbirlerine yakın görüşler ürettikleri ortaya çıkmaktadır.

Her iki ekolün insan sınıflandırmasında avam, havas ve havasü’l-havas diyebileceğimiz üçlü sınıflandırma göze çarpmaktadır. Bu sınıflandırmanın epistemolojik açıda yapıldığı görülmektedir. Bu bağlamda bilgiye ulaşabilme noktasında havasü’l-havasın duyu ötesi bilgiye ulaşabilirliği benimsenirken, diğer insanların standart bilgi kaynaklarının dışına çıkamayacağı kabul edilir.

Havasü’l-havas teriminin sûfî düşüncede peygamberler ve velîleri, şiî düşüncede ise peygamberler ve imamları içine alması, bu iki düşünce sisteminin birbirlerine olan etkisi olarak düşünülebilir.

Anahtar Kelimeler

Tasavvuf,Şîa,Epistemoloji,Veli,İmam,Nebî,Havas

Kaynakça

Abdülcebbâr, Kâdî, Şerhu’l-usûli’l-hamse, Kahire: Mektebetü vehbe, 1996.
Akdoğan, Mehmet Nur, “Kitâbu Süleym b. Kays ve Kaynaklık Değeri”, Bitlis Eren Ünv. SBE. DER., Bitlis: 2014, sy. 2.
Alper, Hülya, “İbn Sînâ ve Bâkıllânî Örneği’nde İslâm Filozofları ile Kelâmcıların Nübüvvet Anlayışına Genel Bir Bakış” içinde İslâm’da Peygamber İnancı, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2009.
Bâbertî, Ekmeleddîn, Şerhü’l-akîdeti’t-Tahâviyye, İstanbul: Bereket Yayınları, 2011.
Bağdâdî, Abdülkâhir, Usûlü’d-dîn, İstanbul: 1928.
Bâkıllânî, el-Beyan ani’l-farki beyne’l-mu’cizâti ve’l-kerâmât, Beyrut: el-Mektebetü’ş-şarkiyye, 1958.
Bâkıllânî el-İnsâf, Kahire: el-Mektebetü’l-ezheriyye li’t-turâs, 2000.
Bereke, Abdülfettah Abdullah, “Hakim et-Tirmizi” DİA, XXX, Ankara: 1997, s. 196-199.
Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyn, Şuabu’l-îmân, I-XIV, Riyad: Mektebetü’r-rüşd, 2003.
Biçer, Ramazan, “Üvey Kardeşlerin Peygamberlik Anlayışlarına Dışarıdan Bakış” içinde İslâm’da Peygamber İnancı, Ensar Neşriyat, İstanbul 2009.

