Nöroteolojik Açıdan Kesb Nazariyesi (Benjamin Libet Deneyi Çerçevesinde)
Öz
Din-bilim ilişkisi tarihsel süreçte olduğu gibi günümüzde de tartışılmaya devam etmektedir. Hristiyan Avrupa’sında ortaya çıkan tartışmaların İslam dünyasını da etkilediği bir vakıadır. İslam kelamcıları, İslam dini ile bilim arasında bir çatışmanın olmadığı genel kabulüyle hareket ederler. Özellikle bu noktada kelamın vesâil alanı, metafiziğin desteklendiği alan olarak kabul görmektedir. Modern dönemde vesâil alanında önemli bilimsel çalışmaların olduğu görülmektedir bunlardan biri de Nöroteolojidir. Nöroteoloji, davranışı nöral (sinirsel) temelde inceleyip açıklamaya çalışan bilim dalıdır. Bu noktada özellikle dindarlığın nörolojik temelleri ve evrimsel işlevi hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.
Bu çalışmada kelamın en önemli tartışma konularından biri olan kesb nazariyesi, Nöroteolojik açıdan Benjamin libet deneyiyle değerlendirilmektedir. Deney sonuçları yayınlandığında o güne kadar felsefe ve bilim dünyasında tartışılagelen insanın irade özgürlüğü meselesine yeni bir tartışma zemini hazırlamıştır. Özellikle Eş’ârî’nin kesb anlayışının da ciddi tartışmalara sebebiyet verdiği bilinmektedir. Allah’ın mutlaklığı açısından ele alınan bu düşünce, insan özgürlüğü ve sorumluluğunu ortadan kaldırır düşüncesiyle eleştirilmiştir. Ancak Benjamin libet deneyinin, Eş’ârî’nin kesb anlayışına uygun veriler içermesi dikkat çeken bir husus olarak göze çarpmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adnan Bülent Baloğlu, “Din mi Bilim mi İkilemin Çözülüşü”, D.E.U İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18(2003).,
- Fatih Özkan, “Modern Dönemde Din-Bilim İlişkisi”, Iğdır Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(2015).
- Mehmet Malkoç, “Bilim ve Din Arasındaki İlişki nedir?” Kader, 15/3, (2017)
- Ali Coşkun, “Din, Bilim Ve Felsefe İlişkileri”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18/1(2016).
- Şaban Ali Düzgün, “Din-Bilim İlişkisinde Modeller Ve Ortak Kavramlar”, Kelam Araştırmaları Dergisi, 4 /1 (2006).Palmyre Oomen, “Neurotheology.” J. Wentzel Vredevan Huyssteen (Der.), Encyclopedia of Science and Religion (2. Baskı) içinde, (New York: Macmilan, 2003).
- Enis Doko, Çağdaş, “Nörobilim ve Dini Tecrübe: Nöroteolojik Tezler Bir Zihinsel Durum Olan Tanrı İnancını Yanlışlayabilir mi?” Yapay Zeka Ve Zihin Felsefesi Dergisi, 1/2(2018).
- Paul Cooke, Mirari Elcoro, ‘’ Neurotheology: Neuroscience of the Soul’’, Journal of Young Investigators, 25(3), (2013).
- Andrew Newberg, Principles of Neurotheology (Ashgate Publishing Company, 2010).
- Rağıb el-İsfahânî, Mufradêtu Elfâzi’l-Ku’rân, tah. Safvan Adnan Davudî (Beyrtu: Dâru’s-Sêmiyye, 2009).
- Seyyid Şerif Cürcânî, Kitâbu’t-Ta’rifât ( Beyrut: Mektebetu Lübnan, 1985), 19.