Problems and Solutions in Arabic Preparatory Education at Faculties of Theology: The Case of Türkiye

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 19, 112 - 136, 30.06.2025

Hüseyin Dursun

Öz

In various universities across Türkiye, Arabic preparatory programs implemented within faculties of theology and certain departments affiliated with schools of foreign languages aim to equip students with sufficient language skills to comprehend undergraduate-level courses in theology. However, numerous recent academic studies reveal that these programs fall short of achieving their stated objectives. Traditional grammar -and translation- based teaching methods, in particular, have been observed to be ineffective in developing students’ speaking, listening, and communication-oriented language skills. The existing literature includes a substantial number of master’s theses, doctoral dissertations, and articles on this topic. Nevertheless, most of these studies primarily focus on identifying problems rather than offering comprehensive solutions. This study addresses the fundamental issues encountered in Arabic preparatory programs in Türkiye, such as the limitations of teaching methodologies, the inadequacy of curricula in meeting contemporary needs, the lack of digital resources, and the necessity of in-service training for instructors. Comparisons with similar programs in European and Arab countries highlight the need for restructuring Arabic preparatory education in Türkiye. In this context, the study offers holistic solution proposals, including the adoption of student-centered approaches, the implementation of modern teaching techniques, the integration of digital materials, and the enhancement of continuous professional development opportunities for instructors. The research aims both to assess the current state of affairs and to contribute to the improvement of Arabic preparatory education through practical model suggestions.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Rhetoric , Arabic Language Education , Preparatory Class , Language Skills , Teaching Strategies

Etik Beyan

This article was prepared in accordance with scientific and ethical principles.

İlahiyat Fakültelerinde Arapça Hazırlık Eğitiminin Sorunları ve Çözüm Yolları: Türkiye Örneği

Öz

Türkiye’de çeşitli üniversitelerin ilahiyat fakültelerinde ve yabancı diller yüksekokullarına bağlı bazı birimlerde uygulanan Arapça hazırlık programlarında, uygulanan Arapça hazırlık eğitimi, öğrencilerin lisans düzeyindeki ilahiyat derslerini anlayabilecek yeterli dil becerilerini kazanmalarını amaçlamaktadır. Ancak son yıllarda yapılan çok sayıda akademik çalışma, bu programların belirlenen hedefleri gerçekleştirmekte yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Özellikle gramer ve çeviri odaklı geleneksel öğretim yöntemlerinin, öğrencilerin konuşma, dinleme ve iletişim temelli dil becerilerini geliştirmekte etkisiz olduğu gözlenmektedir. Literatürde bu konuya dair yüksek lisans ve doktora tezleri ile makalelerin sayıca oldukça fazla olduğu, ancak büyük çoğunluğunun daha çok mevcut sorunların tespitine odaklandığı, çözüm üretme noktasında sınırlı kaldığı dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’deki Arapça hazırlık programlarında karşılaşılan temel sorunlar; öğretim yöntemlerinin sınırlılığı, müfredatın çağın ihtiyaçlarına cevap verememesi, dijital kaynak eksikliği ve öğretim elemanlarının hizmet içi eğitim ihtiyacı gibi başlıklar etrafında ele alınmaktadır. Avrupa ve Arap ülkelerindeki benzer programlarla yapılan karşılaştırmalar, Türkiye’deki hazırlık eğitiminin yeniden yapılandırılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışmada, öğrenci merkezli yaklaşımın benimsenmesi, çağdaş öğretim tekniklerinin uygulanması, dijital materyallerin uyumunu ve öğretim elemanlarına yönelik sürekli mesleki gelişim imkânlarının artırılması gibi bütüncül çözüm önerileri sunulmaktadır. Araştırma hem mevcut durumu tespit etmeyi hem de uygulamaya dönük model önerileriyle Arapça hazırlık eğitiminin kalitesini artırmaya katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Belagatı , Arapça Eğitimi , Hazırlık Sınıfı , Dil Becerileri , Öğretim Stratejileri

Etik Beyan

Bu makalenin hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulmuştur.

