A Cultural, Etymological, Ethnological and Critical Approach to Turkey's Geographical Region Distinction

Öz

Areas that are distinguished from other regions by their unique characteristics but also have similarities within themselves are called regions. In this definition, unique features mean natural and human features. Natural features are landforms, climate, animal species and vegetation; human features are population, settlement and economic characteristics. However, it is also known that there are many different criteria for dividing. Among the different criteria, mythology, religion, the goals of neighboring countries and global powers (global scenarios) and the changing conjunctural situation come to mind. In this sense, each region carries a geopolitical value and cultural traces to a greater or lesser extent over time. Accordingly, it necessarily deserves to be evaluated from different perspectives. Because of the specified criteria, the regional borders that a country has created or has created and the regional borders that others plan to create (imagine) may not coincide. There may also be differences between the meaning uploaded to the regions accepted by you, the established boundaries and Decrees, and the meaning uploaded by others. The main reason for this conflict is hidden (esoteric) or open goals caused by different criteria. The aim of the study is to reveal the etymology of Turkey's geographical regions from a critical perspective, the cultural and geopolitical risks they pose, and what can be done. The method is a mixed method in which quantitative and qualitative values are used together. In addition, hermeneutics has been applied in the holistic interpretation of the subject.

Anahtar Kelimeler

• geographical region,
• culture
• etimology
• etnology
• Asia Minor

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ BÖLGE AYRIMINA KÜLTÜREL, ETİMOLOJİK, ETNOLOJİK VE ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM

Öz

Kendine has özellikleriyle diğer bölgelerinden ayrılan ancak kendi içinde benzerlikler gösteren alanlara bölge adı verilir. Bu tanımda, kendine has özelliklerle kastedilenler doğal ve beşeri özelliklerdir. Doğal özellikler; yer şekilleri, iklim ve bitki örtüsü; beşeri özellikler ise nüfus, yerleşme, ekonomik özelliklerdir. Ancak bir ülkenin bölgelere ayrılmasında bunların dışında çok farklı kriterlerin olduğu da bilinen bir durumdur. Farklılık arz eden kriterler arasında mitoloji, din, komşu ülkelerin âli hedefleri, bir dönem gündemde olan ancak çeşitli nedenlerle gerçekleştirilememiş, bu nedenle ertelenmiş küresel hedefler (yüzyıllık senaryolar) ve değişen konjonktürel durum akla gelenlerdir. Bu anlamda her bölge zaman içinde az ya da çok jeopolitik bir değer ve kültürel izler taşır. Bunlara bağlı olarak farklı bakış açılarıyla değerlendirmeyi de zorunlu olarak hak eder. Zira belirtilen kriterler nedeniyle bir ülkenin kendi yaptığı, yaptırdığı bölge sınırları ve başkalarının yapmayı planladığı (hayal ettiği) bölge sınırları örtüşmeyebilir. Benimsenmiş bölgeler, oluşturulmuş sınırlar ve uygulamalara sizin tarafınızdan yüklenen anlam ile başkalarının yüklediği anlam da farklılıklar içerebilir. Bu çatışmanın temel nedeni; dile getirilen farklı kriterlerin neden olduğu gizli (ezoterik) ya da açık hedeflerdir. Çalışmanın amacını da eleştirel bir bakış açısıyla Türkiye’nin coğrafi bölgelerinin etimolojisi, oluşturduğu kültürel riskler ile yapılabileceklerin ortaya konması oluşturmaktadır. Yöntemi, nicel ve nitel değerlerin bir arada kullanıldığı karma yöntemdir. Bu yöntemin konunun somutlaştırılmasını kolaylaştıracağı düşünülmektedir. Ayrıca konunun bütüncül olarak yorumlanmasında hermeneutike başvurulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• coğrafi bölge
• kültür
• etimoloji
• etnoloji
• Küçük Asya

Kaynakça

1. Arınç, K. (2013). Coğrafi metodoloji açısından bölgesel coğrafya, bölge bilimi ve coğrafi bölgeler. Türk Coğrafya Dergisi (60), 13-24. https://doi.org/10.17211/tcd.89724
2. Akarı, S. (2005). Dil, tarih ve coğrafya denkleminde; Ege Denizi'nin adlandırılma tarihi ve Ege kelimesinin anlamı. Deniz Basımevi.
3. Al-Farabi. (2018). Kitabu-l Hurüf. https://archive.org/details/farabi-kitabul-huruf-harfler-kitabi/page/n1/mode/2up , E. T.: 23.02.2025
4. Atatürk, M. K. (1933). 10. yıl Nutku. https://www.ktb.gov.tr/TR-96294/10-yil-nutku.html , E. T.: 27.02.2024
5. Avcı, S. (2011). Birinci Coğrafya Kongresi ve Türkiye’nin Coğrafî Bölgeleri hakkındaki tartışmalara dair bir not. Türk Coğrafya Dergisi (57), 95-99. https://doi.org/10.17211/tcd.40405
6. Balcı, A. (2018). Türkiye’nin Coğrafi Bölgelere Ayrılmasına İlişkin Yaklaşımlarını Belirlemeye Yönelik Nitel Bir Araştırma. Marmara Coğrafya Dergisi, (37), 30-48. https://doi.org/10.14781/mcd.388279
7. Baykara, T. (1996). Yeni Bir Ülkede Yeni İnsanlar. Erdem, 8(23), 451-464.
8. Birinci Coğrafya Kongresi. (1941). T.C. Maarif Vekilliği, Raporlar, Müzakereler, Kararlar. Ankara.

