Aileden okula millî dayanışma ve kardeşlik: değerler eğitimi bağlamında nitel bir araştırma

Öz

Araştırma kapsamında, millî dayanışma ve kardeşlik değerlerinin aileden okula aktarılma sürecinin paydaş görüşleri ışığında derinlemesine analiz edilmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma paradigması çerçevesinde temel nitel araştırma deseniyle kurgulanan bu çalışma, bir ilde yer alan bir devlet okulunda yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, bu okulda görev yapan 8 öğretmen ve öğrencisi bulunan 8 veli oluşturmaktadır. Veriler, katılımcılarla gerçekleştirilen odak grup görüşmeleri aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve analiz sürecinde MAXQDA 24 programından yararlanılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin öğrencilerdeki değer algısını daha çok “yardımlaşma” teması üzerinden ve sınırlı bir çerçevede değerlendirdiğini, velilerin ise “birlik ve beraberlik” vurgusuyla daha bütüncül bir yaklaşım sergilediğini ortaya koymuştur. Değer aktarımında aile içi sözlü iletişim ve okul temelli sosyal sorumluluk projeleri (kermes, yardım kampanyaları vb.) ön plana çıkmıştır. Bununla birlikte müfredat yoğunluğu, aile-okul iş birliğindeki zayıflıklar ve dijital kültürün etkisiyle artan bireyselleşme sürecin temel engelleri olarak belirlenmiştir. Sonuçlar, millî dayanışma ve kardeşlik bilincinin güçlendirilmesi için okul ve ailenin daha sistematik bir iş birliği içinde hareket etmesi ve değerler eğitiminin yaparak yaşayarak öğrenme yaklaşımıyla desteklenmesi gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Millî Dayanışma
• Kardeşlik
• Değerler Eğitimi
• Aile-Okul İş Birliği

National solidarity and brotherhood from family to school: a qualitative research in the context of values education

Öz

This study aims to analyze in depth, through stakeholder perspectives, the process of transmitting the values of national solidarity and brotherhood from family to school. Designed within the qualitative research paradigm and employing a basic qualitative research design, the study was conducted in a public school located in a province. The study group consisted of 8 teachers working at the school and 8 parents whose children attend the same school. Data were collected through focus group interviews with the participants. The collected data were analyzed using content analysis, and MAXQDA 24 software was utilized in the analysis process. The findings revealed that teachers perceived students’ understanding of values mainly within the theme of “helpfulness” and in a relatively limited scope, whereas parents adopted a more comprehensive perspective emphasizing “unity and solidarity.” It was found that verbal communication within the family and school-based social responsibility projects (such as bazaars and aid campaigns) were prominent in the transmission of values. However, curriculum overload, weaknesses in school–family collaboration, and increasing individualization driven by digital culture were identified as major barriers to the value acquisition process. The results indicate that in order to effectively foster national solidarity and brotherhood awareness, schools and families should act in a more systematic and coordinated manner, and values education should be supported through a “learning by doing and experiencing” approach.

Anahtar Kelimeler

• National Solidarity
• Brotherhood
• Values Education
• Family-School Cooperation

Kaynakça

1. Akdeniz, M. (2023). Ahlak eğitiminde ailenin rolü. Balıkesir İlahiyat Dergisi, (18), 209-226. https://izlik.org/JA97GD44PT
2. Akın, Z., & Öztürk, E. (2021). Değer eğitimi sürecinde okul – aile işbirliği: Bir nitel çalışma. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(42), 73-112. https://doi.org/10.34234/ded.912583
3. Akkaya, S. (2008). Ortaöğretim (lise) öğrencilerinde rekabetçi tutum ile ana-baba tutumları arasındaki ilişki düzeyi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Ulusal Tez Merkezi.
4. Aktepe, V., & Yalçınkaya, E. (2016). Okul ortamında değerler eğitiminin öğrenci görüşlerine çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 2(17), 113-131. https://izlik.org/JA89NY54TD
5. Altunel, S., & Karasu Avcı, E. (2024). Sosyal bilgiler dersinde eğitsel oyunlar yoluyla bazı kök değerlerin kazandırılması: bir eylem araştırması. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(3), 925-939. https://doi.org/10.33206/mjss.1241977
6. Avcı, E. K., Avcı, A. A., & İbret, B. Ü. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin vatanseverlik değerinin kazandırılmasına yönelik görüşleri. İlköğretim Online, 16(4), 1558-1574. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.342974
7. Aybey, S. (2018). Ailenin dini değerleri aktarmadaki rolü ve bu süreçte dikkat edilmesi gereken ilkeler. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(2), 544-560. https://doi.org/10.15869/itobiad.398540
8. Bayırlı, H., Doruk, O., & Tüfekci, A. (2020). Öğretmenlerin değerler eğitimi hakkındaki görüşleri: Afyonkarahisar örneği. Egitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 8(3), 865-894. doi: 10.14689/issn.2148-2624.1.8c.3s.5m