Kaynakça

• Abdulkâni, Abbud. et-Terbiyye el-Mukarana. Kahire, Dâru’l-Fikr el-Garbî, 1997.
• Abdusselam Naimun. “Bîetü’l-Amel ve Te’sîruhâ fî Tehdîd Adâi’t-Takîm et-Terbevî li-Müessesâti’t-Ta’lîm es-Sânî.” Yüksek Lisans Tezi, Ferhat Abbas Üniversitesi, 2006.
• Abdüddâim, Abdullah. el-Terbiye fî Buldan el-‘Arabiyye. Beyrut, Dârü’l-‘ilm li’l-Melâyîn, 1976. Acar, Zeynep. “Dinleme Becerisinin Geliştirilmesinde Otantik Sesli Materyallerin Kullanımı.” Dil Eğitimi Dergisi 4/2 (2019): 91–105.
• Acar, Zeynep. “Dinleme Becerisinin Geliştirilmesinde Otantik Sesli Materyallerin Kullanımı.” Dil Eğitimi Dergisi 4/2 (2019), 91–105.
• Ahmet Buran, Arapça Öğretimi: İlkeler ve Uygulamalar (Ankara: Akçağ Yayınları, 2013), 102.
• Ahmet Duman, Arapça Öğretiminde Yeni Yaklaşımlar ve Ortam Tasarımı, İstanbul: Eğitim Yayınevi, 2019.
• Aktaş, Şerif ve Osman Gündüz. Yazılı ve Sözlü Anlatım – Kompozisyon Sanatı. Ankara, Akçağ Yayınları, 2004.
• Al-Busaidi, Saleh. “Language Learning Strategies of University Students in Oman.” International Education Studies 3/2 (2010), 202-210.
• Altıntaş, Mustafa Enes. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar: Bir Meta-Sentez Çalışması.” Eskiyeni 52 (2024), 405-433.
• Altun, Ahmet. Dil Edinimi ve Hafıza Süreçleri. İstanbul: Eğitim Yayınevi, 2018.
• American University. Academic Guidelines. Washington D.C., American University, 2021.
• Arpaçukuru, Osman ve Mustafa Üzümcü. “İlahiyat Fakültesi Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Arapça Dersine İlişkin Tutumları (Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Örneği).” Tasavvur: Tekirdağ İlahiyat Dergisi 6/2 (2020), 853–886. https://doi.org/10.47424/tasavvur.786030
• Arslan, Ali. “Yükseköğretimde Arapça Öğretimi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri”, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5/1 (2020): 112.
• Aslan, Hüseyin “Arapça Dinleme ve Konuşma Becerilerinin Geliştirilmesinde Karşılaşılan Zorluklar”, Yabancı Dil Olarak Arapça Dergisi, 4/1 (2020): 56.
• Bozdoğan, Doğan. “Arapça Hazırlık Eğitiminde Etkin Öğretim Yöntemleri ve Sınıf Yönetimi.” Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 36 (2020), 59–78.
• Can, Mustafa. “İletişimsel Dil Öğretimi Kuramları Işığında Arapça Eğitimi.” Dil ve Öğretim Araştırmaları Dergisi 4/1 (2021), 40–52.
• Canale, Michael ve Merrill Swain. “Theoretical Bases of Communicative Approaches to Second Language Teaching and Testing.” Applied Linguistics 1/1 (1980), 1–47.
• Candemir, Doğan. “Arapça Öğretiminde Yöntem Orijinli Problemler ve Çözüm Önerileri.” Nüsha: Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 21 (2006).
• Chouai, Abderrahman. “Technology Integration in Arabic Language Teaching.” Journal of Applied Linguistics and Language Research 8/1 (2021), 87–103.
• Coştu, Yakup. “Arapça Öğretiminde Teknolojik Eksiklikler.” İlahiyat Akademi 14/2 (2021), 59–84.
• Coştu, Yılmaz M. İlahiyat Fakültesi Yabancı Dil Hazırlık Programı: Sorunlar ve Öneriler. Beau Bassin, Lap Lambert Academic Publishing, 2020.
• Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment (CEFR). Cambridge, Cambridge University Press, 2001.
