An examination of preschool teachers' perceptions on gender roles within an anti-bias education framework

Öz

This study examines how pre-school teachers’ perceptions of gender are reflected in their classroom practices, in line with the objectives of anti-bias education regarding identity, diversity, justice and action. Employing phenomenology—one of the qualitative research designs—the study involved semi-structured interviews with 23 teachers working during the 2024–2025 academic year, and the data were analysed using descriptive analysis. The data were analysed descriptively within the framework of themes developed based on the four objectives of anti-bias education. According to the findings, in terms of identity, female teachers reflected their maternal identity in their professional roles. The research findings reveal that teachers perceive early years teaching predominantly as a female profession and that female teachers reflect their maternal identity in their professional roles. Furthermore, it was determined that teachers adopted various teaching strategies aimed at reducing gender-based stereotypes, took care to use inclusive language, and supported equal participation in classroom practices. Consequently, the four objectives of anti-bias training provide a functional framework for supporting gender equality in pre-school classrooms.

Anahtar Kelimeler

• Early childhood education
• Gender equality
• Anti-bias education

Okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyete yönelik görüşlerinin önyargı karşıtı eğitim çerçevesinde incelenmesi

Öz

Araştırma, okul öncesi öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet algılarının, önyargı karşıtı eğitimin kimlik, çeşitlilik, adalet ve eylem hedefleri doğrultusunda sınıf içi uygulamalara yansımalarını incelemektedir. Nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji kullanılan çalışmada, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında görev yapan 23 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve veriler betimsel analizle değerlendirilmiştir. Veriler, önyargı karşıtı eğitimin dört hedefi temel alınarak oluşturulan temalar çerçevesinde betimsel analizle incelenmiştir. Bulgulara göre, kimlik boyutunda kadın öğretmenler annelik kimliğini mesleki rollerine Araştırma bulguları, öğretmenlerin okul öncesi öğretmenliğini ağırlıklı olarak kadın mesleği olarak algıladıklarını ve kadın öğretmenlerin annelik kimliğini mesleki rollerine yansıttıklarını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte öğretmenlerin, cinsiyet temelli kalıp yargıları azaltmaya yönelik çeşitli öğretim stratejileri benimsedikleri, kapsayıcı dil kullanımına özen gösterdikleri ve sınıf içi uygulamalarda eşit katılımı destekledikleri belirlenmiştir. Sonuç olarak, önyargı karşıtı eğitimin dört hedefi, okul öncesi sınıflarda toplumsal cinsiyet eşitliğini desteklemek için işlevsel bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim
• Toplumsal cinsiyet
• Önyargı karşıtı eğitim

Kaynakça

1. Aydın Kılıç, Z. N., ve Tezel Şahin, F. (2025). Erken çocukluk eğitiminde ayrımcılıkla mücadele: Ayrımcılık karşıtı eğitimin kavramsal ve uygulamalı boyutları. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 21–42. https://doi.org/10.18221/bujss.1689958
2. Bahtiyar Karaçil, S. (2022). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Toplumsal Cinsiyet Algılarının Çeşitli Faktörlere Göre İncelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 2(2), 249-276. https://izlik.org/JA52KS96WL
3. Banko Bal, Ç., ve Akman, B. (2025). Teaching diversity, inspiring change: Evaluating anti-bias education training program in preschoolers. Evaluation and Program Planning, 112, 102655. https://doi.org/10.1016/j.evalprogplan.2025.102655
4. Banse, R., Gawronski, B., Rebetez, C., Gutt, H., ve Morton, B. (2010). The development of spontaneous gender stereotyping in childhood: Relations to stereotype knowledge and stereotype flexibility. Developmental Science, 13(2), 298–306. 10.1111/j.1467-7687.2009.00880.x
5. Başal, H. A., Sarı, B., Çelik, M., Şeker, T., & Şahin, M. (2018). Okul öncesi dönem çocuklarının farklılıklara saygı algılarının anne eğitim düzeyine göre incelenmesi. 32(1), s. 271-292. https://dx.doi.org/10.19171/uefad.442566
6. Bayraktar, S., ve Yağan Güder, S. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rolüne ilişkin tutumları ile eleştirel düşünme eğilimleri ilişkisi. AJESI - Anadolu Journal of Educational Sciences International, 9(2), 640–665. https://doi.org/10.18039/ajesi.577713
7. Bem, S. L. (1989). Genital Knowledge and Gender Constancy in Preschool Children. Child Development, 60(3), 649–662. https://doi.org/10.2307/1130730
8. Berk, L. (2006). Child development. Pearson Education.