9. Candar, A. A. (1934). Anadolu Coğrafyasının Dili. 1 inci Haritacılar Mecmuası. https://www.harita.gov.tr/uploads/files/articles/anadolu-cografyasinin-dili-210.pdf
10. Çetin, B. (2020). Geç Osmanlı, Erken Cumhuriyet dönemi (1920-1940) Anadolucu coğrafya literatürü ve genel özellikleri. Türk Coğrafya Dergisi (74), 61-74. https://doi.org/10.17211/tcd.672908
11. Darkot, B. (2014). Türkiye’nin coğrafi bölgeleri hakkında. Türk Coğrafya Dergisi (13-14), 141-149. https://doi.org/10.17211/tcd.54563
12. Demirkent, I. (2022). Kayser. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 25, s. 94-96). Türkiye Diyanet Vakfı.
13. Duran, F. S. (1940). Türkiye Coğrafyası. Kanaat Kitabevi.
14. Ege Coğrafya Dergisi. Etik ilkeler ve Yayın Politikası. 20.04.2025 tarihinde, https://dergipark.org.tr/tr/pub/ecd/policy
15. Eyüboğlu, S. (1967). Mavi ve Kara. İstanbul.
16. Fârâbî. (2008). Kitâbü’l-Ḥurûf (Harfler Kitabı). (Çev. Ö. Türker). Litera Yay.
17. Fırıncıoğulları, S. (2016). Sosyal bilimler ve hermeneutik üzerine kısa bir değerlendirme. Sosyoloji Dergisi, 33, 37-48.
18. Hacısalihoğlu, F. (2023). Anadoluculuk. Atatürk Ansiklopedisi, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/anadoluculuk/ , E. T.: 23.11.2024
19. Halaçoğlu, Y., & Erdem, H. (1992). Batı Trakya. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 5, s. 144-147). Türkiye Diyanet Vakfı.
20. İnalcık, H. (2010). Osmanlılar, Fütuhat, İmparatorluk, Avrupa ile İlişkiler. TİMAŞ Yayınları.
21. Kafalı, M. (1996). Anadolu’nun Fethi ve Türkleşmesi. Erdem, 8(22), 5-17.
22. Kaya, A. (2014). Başlangıcından 1071’e kadar Türklerin Anadolu’ya akınları hakkında bir değerlendirme. EKEV Akademi Dergisi (59), 211-232.
23. Kaya, A. (2016). Anadolu Efsanesi. https://www.yenihaberden.com/anadolu-efsanesi-4573yy.htm , E. T.: 12.12.2024
24. Koca, S. (2008). Diyâr-ı Rûm'un (Roma Ülkesi = Anadolu) "Türkiye" hâline gelmesinde Türk kültürünün rolü. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (23), 1-53.
25. Köymen, M. A. (1961). Anadolu’nun fethi. Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi, 89-122.
26. Köymen, M. A. (1989). Malazgirt meydan muharebesinin diğer meydan muharebeleri arasındaki yeri ve önemi. Belleten, 53(206), 375-379.
27. Kritovulos. (2012). Kritovulos Tarihi. (Çev. Ari Çokona). Heyamola Yayınları.
28. Library of Congress. (2025). Bible Lands. https://www.loc.gov/resource/g7480.ct011919/ , E. T.: 10.01.2025
29. Louis, H. (1985). Landeskunde der Türkei: vornehmlich aufgrund eigener Reisen. F. Steiner Verlag Wiesbaden.
30. Louis, H. (2014). İç Anadolu ve coğrafi hudutları. Türk Coğrafya Dergisi (1), 51-70. https://doi.org/10.17211/tcd.85797
31. Marko Polos Map. 28.02.2025 tarihinde https://www.reddit.com/r/Turkey/comments/6znp69/marco_polos_map _, E. T.: 28.02.2025
32. Merçil, E. (1988). Selçukluların Anadolu’ya Gelişinden Haçlı Seferlerinin Başlangıcına Kadar Urfa’nın Durumu. Belleten, 52(203), 461-474.
33. Türk Dil Kurumu Sözlükleri. “Mozaik”. https://sozluk.gov.tr/ , E. T.: 10.09.2025
34. Nişanyan, S. (2024). “Marmara”. https://nisanyanyeradlari.com/?y=&t=Marmara&cry=TR&u=1&ua=0 , E. T.: 23.10.2024
35. Nişanyan, S. (2025). En Son Yazılar. https://nisanyan.substack.com/ , E. T.: 20.02.2025
36. Okay, M. O. (1992). Beyatlı, Yahya Kemal. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 6, s. 35-39). Türkiye Diyanet Vakfı.
37. Ostrogorsky, G. (2011). Bizans Devleti Tarihi. (Çev. Fikret Işıltan). TTK Yayınları.
38. Örenç, A. F. (2011). Yunanistan’ın bağımsızlık sürecinde Yok Edilen Mora Türkleri. Uluslararası Suçlar ve Tarih, 11, 5-32.
