Yıl 2019, Cilt 17 , Sayı 2, Sayfalar 474 - 495 2019-12-31

Âlemin zaman içinde vücûda gelip gelmediğine dair tartışma düşünce tarihinde kadim bir geçmişe sahiptir. Platon öncesi döneme kadar izleri sürülen söz konusu tartışma İslâm düşünce tarihinde de önemli bir yer işgal eder. Kelam ile felsefe ekolleri arasında cereyan eden münazaralarda kelamcılar, âlemin yokluğu üzerinde bir zaman geçtikten sonra yaratıldığını ileri sürerken filozoflar ise Allah’ın âlemden zamansal olarak değil zatî bir öncelikle mukaddem olduğunu savunurlar. Klasik dönem sonrası devam eden tartışmalarda probleme dair yeni çözümler ortaya konulmuştur. Bu makale klasik dönem sonrası İslam felsefesinin önemli simalarından biri olan Molla Sadrâ’nın hudûs anlayışını konu almaktadır. Kendinden önceki hudûs yaklaşımlarını değerlendiren Molla Sadrâ, hareket-i cevherî teorisi bağlamında probleme yeni bir yorum getirir. Hareket ve zamanı, seyyal varlığın birer boyutu olarak gören Sadrâ’ya göre hareketin bizzat kendisi anlamına gelen yaratmanın olmadığı mevhum bir zamanın varlığı söz konusu olamaz. Bu anlamda âlem, öncesinde yokluk olan muayyen bir zaman diliminde yaratıldığı anlamda hâdis değil, yaratmanın zaman mecrasında gerçekleştiği anlamda hâdistir. Metafiziğin en girift meselelerinden biri olan bu problem hakkında Molla Sadrâ’nın yorumu kelamcılar ile filozoflar arasında kısırdöngüye dönüşen tartışmalarda bir uzlaştırma ve inkişaf sadedinde görülebilir.

Kelâm, Molla Sadrâ, Hudûs, Kıdem, Hareket-i Cevherî, Zaman
  • Açıkgenç, Alparslan. “İslâm Düşüncesinde Zaman Anlayışının Felsefî Tahlili”. Uluslararası İslâm Medeniyetinde Zaman Sempozyumu. Ed. Bilal Kuşpınar. I: 19-28. (Konya: Selçuklu Belediyesi, 2015).
  • Aştiyânî, Seyyid Celaleddin. Şerh-ı Hâl ve Arâ-ı Felsefî Molla Sadrâ. Kum: Müessese-ı Bustan-ı Kitab, 1378/1999.
  • Atay, Hüseyin. Farâbî ve İbn Sînâ’ya Göre Yaratma. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1974.
  • Cürcânî, Seyyid Şerif Ali b. Muhammed. Kitabu’t-Ta’rifât. thk. Muhammed Abdurrahman el-Mer‘aşlî. Beyrut: Dârü'n-Nefâis, 2003.
  • Dinanî, Gholam Huseyin İbrahim. Muamma-yı Zaman ve Hudûs-ı Cihân. Tahran: Muessese-ı Pijuheşi-i Hikmet ve Felsefe-i İran, 2014.
  • Doru, Mehmet Nesim. “Mîr Dâmâd’ın Hudûs Konusunda İbn Sînâ’ya Yönelttiği Eleştiriler ve Hudûs-u Dehrî Görüşü”. Felsefe Dünyası. 56 (2012/2): 249-273.
  • Bâkıllânî, Ebu Bekir. Kitâbü’t-Temhîd. Beyrut: Dârü’l-Meşrık, 1957.
  • Fazlurrahman. The Philosophy of Mulla Sadra. Albany: State University of New York, 1975.
  • Fazlurrahman. “Mîr Dâmâd’ın Hudûs-i Dehrî Kavramı: Safeviler Dönemi İran’da Tanrı-Âlem İlişkisi İle İlgili Çalışmalara Bir Katkı”. trc. M. Nesim Doru. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 27 (2012): 231-246.
  • Gazzâlî, Ebû Hâmid. Tehâfütü’l-felasife. thk. Süleyman Dünya, Tahran: Şems-i Tebrizî, 1382/2003.