9. Biersteker, L., ve Hermanus, B. (2003). "She could stay home and make herself a sandwich": The effects of an anti-bias programme on gender bias among pre-school teachers and children. Agenda: Empowering Women for Gender Equity, 88–93.
10. Bilgiz Öztürk, Ş., Balcı, A., ve Ay, İ. (2021). Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Öz Yeterlik İnançlarının Toplumsal Cinsiyet Rolleri Açısından İncelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(1), 91-113. https://izlik.org/JA87MZ39UR
11. Binnendyk, S. (2022). Reconceptualizing inclusion through anti-bias curriculum. Journal of Childhood Studies, 47(1), 7–13. https://doi.org/10.18357/jcs202220271
12. Blaise, M. (2006). Playing It Straight: Uncovering Gender Discourse in the Early Childhood Classroom (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203623039
13. Blaise, M., ve Taylor, A. (2012). Using queer theory to rethink gender equity in early childhood education. Young Children, 67(1), 88–96, 98.
14. Blakemore, S. J. (2008). The social brain in adolescence. Nature Reviews Neuroscience, 9(4), 267–277. https://doi.org/10.1038/nrn2353
15. Buchner, U. G., Eberl, C. M. L., ve Hess, M. (2023). Promoting culturally informed and sensitive practice in day-care centers: A contribution to the professionalization of day-care teachers. Frontiers in Psychology, 14, 1192631. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1192631
16. Bussey, K., ve Bandura, A. (1999). Social cognitive theory of gender development and differentiation. Psychological Review, 106(4), 676–713. https://doi.org/10.1037/0033-295X.106.4.676
17. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
18. Chen, I.-J., Tang, P., ve Saba, P. (2023). The development of gender roles: From two-parent families to single-parent families with one gender role missing. Open Journal of Social Sciences, 11(6), 376–395. https://doi.org/10.4236/jss.2023.116024
19. Creswell, J. (2017). Araştırma deseni nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Eğiten Kitap.
20. Çallıoğlu, Ç. (2019). Antalya Aksu ilçesinde çalışan öğretmenlerin toplumsal cinsiyet, erkeklik ve kadınlık tanımlamaları üzerine bir çalışma. [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
21. Derman-Sparks, L. (1989). Anti-bias curriculum: Tools for empowering young children. NAEYC.
22. Derman-Sparks, L., LeeKeenan, D., ve Nimmo, J. (2015). Leading anti-bias early childhood programs: A guide to change, for change. Teachers College Press.
23. Derman-Sparks, L., ve Edwards, J. O. (2019). Understanding anti-bias education: Bringing the four core goals to every facet of your curriculum. Young Children, 74(5), 18–26. https://www.naeyc.org/resources/pubs/yc/nov2019/understanding-anti-bias
24. Derman-Sparks, L., ve Edwards, J. O. (2020). Anti-bias education for young children and ourselves. NAEYC.
25. Divrengi, M., ve Aktan, E. (2010). Farkındayım farklılıklara saygılıyım. Eğiten Kitap.
26. Dökmen, Z. Y. (2022). Toplumsal cinsiyet sosyal psikolojik açıklamalar. Remzi Kitabevi.
27. Endendijk, J. J., Groeneveld, M. G., ve Mesman, J. (2018). The Gendered Family Process Model: An Integrative Framework of Gender in the Family. Archives of sexual behavior, 47(4), 877–904. https://doi.org/10.1007/s10508-018-1185-8
28. Erlandson, D., Harris, E., Skipper, B., ve Allen, S. (1993). Doing naturalistic inquiry: A guide to methods. SAGE Publications.
29. Eroğul, N., ve Civelek, Ç. (2025). Okul öncesi eğitimde çocuklar için felsefe (P4C): Toplumsal cinsiyet eşitliği için uyaran örnekleri. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi- USBED, 7(12), s. 101-140. . https://izlik.org/JA89NA24PS
30. Escayg, K.-A. (2019). “Who’s got the power?”: A critical examination of the anti-bias curriculum. International Journal of Child Care and Education Policy, 13(1), 6. https://doi.org/10.1186/s40723-019-0062-9