• Çelik, Rabia. “Dijital Materyallerin Arapça Öğretimine Etkisi.” Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi 3/2 (2020), 45–53.
• Çetin, İsmail. “Dil Öğreniminde Motivasyonu Artırıcı Etkinlikler.” Eğitimde Yeni Ufuklar Dergisi 8/1 (2022), 105-112.
• Çetinkaya, Emine. “Yabancı Dil Öğretiminde Fizikî Öğrenme Ortamlarının Önemi.” Dil Eğitimi ve Uygulamaları Dergisi 3/2 (2020), 90–96.
• Çiftçi, Sümeyye. “Arapça Öğretmenlerinin Hizmet İçi Eğitim İhtiyaçları: Nitel Bir Değerlendirme.” Yabancı Dil Eğitimi ve Uygulamaları Dergisi 4/2 (2019), 69–78.
• Davut Orhan, “İlahiyat Fakültelerinde Zorunlu Arapça Hazırlık Programı”, Yedi Aralık Sosyal Araştırmalar Dergisi 2/2 (2023), 169.
• Demir, Ahmet. Arapça Öğretiminde Yöntem Sorunu ve Ezbercilik Eleştirisi. İstanbul, Akademik Yayıncılık, 2020.
• Demir, Ferhat. “Hazırlık Sınıfı Arapça Öğretiminde Fiziksel Ortamın Rolü.” Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/1 (2021), 203–225.
• Demir, Mehmet. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Hazırlık Programı İçerik ve Uygulama Analizi”, İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 36 (2021).
• Demircan, Ömer. Yabancı Dil Öğretim Yöntemleri. İstanbul, Der Yayınları, 1990.
• Demirel, Mehmet. Yabancı Dil Öğretiminde Temel Yaklaşımlar (Ankara: Pegem Akademi, 2017).
• Dereli, Mehmet Veysel. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Eğitimi ve Araştırmaları ile İmam Hatip Liselerinde Arapça Eğitimi ve Sorunları Çalıştaylarının Değerlendirmesi.” Marife: Dini Araştırmalar Dergisi 13/2 (2013), 217.
• Diane Larsen-Freeman ve Marti Anderson. Techniques and Principles in Language Teaching. Oxford, Oxford University Press, 2011.
• Dündar, Ahmet İhsan. “Hazırlık Sınıfı Arapça Metin Okuma Uygulamalarında Anlam Çözümleme Teknikleri.” Kocaeli İlahiyat Dergisi 4/2 (2021), 203–226.
• Edinburgh University. Academic Regulations. Edinburgh, Edinburgh University, 2021.
• Ekinci, Mehmet. “İlahiyat Fakültelerinde Zorunlu Arapça Hazırlık Eğitimi: Bitlis Eren Üniversitesi Örneği.” Van İlahiyat Dergisi, 7/11 (2019): 144–161.
• Erarslan, Fatma S. “Yabancı Dil Olarak Arapça Öğrenenlerde Yazma Becerisinin Sosyo-Kültürel Yönü”, Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi 6/3 (2020): 43-45.
• Etec. Educational Trends and Challenges. New York, Etec Publishers, 2021.
• Freeman, Donald. “Redefining the Role of the Teacher: Teacher Education and the Challenge of Change.” Teacher Education: The Challenge of Change (1996), 5–21.
• Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. Eyyühe’l-Veled. Çev. Süleyman b. Cerağ. İstanbul, Şirket-i Sahafiye-i Osmaniye, 1302.
• Geçioğlu, Yusuf Özcan. Ahmet Rifat. “İlahiyat Fakültesi Hazırlık Sınıfı Öğrencilerinin Yabancı Dil Öğrenme Gayretlerinin İncelenmesi (Ç.Ü. İlahiyat Fakültesi Örneği).” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21/1 (2021): 386–409.
• Giridharan, Beena. “A Study on English Vocabulary Acquisition Patterns Among Adult Second Language Learners.” Espace (2013), [sayfa numarası yok].
• Güneş, Fahri. Yazma Eğitimi: Kuramdan Uygulamaya. Ankara, Pegem Akademi, 2014.