9. Büyüköztürk, Ş. (2016). Sınavlar üzerine düşünceler. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 345-356.
10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
11. Christensen, L. B., Johnson, B. R., & Turner, L. A. (2015). Araştırma yöntemleri desen ve analiz. Anı Yayıncılık.
12. Cooper, D. (2014). Character education: A study of an elementary school leadership academy [Doctoral Thesis, Wilmington University]. North Carolina.
13. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches (4th ed.). Sage Publications.
14. Çağlayan, E. (2018). Değerler eğitimi ve uygulamalarına yönelik veli ve öğretmen tutumlarının değerlendirilmesi: Bingöl örneği [Yüksek Lisans Tezi, Bingöl Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
15. Çelikkaya, T., & Kürümlüoğlu, M. (2017). Veliler, öğrenciler ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin programdaki değerlere ilişkin değer hiyerarşileri, gerekçeleri ve önerileri. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(8), 243-264. https://doi.org/10.20860/ijoses.338565
16. Çelikkaya, T., & Yılmaz, T. (2017). Değerler eğitimine ilişkin öğretmen, öğrenci ve velilerin karşılıklı beklentileri. Researcher: Social Science Studies, 5(9), 395–416. https://izlik.org/JA94CH33FZ
17. Çengelci, T., Hancı, B., & Karaduman, H. (2013). Okul ortamında değerler eğitimi konusunda öğretmen ve öğrenci görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 33-56. https://izlik.org/JA57AW23DR
18. Demircioğlu, İ. H., & Tokdemir, M. A. (2008). Değerlerin oluşturulma sürecinde tarih eğitimi: amaç, işlev ve içerik. Değerler Eğitimi Dergisi, 6 (15), 69-88. https://izlik.org/JA38FN93JD
19. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2018). The Sage Handbook of Qualitative Research (5th ed.). Sage Publications.
20. Doğan, A. (2016). Değerler eğitimi açısından aile içi iletişimin çocuk üzerindeki etkisi. Journal of Turkish Studies, 11, 67-84. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9565
21. Duran, E. & Bitir, T. (2021). İlkokul öğretmenleri, öğrencileri ve velilerinin değer algıları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 1-19. DOI: 10.16986/HUJE.2020058224
22. Ekici, Ö. (2023). Öğretmen görüşleri doğrultusunda değer aktarımının gerçekleşmeme nedenleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 820-840. https://doi.org/10.17679/inuefd.1299310
23. Fidan, N. K. (2013). Sosyal bilgiler dersinde değerler eğitimi: Nitel bir araştırma. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(3), 361-388. DOI: 10.9761/JASSS796
24. Gümrükçüoğlu, S. (2017). Çocuğun din eğitiminde ailenin rolü. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 3(1), 39-60. https://doi.org/10.21798/kadem.20171301410
25. Gündüz, M., Aktepe, V., Uzunoğlu, H. & Gündüz, D. D. (2017). Okul öncesi dönemdeki çocuklara eğitsel oyunlar yoluyla kazandırılan değerler. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 62-70. https://doi.org/10.21666/muefd.303856
26. Hökelekli, H. (2011). Ailede, okulda ve toplumda değerler psikolojisi ve eğitimi. Timaş Yayınları.
27. Karasu Avcı, E. (2020). Değerler eğitimi ve sosyal bilgiler. H. Yolcu & S. Oğuz Haçat (Ed.), Bilim insanı Dr. Mustafa Eski'ye armağan: Eğitime adanmış bir ömür içinde (ss. 305–323). Pegem Akademi.
28. Katılmış, A. (2017). Values education as perceived by social studies teachers in objective and practice dimensions. Educational Sciences: Theory and Practice, 17 (4), 1231-1254. DOI: 10.12738/estp.2017.4.0570
29. Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44-46. https://doi.org/10.5455/jmood.20130325011730
30. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology. Sage Publications.
31. Krueger, R. A., & Casey, M. A. (2014). Focus groups: A practical guide for applied research (5th ed.). SAGE Publications.
32. Kurtulmuş, M., Tösten, R., & Gündaş, A. (2014). İlköğretim 1. kademe öğretmenlerinin değerler eğitimi sürecinde karşılaştıkları sorunlar. Değerler Eğitimi Dergisi, 12(27), 281-305. https://izlik.org/JA62SM73CL
33. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
34. Miles, M. B. & Huberman, A.M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. (2nd Edition). SAGE Publications.
35. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları ortak metni. Millî Eğitim Bakanlığı.
36. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı: Türkiye yüzyılı maarif modeli. Millî Eğitim Bakanlığı.
37. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024c). 2024/54 sayılı genelge. https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2230.pdf
38. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). 2025–2026 eğitim ve öğretim yılına ilişkin iş ve işlemler (2025/63 sayılı genelge). https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2288.pdf
39. Morgan, D. L. (1997). Focus groups as qualitative research. Sage Publications.
40. Neslitürk, S., Özkal, N., & Dal, S. (2015). 5-6 yaş çocuklarının değer kazanım süreçlerine anne değerler eğitimi programının etkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 883-899. https://doi.org/10.17860/efd.54144
41. Onat-Sayın, N. (2020). İlkokullarda görev yapan öğretmenlerin değerler eğitimi ile ilgili görüşleri (Merkezefendi ilçe örneği). [Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi.]. Ulusal Tez Merkezi.
42. Öz, N. (2019). Kimlik ve karakter oluşumunda okulun rolü. Diyanet İlmî Dergi, 55(1), 197-215. https://doi.org/10.61304/did.439803
43. Özkan, A., & Çuhadar, C. (2026). Eğitsel oyunların kök değerlerin öğretimine etkisi. TÜRKAV Kamu Yönetimi Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 465-501. https://doi.org/10.71138/turkav.1798122
44. Sağlam, A. (2016). Değerler eğitiminin öğrenci davranışlarına etkisinin veli görüşlerine göre incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(3), 723-742. https://izlik.org/JA85DG94RZ
45. Schwartz, S. H. (2006). Basic human values: Theory, measurement, and applications. Revue Francaise de Sociologie, 42, 249-288.
46. Tokdemir, M. A. (2007). Tarih öğretmenlerinin değerler ve değer eğitimi hakkındaki görüşleri [Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
47. Turğut, F. (2017). Tarihsel süreçte aile kurumunun dönüşümü ve geleceğine yönelik çıkarımlar. Medeniyet ve Toplum, 1(1), 93-117. https://izlik.org/JA25AU67CX
48. Ulusoy, K. (2010). Değer eğitimi: Davranışçı ve yapılandırmacı yaklaşıma göre hazırlanan tarih programlarında değer aktarımı. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 32-51. https://izlik.org/JA92EB96FX
49. Yaşaroğlu, C. (2016). Cooperation and importance of school and family on values education. European Journal of Multidisciplinary Studies, 1(2), 109-114. DOI: 10.26417/ejms.v1i2.p66-71
50. Yenen, T. E., & Ulucan, P. (2021). Values education practices in preschool: The case of Turkey and the United States. Participatory Educational Research (PER), 8(4), 385-408. https://doi.org/10.17275/per.21.96.8.4
51. Yeşil, R., & Aydın, D. (2007). Demokratik değerlerin eğitiminde yöntem ve zamanlama. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 65-84.
52. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
53. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). 2024 Sosyal bilgiler dersi öğretim programının 2005, 2015 ve 2018 programlarıyla karşılaştırılmalı analizi. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 8(1), 108-142. https://doi.org/10.46452/baksoder.1485390
54. Yıldırım. Y. (2024). Değer odaklı eğitimler ve değerler eğitimi. Y. Yıldırım (Ed.), Değer odaklı eğitimler (ss. 1-23) içinde. Pegem Akademi.
55. Yılmaz, K. (2016). Değerler eğitimi üzerine düşünceler: Araştırmaların bütünleştirilmesi. İçinde Eğitimde gelecek arayışları: Dünden bugüne Türkiye’de beceri, ahlak ve değerler eğitimi uluslararası sempozyumu bildirileri (Cilt 1, ss. 79–101). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
56. Yiğittir, S., & Öcal, A. (2011). Lise tarih öğretmenlerinin değerler ve değerler eğitimi konusundaki görüşleri. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 117-124. https://izlik.org/JA73FJ84MY