31. Farago, F. (2017). Anti-bias or not: A case study of two early childhood educators. International Critical Childhood Policy Studies, 6(1), 7–21.
32. Farago, F., Martin, C.L., Granger, K.L., Santos, C.E., ve Miller, C.F. (2022) Teachers’ gender-role attitudes and gendered classroom practices. Sex Roles, 87, 471–486. https://doi.org/10.1007/s11199-022-01331-z
33. Finkelstein, N., ve Haskins, R. (1983). Kindergarten children prefer same color peers. Child Development, 54(2), 502–508. https://doi.org/10.2307/1129712
34. Göregenli, M. (2012). Önyargıları ve ayrımcılığı anlamak. Çayır ve M. Ayan Ceyhan (Ed.), Ayrımcılık: Çok boyutlu yaklaşımlar (s. 17–29). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
35. Gözlet, T., Can, G., ve Koyuncu Şahin, M. (2025). Okul öncesi öğretmenleri drama etkinliklerinde toplumsal cinsiyet eşitliğine ne kadar duyarlı? Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 29–50. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1420398
36. Haskan Avcı, Ö., Karababa, A., ve Zencir, T. (2019). Toplumsal cinsiyet bağlamında erkek okul öncesi öğretmen adayları: Algıladıkları güçlükler ve gelecek kaygıları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(4), 1092–1106. 10.16986/huje.2018046235
37. Hedlin, M., ve Åberg, M. (2013). The call for more male preschool teachers: Echoed and questioned by Swedish student teachers. Early Child Development and Care, 183(1), 149–162. https://doi.org/10.1080/03004430.2012.660149
38. Işıl, H. (2024). Okul öncesi̇ öğretmenleri̇ni̇n toplumsal ci̇nsi̇yet eşi̇tli̇ği̇ne yöneli̇k algılarının i̇ncelenmesi̇: ni̇tel bi̇r çalışma [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
39. Kaçar, E. (2019). 48-72 Aylık Çocukların Toplumsal Cinsiyet Kalıpyargıları ile Ebeveynlerinin Toplumsal Cinsiyet Algıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
40. Karabekmez, S., Yıldırım, G., Akamca, G. Ö., Ellez, A. M., & Üner Bulut, A. N. (2018). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Mesleklere Yönelik Toplumsal Cinsiyet Algılarının İncelenmesi. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 2(1), 51-70. https://izlik.org/JA36PB49YC
41. KEDV. (2006). Erken çocuklukta farklılıklara saygı eğitimi el kitabı. Derin Yayınları.
42. Kimmel, M. (2011). The Gendered Society. Oxford.
43. Kimura, A., Antón-Oldenburg, M., ve Pinderhughes, E. (2022). Developing and teaching an anti-bias curriculum in a public elementary school: Leadership, K–1 teachers', and young children's experiences. Journal of Research in Childhood Education, 36(2), 183–202. https://doi.org/10.1080/02568543.2021.1912222
44. Kissinger, K. (2017). Anti-bias education in the early childhood classroom hand in hand, step by step. Routledge.
45. Kroeger, J., Recker, A. E., & Gunn, A. C. (2019). Tate and the pink coat: Exploring gender and enacting anti-bias principles. Young Children. https://www.naeyc.org/resources/pubs/yc/mar2019/exploring-gender-enacting-anti-bias
46. Koçak, D., & Kaykusuz, H. N. (2019). Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Okul Öncesi Eğitimde Öğretmen Cinsiyetine Yönelik Görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 20-36. https://izlik.org/JA74TP45AL
47. Koyuncu Şahin, M., Esen Çoban, A., ve Korkmaz, A. (2018). Toplumsal cinsiyet eşitliği ve Türk eğitim sistemindeki yeri: Okul öncesi öğretmen adaylarının gözünden. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 735–752. https://doi.org/10.21733/ibad.457232
48. Levy, G. D., ve Haaf, R. A. (1994). Detection of gender-related categories by 10-month-old infants. Infant Behavior and Development, 17(4), 457–459. https://doi.org/10.1016/0163-6383(94)90037-X
49. Li, Y. (2025). The impact of gender stereotypes on the development of gender identity in early childhood. In SHS Web of Conferences. https://doi.org/10.1051/shsconf/202522203005
