Yıl 2019, Cilt 17 , Sayı 2, Sayfalar 321 - 347 2019-12-31

Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu

Nail KARAGÖZ [1]


Öz 

Mâtürîdî, dinin anlaşılmasında akla verilen değer açısından Eş‘arîler ile Mu‘tezile arasında konumlandırılmaktadır. Mâtürîdî’nin akıl yürütme anlayışında, gerçekliği beş duyu ile algılanabilen ve şehâdet âlemi olarak adlandırılan dış dünyanın ayrı bir yeri vardır. Mâtürîdî’ye göre bu dünya, beş duyunun algı alanına girmeyen ve gayb âlemi olarak bilenen duyular ötesi âlemin varlığına delil teşkil etmektedir. Kitâbu’t-Tevhid’de bu delillendirme “Delâletü’ş-Şâhid ale’l-Gâib” terkibiyle ifade edilmiştir.  “Görünür âlem” veya “duyular âlemi” de denilen bu âlem, bizzat varlığıyla onu var edenin varlığına şahitlik etmektedir. Ancak görünür âlemin, görünmezin varlığına şahitliğinin her zaman mümkün olup olmadığı tartışmalıdır. Şayet bu mümkünse hangi şartlarda gerçekleşeceği, üzerinde durulması gereken konulardandır. Söz gelimi görünür âlemin kendisinin özelliklerini taşıyan bir âleme şahitlik ettiği kabul edildiğinde bu durum Allah hakkında nasıl uygulanacaktır? Yani Allah’ın da bu âlem gibi fizik kurallarına bağlı bir varlık olduğu mu kabul edilecektir? Zira görünür âlemin kendisi gibi bir âleme şahitlik ettiğini kabul etmek böyle bir sonuca götürebilir. Öte yandan Allah ve sıfatları ile ahiret âlemi gibi konularda bu metodun kullanılmaması durumunda bilgi elde edilebilecek başka bir yol var mıdır? Mesela duyu organları bu sahada ne kadar etkindir? Veya “doğru haber”den elde edilen bilgi kendi başına yeterli midir?

Çalışmamız, Mâtürîdî’nin görünür âlemi temel alarak görünmez âlemle ilgili yorumlamalarında nasıl bir yol takip ettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, literatür taraması, kavram tahlili, metin yorumlama yollarıyla yapılmış ve Mâtürîdî’nin Kitâbu’t-Tevhid ve Te’vîlat adlı eserleriyle sınırlandırılmıştır.

