Interest or Usury: Ottoman Credit History and the Transformation of Murabaha

Credit relations in the Ottoman Empire developed within the framework of the Islamic prohibition of riba. In this context, murabaha, was used by the Ottomans in the sense of a legitimate (free from riba) return on loans along with its classical jurisprudential meaning. However, especially since the second half of the nineteenth century, murabaha was also burdened with the meaning of usury, which signifies riba. This article aims to analyse the transformation of murabaha in the nineteenth century Ottoman Empire and examines how meanings changed and transformed as a result of social reality permeating daily language. In this context, Ottoman credit terminology and the socio-economic history of credit relations will be analysed in the Late Ottoman Empire. Archival documents, writings of Ottoman authors in newspapers and books, translations from foreign languages and dictionary sources as well as sharia court records and fatwas will be used in the research. In the light of the mentioned sources, it is aimed to correct some misconceptions in Ottoman historiography regarding credit relations. In addition, the development of credit relations in the Ottoman Empire and how these relations were shaped will be revealed by tracing the evolution of murabaha in Ottoman history.

Osmanlı İmparatorluğu'nda kredi ilişkileri riba yasağı çerçevesinde gelişmişti. Bu bağlamda; kâr koyarak yapılan satış ve/ya satış kârı anlamındaki fıkhî bir terim olan murabaha, (klasik fıkhi anlamıyla birlikte) borç ve kredi verildiğinde vade sonucu elde edilen ribadan ârî meşru getiri anlamında kullanılmaktaydı. Ancak murabahanın özellikle on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren ribayı işaret eden tefeci faizi gibi bir anlamı da yüklendiği anlaşılmaktadır. Bu makale Osmanlı’da murabaha kavramının on dokuzuncu yüzyılda yaşadığı dönüşümü analiz etmeyi amaçlamaktadır ve sosyal gerçekliğin günlük dile sirayet etmesi sonucunda anlamların nasıl farklılaştığı incelenecektir. Bu bağlamda, Osmanlı kredi terminolojisi ve kredi ilişkilerinin sosyo-ekonomik tarihi, imparatorluğun son yüzyılına odaklanarak ele alınacaktır. Araştırmada arşiv belgeleri, Osmanlı müelliflerinin gazete ve kitaplarda kaleme aldığı yazılar, yabancı dillerden yaptığı tercümeler ve sözlük kaynaklarının yanı sıra şer‘î mahkeme kayıtları ve fetvalar gibi kaynaklar kullanılacaktır. Zikredilen kaynaklar ışığında Osmanlı kredi tarihine dair literatürdeki bazı hatalı anlayışların tashih edilmesi hedeflenmektedir. Bununla beraber murabahanın Osmanlı tarihindeki serencamı izlenerek Osmanlı İmparatorluğu’nda kredi ilişkilerinin gelişimi ve bu ilişkilerin nasıl şekillendiği de ortaya konulacaktır.