50. Lima, R. B., Gomes Filho, A. S., Silva, L. M., Araújo, M. G. L., & Lavor Filho, T. L. (2022). Desenvolvimento maturacional de gênero na infância: Uma sistematização teórica dos manuais internacionais de desenvolvimento humano. Research, Society and Development, 11(6), e58811628849. https://doi.org/10.33448/rsd-v11i6.28849 Lincoln, Y., ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. SAGE Publications.
51. Mahadew, A., ve Hlalele, D. (2022). Challenging Gender Certainties in Early Childhood Care and Education: A Participatory Action Learning and Action Research Study. Educational Research for Social Change, 11(1), 10-26. https://doi.org/10.17159/2221-4070/2022/v11i1a2
52. Manici, İ. F., Korkmaz, T., ve Büyüköksüz, E. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin cinsiyet rolleri ile sınıf içi toplumsal cinsiyet rollerine yönelik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ege Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 1–16. https://doi.org/10.58637/egebad.1684895
53. MEB (2024). Okul Öncesi Eğitim Programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
54. Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
55. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research ve evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
56. Peng, Y. (2026). Gender stereotypes in dance education: A study of implicit biases and intervention strategies in the teaching process. Humanities and Social Sciences Communications, 13(26), 1–9. https://doi.org/10.1057/s41599-025-06314-5
57. Piscalho, I., Cardona, M. J., Tavares, T., ve Uva, M. (2010). To address gender equality since the preschool education: Research and practices. In International conference on mapping the gender equality: Research and practices—The national and international perspective. University of Cyprus.
58. Reddington, S. (2020). Early childhood educators’ understandings of how young children perform gender during unstructured play. Journal of Childhood Studies, 45(4), 49–60. https://doi.org/10.18357/jcs00019142
59. Rogošić, S., Maskalan, A., ve Krznar, T. (2020). Preschool teachers' attitudes towards children's gender roles: The effects of socio-demographic characteristics and personal experiences of gender discrimination. Problems of Education in the 21st Century, 78(3), 410–422. 10.33225/pec/20.78.410
60. Sevinç, M. (2009). Erken çocukluk gelişimi ve eğitiminde oyun. Ada Kitap.
61. Souto-Manning, M. (2013). Multicultural teaching in the early childhood classroom: Approaches, strategies and tools, preschool–2nd grade. Teachers College Press.
62. Taşdan, U., Alptekin, K., Akbalık, H., ve Karabekmez, S. (2025). Okul öncesi dönem çocuklarının ve ebeveynlerinin mesleklere yönelik toplumsal cinsiyet algılarının incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 1–33. https://doi.org/10.53444/deubefd.1402870
63. Warin, J., ve Adriany, V. (2017). Gender flexible pedagogy in early childhood education. Journal of Gender Studies, 26(4), 375–386. https://doi.org/10.1080/09589236.2015.1105738
64. Wild, N. R. (2024). The other side: Preschool children’s experience of a read-aloud focused on social justice. Early Childhood Education Journal. https://doi.org/10.1007/s10643-024-01683-z
65. Yağan Güder, S. (2017). Okul öncesi dönem çocuklarının izledikleri çizgi filmlerin toplumsal cinsiyet kalıp yargıları açısından incelenmesi: Niloya örneği. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 96–111. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.5c2s5m
66. Yalçın, M., Ağgül Yalçın, F., & Macun, B. (2017). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Okul Öncesi Eğitimde Öğretmen Cinsiyeti ile İlgili Görüşleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(24), 693-710. https://izlik.org/JA56ZU59SK
67. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
68. Yurtsever, N., ve Angın, E. (2020). Okul öncesi öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmalar Dergisi, 14(32), 354–368. https://doi.org/10.29329/mjer.2020.258.18