Buhâri, Muhammed b. İsmâil, Câmiü’s-müsnedi’s-sahih, I-X, Beyrut: Dârü’t-te’sil, 2012.
Bulut, Mehmet, “İsmet” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 23: 134-136, İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
Cüveynî, İmamü’l-harameyn, el-İrşâd, Mısır: Mektebetü’l-hâncâ, 1950.
Eş‘arî, el-İbâne, Kahire: Dârü’l-ensâr, 1977.
Eş‘arî, Makâlâtü’l-İslâmiyyîn, Beyrut: 1980.
İbn Fûrek, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen, Makâlâtü’ş-Şeyh Ebi’l-Hasen el-Eş‘arî, Kahire: Mektebetü’s-sekâfâti’d-dîniyye, 2005. İbn Hanbel, Ahmed, el-Müsned, I-XXXXX, Tah. Şuayb el-Arnaût vd, Beyrut: Müessesetü’r-risale, 1995.
İbn Kays, Süleym, Kitabü Süleym b. Kays, Tah. Muhammed Bâkır el-Ensârî, Kum h.1420.
İbn Manzûr, Muhammed, Lisanü’l-Arab, I-XV, Beyrut: Dârü Sâdir, ty.
İbn Sînâ, Ebû Alî el-Hüseyn b. Abdillâh, el-Mebdeü ve’l-meâd, Umman: 1998.
İsfahânî, Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliya, I-X, Beyrut: Dârü’l-kutubi’l-ilmiyye, 1988.
Kallek, Cengiz, “Mâverdî” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 28: 180-186, Ankara: TDV Yayınları, 2003.
Kartaloğlu, Habib, “İmamiyye’de Ahbârî-Usûlî Farklılaşması: Şeyh Saduk Ve Şeyh Müfîd Örneği” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8, sy. 24 (2011): 193-216.
Kelâbâzî, Muhammed b. İbrahim, Et-Tearruf li mezhebi ehli’t-tasavvuf, Beyrut: Darü’l-kutubi’l-ilmiyye, 1993.
Kuleynî, Usûlü’l-Kâfî, Beyrut: Dârü’t-teâruf, 1990.
Kuşeyrî, Abdulkerîm, Letâifü’l-işârât, I-VI, Kahire: Dârü’l-kutubi’l-arabî, ty.
Kuşeyrî, Er-Risaletü’l-Kuşeyriyye, Beyrut: Mektebetü’l-asriyye, 2001.
Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed, Kitabü’ü-tevhîd, İskenderiyye: Dârü’l-camiâti’l-Mısrıyye, ty.
Mâtürîdî, Te’vilâtü’l-Kur’ân, Beyrut: Dârü’l-kutubi’l-ilmiyye, I-X, 2005.
Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed, A’lâmü’n-nübüvvet, Beyrut: Dârü’l-kutubi’l-ilmiyye, 1986.
Mekkî, Ebû Tâlib, Kûtu’l-kulûb, I-II, Beyrut: Dârü’l-kutubi’l-ilmiyye, 2005.
Muhâsibî, Hâris, “Bed’ü men Enabe İleyhi” içinde Âdâbü’-Nüfûs, Kahire: Dârü’s-selâm, 1991.
Muhâsibî, el-Aklu ve fehmü’l-Kur’an, Beyrut: Dârü’l-fikr, 1971.
Muhâsibî, el-Mekâsib, İskenderiye: Dârü İbn Haldûn, ty.
Muhâsibî, er-Riâye li hukûkillâh, Kahire: Dârül-meârif, ty.
Muhâsibî, et-Tevbe, Kahire: Dârü’l-fadîle, ty.
Muhâsibî, Kitabü’l-ilm, Cezair; el-Mektebetü’l-vataniyye, 1975.
Muhâsibî, Muatabatü’n-nefs, Kahire: Dârü’l-i‘tisâm, ty.
Müfîd, Ebû Abdullah, en-Nüketü fî mukaddimâti’l-usûl, Kum: el-Mu’temerü’l-âlemî li elfiyyeti’ş-Şeyh Müfîd, h.1413.
Müfîd, Evâilü’l-makâlât, Kum: el-Mu’temerü’l-âlemî li elfiyyeti’ş-Şeyh Müfîd, h.1413.
Müfîd, el-İfsâh fi’l-imâmet, Kum: h.1413.
Mürtezâ, Şerîf, Resâilü’l-Murtezâ, I-IV, Kum: Dârü’l-Kur’âni’l-kerîm, 2000.
Mürtezâ, ez-Zehira fî ilmi’l-Kelâm, Beyrut: Müessesetü’t-târihi’l-arabî, 2012.
Mürtezâ, eş-Şâfî fi’l-imâme, I-IV, Tah. Abduzzehrâ, Tahran: Müessesetü’s-Sâdık, 2004.
Mürtezâ, Tenzîhü’l-enbiyâ, Beyrut: Dârü’l-edvâ, 1989.
Nûmânî, İbn Ebî Zeyneb, Kum: el-Gaybe, Dârü’l-Cûlân, 2011.
Pezdevi, Ebu’l-Yusr, Usûlü’d-dîn, Kahire: Mektebetü’l-ezheriyye li’t-turâs, 2003.
Radi, Şerif, Hasaisü’l-eimme, Tah. Muhammed el-Hâdî el-Emînî, Meşhed: Mucemmaü’l-buhûsi’l-İslâmiyye, h. 1406.
Radi, Nehcü’l-belâga, I-IV, Tah. Muhammed Abdu, Beyrut: Dârü’l-ma‘rifet, ty.
Sadûk, Ebû Ca‘fer, el-Hisâl, Kum: h. 1403.
Sadûk, İlelü’ş-şerai‘,Beyrut: Dârü’l-Mürtezâ, 2006.
Sadûk, el-Hidâye, Kum: Muessesetü’l-İmami’l-Hâdî, h.1418.
Sadûk, Kemâlü’d-dîn ve tamâmu’n-ni’met, Tah. Hüseyn el-A‘lemî, Beyrut: Muessesetü’l-a‘lemî, 1991.
Sadûk, Musannefâtu Şeyh Sadûk, Kum: Dârü’l-Müctebâ, 2008.
Semerkandî, Ebü’l-Kasım Hakîm es-Semerkandî, es-Sevâdü’l-a‘zam, Ter. İbrahim Koçaşlı, Balıkesir: 1964.
Serrâc, Ebû Nasr, Lüma‘, Mısır: Darü’l-kütübi’l-hadise, Tah. Abdulhalîm Mahmud, 1960.
Tirmizî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ali el-Hakîm, Beyânü’l-fark beyne’s-sadr ve’l-kalb ve’l-lübb ve’l-fuâd, Tah. Ahmed Abdurrahim es-Sâyih, Kahire: Merkezü’l-kitâb li’n-neşr, ty.
Tirmizî, Hatmü’l-evliyâ, Beyrut: Tah. Osman İsmâil Yahya, el-Matbaatü’l-Katalûkiyye, 1965
Tirmizî, Edebü’n-nefs, Tah. Ahmed Abdurrahim es-Sâyih, Kahire: ed-Dârü’l-Mısriyye el-Lübnâniyye, 1993.
Tirmizî, el-Menhiyyât, Tah. Muhammed Osman, İskenderiye: Mektebetü’l-Kur’ân, 2002.
Tirmizî, Gavru’l-umûr, Tah. Ahmed Abdurrahim es-Sâyih, Kahire: Mektebetü’s-sekâfeti’d-dîniyye, 2002.
Tirmizî, İsbâtü’l-ilel, Tah. Halid Zehrî, Ribat: Dârü’l-beydâ, 1998.
Tirmizî, Ma‘rifetü’l-esrâr, Tah. Muhammed İbrâhim el-Ceyyûşî, Kahire: Dârü’n-nehdati’l-arabiyye, 1977.
Tirmizî, Nevâdiru’l-usûl, I-VII, Tah. Tevfik Mahmud Tekle, Dimeşk: Dârü’n-nevâdir, 2010.
Topaloğlu, Bekir ve İlyas Çelebi, Kelâm Terimleri Sözlüğü, İstanbul: İsam yayınları, 2013.
Tûsî, Ebû Ca‘fer, Er-Resâilü’l-uşr, , yy: Müessesetü’n-neşri’l-İslâmî, h.1414.
Uludağ, Süleyman, “Abdal” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 1: 59-61, İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
Uludağ, “Avam”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 4: 105, İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
Uludağ, “Havâtır” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 16: 526, İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
Uludağ,“Velî” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 43: 25-28, İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
Yavuz, Yusuf Şevki, “Peygamber” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 34: 257-262, İstanbul: TDV Yayınları, 2007

