Yıl 2019, Cilt 17 , Sayı 2, Sayfalar 530 - 544 2019-12-31

İbn Sina'nın Zaman Teorisi McTaggart'ın B Serisi İle Uyumlu mu?
Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?

Hanife BİLGİLİ [1]


İslam felsefesinin tartışmasız en önemli filozoflarından biri olan İbn Sina, dönemindeki yoğun Aristoteles etkisine karşılık, Aristoteles’in sisteminden bağımsız yeni bir zaman sistemi kurmuştur. Şifa isimli kitabında bu sistemi sunan İbn Sina, aynı zamanda hareket, hız, mekansal büyüklük gibi belli kavramların yanında bölünebilir bir büyüklük olan ve zorunlu bir şekilde öncelik ve sonralığa sahip olan bir kapasite olarak tanımladığı imkana dayalı bir zamanın gerçekliği savunusu yapmakla birlikte bu kavramların anlam kazanabilmesi için zaman kavramına ihtiyacımız olduğunu göstermiştir.

Zamanın gerçekliği sorusu, güncel felsefenin aktörlerinden de büyük dikkat çekmiştir. Bu isimlerden biri olan J. Ellis McTaggart, hayli tartışmalı olmasının yanısıra etkili de olan “Zamanın Gerçekdışılığı” başlıklı makalesinde zamanın bir illüzyondan ibaret olduğunu tartışmıştır. McTaggart, gerek bu makalede gerekse Varoluşun Doğası isimli kitabında zamanın gerçek olmadığını ve zamana dair verdiğimiz her tanımın döngüsel, çelişkili veya yetersiz olduğunu savunmuştur. McTaggart, bu ispatını zamandaki anların birbirine nispetle iki farklı şekilde sınıflandırılabileceği varsayımı üzerine kurgulamıştır. Buna göre A serisi, zamandaki anları geçmiş, şu an ve gelecek şeklinde konumlandırırken B serisi, öncelik ve sonralık ilişkisi ile konumlandırmaktadır.

Bu çalışma, İbn Sina’nın sunduğu zaman sisteminin McTaggart’ın B serisi ile uyumlu olup olmadığı sorusunu cevaplamayı amaçlamaktadır.

Anahtar kelimeler: İbn Sina, Zaman, Mekansal Büyüklük, İmkan, Hareket, McTaggart, B serisi 

Ibn Sina, indubitably one of the most essential philosophers of Islamic Philosophy, constructed a new account of time independently of Aristotle’s system, despite the major Aristotelian impact on his time. Whilst doing this in his book Kitab Al-Shifa, Ibn Sina also gave a proof for the reality of time based on certain notions such as motion, speed, spatial magnitude, and the capacity he calls “imkan” which is a divisible magnitude, possessing before and after essentially; and how “time” is required in order for these notions to gain meaning.

The question concerning the reality of time has attracted great attention from contemporary philosophers as well. J. Ellis McTaggart argued time to be an illusion in his highly controversial yet influential article “The Unreality of Time”. In this article and in his book The Nature of Existence McTaggart claimed that time is unreal on the basis that our descriptions of time are either circular, contradictory or insufficient. McTaggart constructed his disproof on two different ways to cite positions in time; one being the “A-series”, which identifies time as past, present and future moments, and the other being the “B-series”, which basically identifies time as earlier and later moments.

This study aims at answering the question whether the temporal system presented by Ibn Sina is compatible with McTaggart’s B-theory of time or not.

Keywords: Ibn Sina, Time, Spatial Magnitude, Imkan, Motion, McTaggart, B-series

  • Avicenna. The Physics of the Healing. Tr. Jon McGinnis. Provo-Utah: Brigham Young University Press, 2009.
  • Broad, C. D. An Examination of McTaggart’s Philosophy Volume 2, Cambridge: Cambridge University Press, 1938.
  • Faye, Jan. “Introduction”. Perspectives on Time. Ed. Jan Faye – Uwe Scheffler – Max Urchs. 1-58. Dordrecht: Springer Science+Business Media, 1997.
  • Girle, Rod. Modal Logics and Philosophy. Montreal: McGill-Queen’s University Press, 2000.
  • Leclerc, Ivor. The Nature of Physical Existence. Lanham: University Press of America, 1986.
  • McTaggart, J. Ellis. “The Unreality of Time”, Mind 17/68 (October 1908): 457-474.
  • McTaggart, J. Ellis. The Nature of Existence Volume 1, Cambridge: Cambridge University Press, 1921.
  • McTaggart, J. Ellis. The Nature of Existence Volume 2, Cambridge: Cambridge University Press, 1927.
  • Mellor, D. Hugh. “Thank Goodness That’s Over”. The New Theory of Time. Ed. L. Nathan Oaklander – Quentin Smith. 293-304. New Haven: Yale University Press, 1994.
  • Oaklander, L. Nathan. “McTaggart’s Paradox and the Tensed Theory of Time”. The New Theory of Time. Ed. L. Nathan Oaklander – Quentin Smith. 157-162. New Haven: Yale University Press, 1994.
  • Prior, Arthur N. Past, Present and Future. Oxford: Clarendon Press, 1967.
  • Rescher, Nicholas. – Urquhart, Alasdair. Temporal Logic. Wien: Springer-Verlag, 1971.
  • Øhrstrøm, Peter. – Hasle, Per F. V. Temporal Logic: From Ancient Ideas to Artificial Intelligence. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1995.
Birincil Dil en
Konular Din Bilimi
Bölüm MAKALELER
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-5639-8642
Yazar: Hanife BİLGİLİ (Sorumlu Yazar)
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Aralık 2019

Bibtex @araştırma makalesi { kaderdergi602231, journal = {Kader}, issn = {}, eissn = {2602-2710}, address = {Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Mahir İz Cad. No. 2 Altunizade Üsküdar İSTANBUL}, publisher = {Mehmet BULĞEN}, year = {2019}, volume = {17}, pages = {530 - 544}, doi = {10.18317/kaderdergi.602231}, title = {Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?}, key = {cite}, author = {BİLGİLİ, Hanife} }
APA BİLGİLİ, H . (2019). Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?. Kader , 17 (2) , 530-544 . DOI: 10.18317/kaderdergi.602231
MLA BİLGİLİ, H . "Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?". Kader 17 (2019 ): 530-544 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaderdergi/issue/51311/602231>
Chicago BİLGİLİ, H . "Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?". Kader 17 (2019 ): 530-544
RIS TY - JOUR T1 - Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series? AU - Hanife BİLGİLİ Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.18317/kaderdergi.602231 DO - 10.18317/kaderdergi.602231 T2 - Kader JF - Journal JO - JOR SP - 530 EP - 544 VL - 17 IS - 2 SN - -2602-2710 M3 - doi: 10.18317/kaderdergi.602231 UR - https://doi.org/10.18317/kaderdergi.602231 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Kader Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series? %A Hanife BİLGİLİ %T Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series? %D 2019 %J Kader %P -2602-2710 %V 17 %N 2 %R doi: 10.18317/kaderdergi.602231 %U 10.18317/kaderdergi.602231
ISNAD BİLGİLİ, Hanife . "Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?". Kader 17 / 2 (Aralık 2020): 530-544 . https://doi.org/10.18317/kaderdergi.602231
AMA BİLGİLİ H . Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?. Kader. 2019; 17(2): 530-544.
Vancouver BİLGİLİ H . Is Ibn Sina’s Theory of Time Compatible with McTaggart’s B-Series?. Kader. 2019; 17(2): 544-530.