  • Hacı Yusuf, Muhammed. İbnü’l-Arabî: Zaman ve Kozmoloji. trc. Kadir Filiz. İstanbul: Nefes Yayınları, 2016.
  • Izutsu, Toshihiko. “Mîr Dâmâd ve Metafiziği”. trc. M. Nesim Doru. Eskiyeni. 30 (Bahar 2015), 175-184.
  • İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. Faslu’l-makâl. Beyrut: Daru’l-Meşrık, 1986.
  • İbn Sînâ, Ebû Alî. el-İşârât ve’t-tenbîhât. (Nasıruddin et-Tûsî’nin Şerhli Metni). Kum: Neşru’l-Belağe, 1375/1996.
  • İbn Sînâ, Ebû Alî. el-Mebde’ ve’l-me‘âd. tsh. A. Nûrânî. Tahran: Müessese-i Mütâla‘ât-ı İslâmî, 1363/1984.
  • İbn Sînâ, Ebû Alî. eş-Şifâ: el-İlâhiyât. thk. Said Zayed, Kum: Mektebetü Ayetullah el-Mer‘aşî, 1404HK.
  • İbn Sînâ, Ebû Alî. et-Ta‘likât. thk. Abdurrahman Bedevî. Beyrut: Mektebü’l-İ‘lâmi’l İslâmî, 1404HK.
  • İbnü’l-Arabî. Fusûsu’l-Hikem. trc. Hamza Kılıç. İstanbul: İnsan Yayınları, 2014.
  • Kant, Immanuel. Critique of Pure Reason. trc. Norman Kemp Smith. New York: Palgrave Macmillan, 2003.
  • Kaya, Cüneyt. Varlık ve İmkân. İstanbul: Klasik Yayınları, 2011.
  • Kılıç, Muhammed Fatih. “İbn Sînâ’nın Hudûs Yorumu”. Beytulhikme: An International Journal of Philosophy. 1/2 (2011): 105-132.
  • Kılıç, Muhammed Fatih. “İbn Sînâ’nın Kelâmcıların Hudûs Görüşüne Yönelttiği Eleştiriler”. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi. 15/28 (2010/1): 115-134.
  • Leaman, Oliver. İslâm Felsefesi: Giriş. trc. Şamil Öçal. İstanbul: Hece Yayınları, 2014.
  • Mir Dâmâd. el-İmazât. Musannefât-ı Mîr Dâmâd içinde, thk: Abdullah Nurânî. Tahran: İntişârât-ı Encümen-ı Asâr ve Mefâhir-i Ferheng, 1381/2002.
  • Mir Dâmâd. el-Kabasât. Thk. Mehdi Muhakkik vd. Tahran: İntişârât-ı Danişgâh-ı Tahran, 1367.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. el-Hikmetu’l-müteâliye fi esfâri'l-aklîyyeti'l-erbaâ. Beyrut: Dar-ı Ehya-ut-Turas, 1981.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. el-Meşâ’ir. thk. Henry Corbin. Tahran: Kitaphane-i Tahûrî, 1363/1984.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. Kitabü’l-Meşâ‘ir: Metafiziğe Giriş. nşr ve trc. A. Kamil Cihan, Fevzi Yiğit, Salih Yalın. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2019.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. el-Mezâhiru’l-ilâhiyye. tsh. Seyyid Muhammed Hamanei. Tahran: Bunyâd-ı Hikmet- i Sadrâ, 1387/2008.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. Esrâru’l-âyât. thk. Muhammed Hacevî. Tahran: Encümen-i Hikmet ve Felsefe, 1360/1981.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. et-Tasavvur ve’t-Tasdik. Kum: İntişârât-ı Bidar, 1371/1992.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. Hudûsu’l-âlem. thk. Seyid Hüseyin Museviyân. Tahran: İntişârât-ı Mevlâ, 1366/1987.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. Mefâtihu’l-gayb. thk. Muhammed Hacevî. Tahran: Müessese-i Tahkikât-ı Ferhengî, 1363/1984.