Kelâm, Mâtürîdî, Gayb, İstidlâl, Kitâbü’t-Tevhîd, Te’vîlât
  • Abdünnâfî Efendi. Mizân-u Şerh-i Mütercim-i Burhan. İstanbul: Âmire Matbaası, 1297.
  • Altıntaş, Ramazan. “Kelâmî Epistemolojide Aklın Değeri”. Kelâm'da Bilgi Problemi. Bursa: 2003.
  • Altıntaş, Ramazan. “Delil ve Delillendirme Yöntemleri”. Kelam El Kitabı. ed. Şaban Ali Düzgün. Ankara: Grafiker Yayınları, 2012.
  • Apaydın, H. Yunus. “Kıyas”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. XXV: 529-539, Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  • Bâkıllânî, Ebû Bekr. Kitâbü’t-Temhîd. Thk. Şeyh İmâdüddin Ahmed Haydar, Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1987.
  • Buhârî, Abdülaziz b. Muhammed. Keşfü'l-esrâr şerhu Usûli'l-Pezdevî. 4 cilt. Beyrut: Dâru'l-kütübi'l-ilmiyye, 1997.
  • Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn. el-Burhân fî usûli’l-fıkh. Nşr. Abdülazîm ed-Dîb. Devha: Câmiatu Katar, 1399/1978.
  • Debûsî, Ebû Zeyd. Takvîmü’l-Edille fî Usûli’l-Fıkh. Thk. Halil Muhyiddin el-Meyyis. Beyrut: 1421/2001.
  • Demir, Hilmi. Delil ve İstidlâlin Mantiki Yapısı-İlk Dönem Sinni Kelam Örneği-. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2001.
  • Duman, Ali. “İmam Matürîdî’nin Te’vilatü’l-Kur’an’ında Akıl Yürütmeyle İlgili Kavramlar –Fıkıh, İstidlâl, Kıyas”. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2014; 5(1): 116-103.
  • Düzgün, Şaban Ali. “Kelâmda Delillendirme Yöntemleri”. Sistematik Kelâm. Ankara: Grafiker Yayınları, 2005.
  • Erkol, Ahmet. “Kelâm İlminde ‘Kıyasü’l-gâib ala’ş-şâhid’ Metodunun Kullanımı”. Ekev Akademi Dergisi, Yıl: 8, sy. 20 (Yaz 2004): 157-176.
  • Eş‘arî, Ebu’l-Hasan. Kitâbü’l-Luma‘. Nşr. Richard J. McCarthy. Beyrut: 1952.
  • İbn Manzûr, Cemaluddin Muhammed. Lisânü’l-Arab. Thk. Abdullah Ali el-Kebir, Muhamed Ahmed Hasbullah, Haşim Muhammed eş-Şazeli. 6 cilt. Kâhire: Dâru’l-Meârif, ts.
  • Îcî, Adûduddîn Abdurrahman b. Ahmed. el-Mevâkıf. Nşr. Abdurrahman Umeyre. 3 cilt. Beyrut: 1997.
  • İsfehanî, er-Râgıb. Müfredâtü Elfâzı’l-Kur’ân. thk. Safvan Adnân Dâvûdî. Dimaşk: Dâru’l-Kalem, 1992.
  • Kadı Abdulcabbar. Şerhu’l-Usûli’l-Hamse. Nşr. Abdülkerîm Osman, Kahire: 1988.
  • Karagöz, Nail. Hanefî-Mâtürîdî Gelenekte Kıyas İçerikli İstidlâl (Hulviyyât Örneği). Ankara: Serüven Yayınları, 2015.
  • Karagöz, Nail. "Mâtürîdî’de İstidlâlin İşlev Alanları". Kader 16 / 2 (Aralık 2019): 241-263.
  • Lâmişî, Mahmud b. Zeyd. Kitâbü’t-Temhîd li Kavâidi’t-Tevhîd. Thk. Abdulmecid Türkî. (Beyrut: 1995.
  • Leknevî Abdulalî Muhammed b. Nizâmeddin. Fevâtihu’r-rahamût bi-şerhi Müsellemi’s-sübût. 2 cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1423/2002.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansur, Kitâbü’t-Tevhîd, Thk. ve Tal. Bekir Topaloğlu-Muhammed Aruçi, Ankara: İsam Yayınları, 2005.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansur. Kitâbü’t-Tevhîd. Trc. Bekir Topaloğlu, Kitâbü’t-Tevhîd Tercümesi, Ankara: İsam Yayınları, 2002.
  • Nesefî, Ebû’l-Muîn. Kitâbü’t-Temhîd. Çev. Hülya Alper. İstanbul: İz Yayıncılık, 2013.
  • Neşşar, Ali Sâmi. Menâhicü’l-Bahs inde Müfekkiri’l-İslâm. Nşr. ‘Abduh er-Râcihî, Beyrut, 1404/1984.
  • Öz, Mustafa. Mezhepler Tarihi ve Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2012.
  • Rudolp, Ulrich. Mâtürîdî. Trc. Özcan Taşçı. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2016.
  • Semerkandî, Şemsüddin. el-Mu’tekad. Thk ve trc. İsmail Yürük-İsmail Şık. Ankara: Araştırma Yayınları, 2013.
  • Serahsî, Şemsü’l-Eimme Ebû Bekir. Usûlü’s-Serahsî. Nşr. Ebü'l-Vefâ el-Efgânî. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1414/1993.
  • Topaloğlu, Bekir - Çelebi, İlyas. Kelâm Terimleri Sözlüğü. İstanbul: İsam Yayınları, 2010.
  • Türker, Ömer. “Bir Tümdengelim Olarak Şâhidle Gâibe İstidlâl Yöntemi ve el-Cüveynî’nin Bu Yönteme Yönelttiği Eleştiriler”, İslâm Araştırmaları Dergisi, sy. 18, (2007), 1- 25.
  • Uluç, Tahir. “Mâtürîdî Düşüncesinde ‘Şâhidin Gâibe Delâleti’ Argümanı”. Din Felsefesi Açısından Mâtürîdî Gelen Ek-i. Der. Recep Alpyağıl İstanbul: İz Yayıncılık, 2016.
Birincil Dil tr
Konular Din Bilimi
Bölüm MAKALELER
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-6409-6513
Yazar: Nail KARAGÖZ (Sorumlu Yazar)
Kurum: KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Aralık 2019

Bibtex @araştırma makalesi { kaderdergi622883, journal = {Kader}, issn = {}, eissn = {2602-2710}, address = {Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Mahir İz Cad. No. 2 Altunizade Üsküdar İSTANBUL}, publisher = {Mehmet BULĞEN}, year = {2019}, volume = {17}, pages = {321 - 347}, doi = {10.18317/kaderdergi.622883}, title = {Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu}, key = {cite}, author = {KARAGÖZ, Nail} }
APA KARAGÖZ, N . (2019). Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu. Kader , 17 (2) , 321-347 . DOI: 10.18317/kaderdergi.622883
MLA KARAGÖZ, N . "Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu". Kader 17 (2019 ): 321-347 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaderdergi/issue/51311/622883>
Chicago KARAGÖZ, N . "Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu". Kader 17 (2019 ): 321-347
RIS TY - JOUR T1 - Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu AU - Nail KARAGÖZ Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.18317/kaderdergi.622883 DO - 10.18317/kaderdergi.622883 T2 - Kader JF - Journal JO - JOR SP - 321 EP - 347 VL - 17 IS - 2 SN - -2602-2710 M3 - doi: 10.18317/kaderdergi.622883 UR - https://doi.org/10.18317/kaderdergi.622883 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Kader Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu %A Nail KARAGÖZ %T Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu %D 2019 %J Kader %P -2602-2710 %V 17 %N 2 %R doi: 10.18317/kaderdergi.622883 %U 10.18317/kaderdergi.622883
ISNAD KARAGÖZ, Nail . "Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu". Kader 17 / 2 (Aralık 2020): 321-347 . https://doi.org/10.18317/kaderdergi.622883
AMA KARAGÖZ N . Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu. Kader. 2019; 17(2): 321-347.
Vancouver KARAGÖZ N . Mâturîdî’de “Şâhidin Gâibe Delâleti" Metodu. Kader. 2019; 17(2): 347-321.