• Halil Altuntaş ve Muzaffer Şahin (çev.). Kur’ân-ı Kerîm Meâli. İstanbul, Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
• Hamek, A. (2016). Arapça Öğretim Programları Üzerine Bir Değerlendirme. Ankara: TDV Yayınları, s. 87, 89.
• Harmer, Jeremy. How to Teach Writing. Harlow, Longman, 2004.
• Jane Willis. A Framework for Task-Based Learning. Harlow, Longman, 1996.
• Kara, Mehmet. “Arapça Öğretiminde Metin Seçimi ve Anlam Sorunu.” Uluslararası Arapça Eğitim Araştırmaları Dergisi 5/1 (2019), 59–68.
• Karababa, Zeynep Çelik. “Arapça Öğretiminde Öğretici Niteliği ve Müfredat Sorunu.” Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/2 (2018), 49–60.
• Karababa, Zeynep Çelik. “Yabancı Dil Olarak Arapçanın Öğretiminde Materyal Uyum Sorunu.” Dil ve Eğitim Araştırmaları Dergisi 6/2 (2017), 89–98.
• Karakaş, Ahmet. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Güncel Sorunlar ve Çözüm Önerileri.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 22/3 (2023), 89–106.
• Karaman, Mehmet. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Hazırlık Eğitiminin Akademik Yeterlilik Açısından Değerlendirilmesi.” Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi 3/2 (2020), 51–67.
• Kaya, Mahmut. “Arapça Öğretiminde Ezberciliğin Etkileri Üzerine”, Dil Eğitimi Araştırmaları, 3/2 (2019): 98-100.
• Kılıç, Sümeyye. “Arapça Öğretiminde Uygulama Temelli Modellerin Önemi.” Arapça Eğitim Araştırmaları Dergisi 5/2 (2019), 85–92.
• Koç, Emine. “Arapça Ders Kitaplarının Çağdaş Dil Öğretimine Uygunluğu”, Eğitimde Yöntem ve Kuramlar, 2/3 (2018): 75.
• Krashen, Stephen. Principles and Practice in Second Language Acquisition. Oxford, Pergamon, 1982.
• Kuhl, Patricia K. “Early Language Acquisition and the Critical Period: A Review of the Literature.” Journal of Language and Social Psychology 30/2 (2011), 162–177.
• Kurt, Ramazan. “İlahiyat Fakültelerinde Yazma Becerisi ve Akademik Performans İlişkisi.” Diyanet İlmî Dergi 58/2 (2022), 55–76.
• Larsen, Diane. An Introduction to Second Language Acquisition Research. New York, Routledge, 2014. Lev S. Vygotsky, Düşünce ve Dil, çev. Sibel Özkan. İstanbul: Alfa Yayınları, 2020.
• MEB Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı. “30.11.2016 Tarihli 82 Sayılı İlköğretim Arapça Dersi (2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programında Değişiklik Yapılması Konulu Kurul Kararı.” Ankara, MEB Yayınları, 2016.
• Morrow, Keith. Tasks in Language Learning: Theory and Practice. Cambridge, Cambridge University Press, 2004.
• Mourtaga, Khaled. “Teaching Arabic to Non-Native Speakers in Arab Countries: Realities and Challenges.” International Journal of Arabic Linguistics 5/1 (2020), 45–59.
• OECD. Educational Performance Report. Paris, OECD Publishing, 2021.
• Orhan, Davut, Yousif Alrofaidy ve Mohammed Haglan. “Challenges in Arabic Language Programs.” Dergiabant 9/2 (2021), 690–703.
• Orhan, Davut. “İlahiyat Fakültelerinde Zorunlu Arapça Hazırlık Programı.” Yedi Aralık Sosyal Araştırmalar Dergisi (YASAD) 2/2 (2023), 167–187.
• Özkan, Halit. “Arapça Yazma Becerisinin Geliştirilmesinde Geleneksel ve Çağdaş Teknikler”, Uluslararası Arap Dili ve Eğitimi Dergisi 2 (2021): 69-71.
