Kur’an’da İki Farklı Kadın Karakter Bağlamında Mücadele: Havle bint Sa‘lebe ve Züleyha

This study examines the theme of struggle in the context of exegesis through the characters of Khawla bint Tha’labah and the wife of the Egyptian Aziz, Zuleikha, as narrated in the Qur’an. Khawla bint Tha’labah was a female companion whose husband subjected her to the practice of ẓihār, an unjust form of divorce rooted in pre-Islamic traditions. This practice deprived women of both the opportunity to continue their marriage and the right to remarry, leaving them in a state of helplessness. In her struggle against the practice of ẓihār, which victimized and left women helpless, Khawla took her case to the Prophet Muhammad, seeking a just resolution through divine revelation. Her struggle led to the revelation of a Qur’anic ruling on ẓihār, and the surah addressing this issue was named after her case. On the other hand, Zuleikha, the wife of the Egyptian minister, driven by her desires, engaged in a struggle of a different kind-she attempted to seduce her servant, Yusuf (Joseph), despite the act being condemned by Allah. Overcome by human weakness, she resorted to deception and false accusations, ultimately having Yusuf imprisoned. In the end, she faced the weight of the truth. Zuleikha’s struggle highlights her inner conflicts and Yusuf’s unwavering commitment to chastity and righteousness. When comparing these two characters, Khawla emerges as a symbol of justice, courage, and the pursuit of rights, presenting an exemplary struggle. In contrast, Zuleikha, has set an example of wrong struggle in the Qur’an with a story that includes human weaknesses and moral lessons.

Bu çalışma, Kur’an’da hikâyeleriyle yer alan Havle bint Sa‘lebe ve Mısır Azizi’nin karısı Züleyha karakterleri üzerinden mücadele temasını tefsir bağlamında incelemektedir. Havle bint Sa‘lebe, kocasının kendisini haram kılmak maksadıyla zıhâr uyguladığı bir hanım sahabidir. Cahiliye geleneğine dayanan zıhâr, kadını mağdur eden bir çeşit boşama şeklidir. Bu uygulama, kadının ne mevcut evliliğini devam ettirmesine imkân veren ne de başka bir erkekle nikâhlanmasına izin veren katı ve adaletsiz bir uygulamadır. Kadını mağdur edip, çaresiz bırakan zıhâr uygulamasına karşı giriştiği hak arayışında Havle, Hz. Peygamber’in huzuruna çıkarak adalet için bir mücadeleye girmiştir. Havle’nin bu mücadelesi, zıhârı hükme bağlatmış ve nazil olan surenin ismini almasına sebep olmuştur. Mısır Azizi’nin karısı Züleyha ise nefsinin ve arzularının etkisiyle, Allah’ın çirkin gördüğü bir eylemi gerçekleştirmesi için hizmetlisi Yusuf’u baştan çıkarmaya çalışarak büyük bir mücadele içine girmiştir. Züleyha, Yusuf’a karşı duyduğu beşerî zaafıyla her türlü tuzak ve iftiralarla onu zindana attırmaktan çekinmemiş; sonunda ise gerçeğin ağırlığı ile yüzleşmiştir. Züleyha’nın mücadelesi, onun içsel çatışmalarını ve Yusuf’un iffetini koruma çabasını gözler önüne sermektedir. Bu iki karakter karşılaştırıldığında Havle, adaletin, cesaretin ve hak arayışının simgesi olarak örnek bir mücadele içine girerken; Züleyha, beşerî zaaf ve ahlaki dersler içeren bir kıssa ile Kur’an’da yanlış bir mücadele örneği sergilemiştir.