Kelâmî Görüşleri Bağlamında İbâzîlerin Hâricîliği Meselesi
Öz
İbâziyye hicrî birinci yüzyılda neş’et eden ilk kelâm
fırkalarından birisidir. Birçok makâlât türü eserde İbâziyye’nin, Hariciliğin
en mu’tedili ve günümüze ulaşan tek kolu olduğu ifade edilmektedir. Buna rağmen
ilk dönem İbâzî âlimlerden günümüz İbâzîlerine kadar birçok kişi, İbâziyye’nin
Haricî bir fırka olmadığını savunmaktadır. İbâzîler şirk ve isti’raz gibi bazı
konularda Haricilerden farklı görüşlere sahip olmakla birlikte, iman-küfür,
tevellâ-teberrî, imâmet, vb. birçok konuda ise Haricîlerin görüşlerine benzer
görüşleri savunmaktadırlar. Bu çalışmamızda bizzat İbâzî kelâm metinlerinden
hareketle İbâzîlerin Haricî bir fırka olup olmadığını irdelemeye çalışacağız.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdulhamid, İrfan. Dırâsât fi’l-firaki’l-akâidi’l-islâmiyye. Bağdat: Matbaatu’l-İrşâd, 1967.
- Ateş, Orhan. “İbaziyye Haricî Bir Fırka mıdır?”. Avrasya Siyasal ve Ekonomi Araştırmalar Dergisi 17/1 (Ocak 2017): 1-23.
- Ateş, Orhan. “Salim b. Zekvân’ın Sîre’sinde Hz. Osman’la İlgili Kısmın İbâzî Fikirler Açısından Değerlendirilmesi” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (Aralık 2009): 99-114.
- Bahhâz, İbrahim. “Mu’tezilî Mizâbîler”. Trc. Adem Arıkan. İslâmî İlimler Dergisi 12/2 (2017): 179-190.
- Bağdâdî, Abdulkâhir b. Tâhir. el-Fark beyne’l-firak ve beyânu’l-firkati’n-nâciye minhum. Thk. Licnetu İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî fî Dâri’l-Âfâki’l-Cedîd. Beyrût: Menşurâti’l-Dâri’l-Âfâki’l-Cedîd, 1982.
- Bârûnî, Ebû Rebî’ Süleyman. Muhtasar tarih-i İbâziyye. y.y.: Mektebetu’d-Dâmirî, 1995.
- Erdemci, Cemalettin. İbn Sellam el-İbâdî ve İtikadi Görüşleri. Yüksek Lisans Tezi Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 1996.
- es-Salihi, Azmi M. S. - Öz, Mustafa. “Hariciler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 16: 175-178, İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
- Eş’arî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail. Makâlâtu’l-islâmiyyîn ve ihtilâfu’l-musallîn. Nşr. Naîm Zerzûr. 2 Cilt. Beyrût: Mektebetu’l-Asriyye, 2005.
- Hizmetli, Sabri. “İbâdilikte Velâyet ve Berâet İnancı”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 28 (1986): 180-204.