  • Molla Sadrâ, Sadrüddîn Muhammed b. İbrâhîm b. Yahya Kavâmî Şîrâzî. Risaletu fi’l-hudûs. thk. Seyyid Hüseyin Museviyân. Tahran: Bunyâd-ı Hikmet-i İslâmî, 1378/1999.
  • Mutahharî, Murtaza. Felsefe Dersleri 1. trc. Ahmet Çelik. İstanbul: İnsan Yayınları, 1997.
  • Ramin, Ferah. “Mebânî Sadrü’l Müteellih el-Felsefiyye”. Rekâizu Felsefeti Sadrü’l-Müteellihîn eş-Şirâzî el- Mebânî ve’l-Mütemerkizât. Beyrut: Darü’l-maârif al-hikemiye, 2008. Rizvî, Sajjad H.. “Time and Creation: The Contribution of Some Safavid Philosophies” RPF (Revista Prtuguesa de Filosofia, 62 (2006): 713-737.
  • Surûş, Abdülkerim. Evrenin Yatışmaz Yapısı. trc. Hüseyin Hatemi. İstanbul: İnsan Yayınları, 2008. Topaloğlu, Bekir. İslâm cılarına ve Filozoflarına Göre Allah’ın Varlığı (İsbat-ı Vacib). Ankara: DİB Yayınları,1998.
  • Topaloğlu, Bekir. “Hudûs”. Diyanet İslâm Ansiklopedisi. 18: 304-309. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  • Ubûdiyet, Abdurresul. Deramedi bı Nizam-ı Hikmet-i Sadrâî. Tahran: Sazıman-ı Mutalaâ ve Tedvîn-i Kütüb-i Ulûm-i İnsanî Danişgâhha, 1394/2015.
Birincil Dil tr
Konular Din Bilimi
Bölüm MAKALELER
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-4468-565X
Yazar: Mahmut MEÇİN (Sorumlu Yazar)
Kurum: YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, FELSEFE BÖLÜMÜ
Ülke: Turkey


Yazar: Ali ÇAKSU
Kurum: YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Aralık 2019

Bibtex @araştırma makalesi { kaderdergi615156, journal = {Kader}, issn = {}, eissn = {2602-2710}, address = {Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Mahir İz Cad. No. 2 Altunizade Üsküdar İSTANBUL}, publisher = {Mehmet BULĞEN}, year = {2019}, volume = {17}, pages = {474 - 495}, doi = {10.18317/kaderdergi.615156}, title = {Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu}, key = {cite}, author = {MEÇİN, Mahmut and ÇAKSU, Ali} }
APA MEÇİN, M , ÇAKSU, A . (2019). Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu. Kader , 17 (2) , 474-495 . DOI: 10.18317/kaderdergi.615156
MLA MEÇİN, M , ÇAKSU, A . "Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu". Kader 17 (2019 ): 474-495 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaderdergi/issue/51311/615156>
Chicago MEÇİN, M , ÇAKSU, A . "Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu". Kader 17 (2019 ): 474-495
RIS TY - JOUR T1 - Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu AU - Mahmut MEÇİN , Ali ÇAKSU Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.18317/kaderdergi.615156 DO - 10.18317/kaderdergi.615156 T2 - Kader JF - Journal JO - JOR SP - 474 EP - 495 VL - 17 IS - 2 SN - -2602-2710 M3 - doi: 10.18317/kaderdergi.615156 UR - https://doi.org/10.18317/kaderdergi.615156 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Kader Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu %A Mahmut MEÇİN , Ali ÇAKSU %T Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu %D 2019 %J Kader %P -2602-2710 %V 17 %N 2 %R doi: 10.18317/kaderdergi.615156 %U 10.18317/kaderdergi.615156
ISNAD MEÇİN, Mahmut , ÇAKSU, Ali . "Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu". Kader 17 / 2 (Aralık 2020): 474-495 . https://doi.org/10.18317/kaderdergi.615156
AMA MEÇİN M , ÇAKSU A . Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu. Kader. 2019; 17(2): 474-495.
Vancouver MEÇİN M , ÇAKSU A . Molla Sadrâ'nın Hudûs Yorumu. Kader. 2019; 17(2): 495-474.