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fehmi Soğukoğlu
Türkiye

Ramazan Biçer
SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2017

Gönderilme Tarihi

15 Kasım 2017

Kabul Tarihi

19 Aralık 2017

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2017 Cilt: 15 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.18317/kaderdergi.353986

IZ

https://izlik.org/JA36SC43SJ

APA

Soğukoğlu, F., & Biçer, R. (2017). HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU. Kader, 15(3), 615-642. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.353986

AMA

1.Soğukoğlu F, Biçer R. HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU. Kader. 2017;15(3):615-642. doi:10.18317/kaderdergi.353986

Chicago

Soğukoğlu, Fehmi, ve Ramazan Biçer. 2017. “HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU”. Kader 15 (3): 615-42. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.353986.

EndNote

Soğukoğlu F, Biçer R (01 Aralık 2017) HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU. Kader 15 3 615–642.

IEEE

[1]F. Soğukoğlu ve R. Biçer, “HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU”, Kader, c. 15, sy 3, ss. 615–642, Ara. 2017, doi: 10.18317/kaderdergi.353986.

ISNAD

Soğukoğlu, Fehmi - Biçer, Ramazan. “HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU”. Kader 15/3 (01 Aralık 2017): 615-642. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.353986.

JAMA

1.Soğukoğlu F, Biçer R. HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU. Kader. 2017;15:615–642.

MLA

Soğukoğlu, Fehmi, ve Ramazan Biçer. “HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU”. Kader, c. 15, sy 3, Aralık 2017, ss. 615-42, doi:10.18317/kaderdergi.353986.

Vancouver

1.Fehmi Soğukoğlu, Ramazan Biçer. HİCRÎ V. YÜZYILA KADAR OLAN DÖNEMDE SÛFÎ VE ŞİÎ DÜŞÜNCE AÇISINDAN EPİSTEMOLOJİK İNSAN HİYERARŞİSİNDE VELÎ VE İMAM’IN KONUMU. Kader. 01 Aralık 2017;15(3):615-42. doi:10.18317/kaderdergi.353986