İşgal İstanbulu’nda Cazbant: Dönemin Kaynakları Işığında Erken Dönem Cazın Kültürel Anlamları

Jazz entered Türkiye during the occupation of Istanbul through music ensembles known as jazz band (cazbant). While historical accounts of early jazz in Türkiye often treat the 1920s as a unified period, occupied Istanbul presents a distinct historical, social, and cultural context for the reception of jazz compared to the early Republican years. By focusing on cazbant in occupied Istanbul, this study examines how cazbant was interpreted through firsthand accounts. Although some studies highlight the significance of this period, they generally use sources from the Republican period. This situation can sometimes lead to chronological confusion that overlooks the difference in historical contexts. Arguing that the various meanings of jazz are not intrinsic to this musical genre but are shaped by its historical and social context, this study adopts a semiotic approach to explore the system of representation through which jazz in occupied Istanbul was interpreted. The article focuses on the period from 1919 to October 1923, when the occupation officially ended and political authority was restored. The sources include newspaper and magazine articles, advertisements, and fictional and non-fictional works based on firsthand accounts of jazz culture during the occupation years.

Cazın Türkiye’ye girişi İstanbul’un işgal altında bulunduğu şartlarda, cazbant denilen müzik toplulukları aracılığıyla gerçekleşti. Türkiye’de erken dönem caz yazınında 1920’ler genellikle yekpare bir dönem olarak ele alınsa da İşgal İstanbulu cazın ülkedeki serencamı açısından Cumhuriyet’in ilk yıllarından farklı bir bağlama sahipti. İşgal İstanbulu’ndaki cazbanda odaklanan bu çalışma, dönemin birinci el kaynaklarında cazbandın nasıl anlamlandırıldığını keşfetmeyi amaçlamaktadır. İlgili literatürde bu dönemin önemini vurgulayan çalışmalar olmakla birlikte, bunlar genellikle Cumhuriyet dönemine ait kaynaklara dayanmaktadır. Bu durum bazen tarihsel bağlamlardaki farklılığın göz ardı edilmesine yol açan bir kronolojik karışıklığa sebep olmaktadır. Cazın anlamlarının bu müzik türüne içkin olmayıp tarihsel ve toplumsal bağlam içinde şekillendiğini savunan bu çalışma, İşgal İstanbulu’ndaki cazın hangi temsil sistemi içinde anlamlandırıldığını keşfetmek için göstergebilimsel yaklaşımı benimsemektedir. Araştırma, 1919’dan işgalin resmen sona erdiği ve siyasî otoritenin tesis edildiği 1923 Ekim’ine kadarki dönemle sınırlandırılmış, bu döneme ait gazete-dergi yazıları, ilanlar, işgal yıllarındaki caz kültürüne ilişkin tanıklığa dayalı kurgusal veya kurgusal olmayan eserler kaynak olarak kullanılmıştır.