• Özkan, Selman. Erken Yaşta Arapça Öğretimi ve CEFR Tabanlı Modeller. Ankara, Dilde Akademi, 2020.
• Portland State University. Curriculum Development Guidelines. Portland, Portland State University, 2021.
• Richards, Jack C. ve Theodore S. Rodgers. Approaches and Methods in Language Teaching. Cambridge, Cambridge University Press, 2001.
• Selçuk, Ziya. Ders Kitaplarında Yapılandırmacı Yaklaşım, (Ankara: Pegem Akademi, 2017), 89.
• Skinner, B. F. Verbal Behavior. New York, Appleton-Century-Crofts, 1957.
• Snow, Catherine. “Academic Language and the Challenge of Reading for Understanding.” The Future of Children 20/1 (2010), 80–85.
• Soyupek, Hasan. “Yabancı Dil Öğretimi Bağlamında Arapça Öğretiminde Motivasyonun Önemi.” Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/20 (2008), 179–197.
• Swain, Merrill. “The Output Hypothesis and Beyond: Mediating Acquisition through Collaborative Dialogue.” Sociocultural Theory and Second Language Learning (2000), 97–114.
• Taime, Ruşdi Ahmed. el-Mahârat el-Lugaviyye. Kahire, Dârü’l-Fikr el-‘Arabî, 2006.
• Temel, Ahmet Vefa. “Türkiye’de Arapça Öğretiminde Uygulanan Metotlar, Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Üzerine Bir Değerlendirme.” Dergiabant 3/5 (2015), 166–174.
• The General Secretariat of the Council of Ministers. Education Policies and Strategies. Riyad, Government Publications, 2021.
• Thorne, Steven ve Stuart Payne. “Evolution of Internet-Mediated Intercultural Foreign Language Education.” Language Learning & Technology 9/3 (2005), 1–20.
• Topçu, Nurettin. Kültür ve Medeniyet. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2012.
• Vygotsky, L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, Harvard University Press, 1978.
• Yalçınkaya, Mehmet. “Dijital Teknoloji ve Dil Eğitimi: Arapça Öğretimine Yansımaları.” Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi 6/1 (2021), 88–94.
• Yaşar, Murat. “Arapça Yazma Becerisinin Geliştirilmesinde Hazırlık Sınıflarının Rolü.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 60/1 (2019): 95–117.
• Yıldırım, Cemal. Teknoloji Destekli Arapça Öğretimi. İstanbul: Bilim Yayınları, 2021.
• Yıldız, Ahmet. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminin Niteliği ve Sorunları”, İlahiyat Fakültesi Dergisi 23 (2015): 112-114.
• Yıldız, Cemal. “Yazma Becerisi ve Yabancı Dil Öğretimi”, Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8/2 (2018): 77-79.
• Yıldız, Halime. “Dil Eğitimi ve Özgüven: Yazmanın Psikolojik Etkileri.” Eğitimde Kuram ve Uygulama 17/2 (2021), 45–70.
• Yıldız, Mehmet. “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretimi ve Problemleri Konulu Çalışma Toplantısı Değerlendirmesi.” Nüsha: Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 9 (2003), 209.
• Yılmaz Mustafa Coştu, İlahiyat Fakültesi Yabancı Dil Hazırlık Programı: Sorunlar ve Öneriler (Beau Bassin: Lap Lambert Academic Publishing, 2020), 45.
• Yılmaz, Fatih. “Kur’an Yazımının Eğitsel Boyutu.” Uluslararası Kur’an Araştırmaları Dergisi 4/2 (2020), 33–56.
• Yükseköğretim Kurulu (YÖK). İlahiyat Fakülteleri Hazırlık Programı Uygulama Esasları Raporu. Ankara, YÖK Yayınları, 2020.