39. Özçağlar, A. (2003). Türkiye’de yapılan bölge ayrımı ve bölge planlama üzerindeki etkileri. Coğrafi Bilimler Dergisi, 1(1), 3-18.
40. Özey, R. (2001). Adalar denizi ve Batı Anadolu Bölgesi hakkında. Marmara Coğrafya Dergisi (3), 27-36.
41. Selen, H. S. (1941). Türkiye’nin Coğrafî Bölgelere Taksimine Dair Bir Muhtıra. Birinci Coğrafya Kongresi (6-21 Haziran 1941). T.C. Maarif Vekilliği, 251-255.
42. Sonyel, S. R. (1998). Yunan Ayaklanması Günlerinde Mora’daki Türkler Nasıl Yok Edildiler. Belleten, 62(233), 107-120.
43. Sözer, A. N. (1993). Herbert Louis’in "Landeskunde Der Türkei" adlı yapıtı üzerine bazı düşünceler ve notlar. Ege Coğrafya Dergisi, 7(1), 1-12.
44. Sümer, F. (1960). Anadolu'ya yalnız göçebe Türkler mi geldi. Belleten, 25(96), 567-594.
45. Tanrıkulu, M. (2023). Coğrafya ve Kültür. PEGEM Yayınevi.
46. Tanrıkulu, M. (2014). Johann Samuel Heinrich Kiepert’in Osmanlı haritalarının bir değerlendirmesi. Zeitschrift für die Welt der Türken, 6(2), 189-205.
47. Tanrıkulu, M. (2017). Batılı devletlerin ve Türklerin Afrika’ya yaklaşım farklılıkları, haritalarda Afrika ve Kolonial Kartografya. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi (61), 248-266.
48. Tanrıkulu, M. (2019). Türk halk kültüründe mekân. II. International Congress on Geographical Education, 3-5 Ekim, Eskişehir.
49. Tanrıkulu, M. (2022). Turgut Cansever'in hatıratında disiplinlerarası iş birliği kültürü, coğrafya, Ali Tanoğlu ve İstanbul'a dair. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), 265-288. https://doi.org/10.54558/jiss.1147738
50. Topraklı, R. (2024). Anadolu adının menşei ve kapsamının genişlemesi. https://www.dikgazete.com/yazar/ramazan-toprakli-103.html#google_vignette , E. T.: 23.02.2025
51. Turan, O. (1971). Selçuklular Zamanında Türkiye. Ötüken Neşriyat AŞ.
52. Tuncel, M. (1991). Anadolu. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 3, s. 106-109). Türkiye Diyanet Vakfı.
53. Umar, B. (1993). Türkiye'deki Tarihsel Adlar. İnkılap Kitabevi.
54. Urfalı Mateos. (2000). Vekayi-nâmesi (952-1136) ve papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162). (Türkçeye çev. Hrant D. Andreasyan). Ankara: TTK Yayınları.
55. Ünal, E. C. (2023). Antik Çağ Doğu Trakya Trak Kabileleri ve Trak Etnik Kimliği. https://haberton.com/antik-cag-dogu-trakya-trak-kabileleri-ve-trak-etnik-kimligi/ , E. T.: 23.02.2025
56. Varlık, M. Ç. (1991). Anadolu Eyaleti. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 3, s. 143-144). Türkiye Diyanet Vakfı.
57. Yiğit, A. (2006). Geçmişten günümüze Türkiye’yi bölgelere ayırma çalışmaları ve yapılması gerekenler. IV. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, 33-44.
58. Yazan, S. vd. (2024). Coğrafi imgelemler: Mavi Anadoluculuk’ta kimlik, kültür ve mekân. Ege Coğrafya Dergisi, 33(2), 169-195. https://doi.org/10.51800/ecd.1545901
59. Yıldırım, E. (2012). Modern Cumhuriyetin Kimlik Arayışları: Kayıp Kimliğin Peşinde Mavi Anadoluculuk Hareketi. (Tez No. 319920) [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
60. Yınanç, M. H. (2009). Türkiye tarihi, Selçuklular devri-I, (Yayına Sunan: Refet Yinanç). Ekol Yayınevi.
61. Yuvalı, A. (1996). Mozaik kültür kavramının Türk kültür tarihi bakımından değerlendirilmesi. E.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7, 211.
62. Yuvalı, A. (1966). Ankara Üniversitesi, DTCF, Coğrafya Araştırmaları Dergisi, I, 1.
63. Yuvalı, A. (1969). Hamit Sadi Selen, 1892-1968. Belleten, 33(129), 91-95.