Derleme
BibTex RIS Kaynak Göster

Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 35 - 45 , 31.03.2026

Buket Çifte , Kamer Gür

https://izlik.org/JA63YA95TZ

Öz

Gebelik dönemi, kadının hem kendi sağlığı hem de doğacak çocuğunun sağlığı açısından kritik bir süreçtir. Bu dönemde verilen sağlık kararları, anne ve bebek sağlığını uzun vadede etkileyebilmektedir. Aşı okuryazarlığı; bireylerin aşılarla ilgili bilgileri anlama, değerlendirme ve bilinçli kararlar verebilme becerisini ifade eder. Gebelikte aşı okuryazarlığı düzeyinin düşük olması, aşı tereddüdü ve reddi davranışlarını artırarak toplum bağışıklığını olumsuz etkileyebilmektedir. Literatür bulguları, gebelerde bilgi eksikliği, sosyal çevre ve medya kaynaklı yanlış bilgiler ile güven yetersizliğinin aşı kararsızlığını artırdığını; sağlık profesyonelleriyle kurulan güvene dayalı iletişimin ise aşı kabulünü güçlendirdiğini göstermektedir. Hemşireler, gebelik döneminde aşılama davranışlarının şekillenmesinde kilit rol oynayan sağlık profesyonelleridir. Eğitim, danışmanlık ve savunuculuk görevleri aracılığıyla doğru bilginin aktarılmasını sağlar, yanlış inanışların düzeltilmesine katkıda bulunur ve aşıya yönelik olumlu tutumun gelişmesine destek olurlar. Bu derleme, gebelerde aşı okuryazarlığı, aşı tereddüdü ve reddi konularına ilişkin mevcut literatürü göze alarak konuyu bütüncül bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ele alınan çalışmalarda, gebelik döneminde güvene dayalı iletişim ve eğitim uygulamalarının aşı kabulünü destekleyen önemli unsurlar arasında yer aldığı belirtilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Aşı okuryazarlığı aşı reddi aşı tereddüdü gebe hemşirelik

Etik Beyan

Bu çalışma derleme niteliğinde olduğu için etik kurul onayı gerekmemektedir

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurumdan finansal destek almamıştır.

Kaynakça

  • Aharon, A. A., Nehama, H., Rishpon, S., & Baron-Epel, O. (2017). Parents with high levels of communicative and critical health literacy are less likely to vaccinate their children. Patient Education and Counseling, 100(4), 768–775. https://doi.org/10.1016/j.pec.2016.11.016
  • Akbulak, M. A., & Çöl, M. (2022). Dünyada ve Türkiye’de aşılanma tutumu ve COVID-19 aşılarına bakış. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 7(3), 531-40. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1093147
  • Aksucu, G., & Çağlar, S. (2025). Effects of telehealth during pregnancy on childhood vaccine attitudes and timeliness: A randomized controlled trial. Vaccine, 63, 127678. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2025.127678
  • Altın, H. (2024). Aşı kararsızlığı ve reddi. In H. Altın (Ed.), Sağlık bilimlerinde ileri araştırmalar (pp. 1–23). Yaz Yayınları.
  • Alzahrani, A. A. & Alghamdi, A. N. (2023). COVID-19 döneminde Suudi Arabistan’ın Taif kentindeki ebeveynlerde aşı tereddüdü ve belirleyicileri. Cureus, 15(6), e40404. https://doi.org/10.7759/cureus.40404
  • Baltacı, N., Kaya, N., & Kılıçkaya, İ. (2023). Gebelerin e-sağlık okuryazarlığının ve sağlıklı yaşam davranışlarının incelenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 32(4), 301–313. https://doi.org/10.17942/sted.1229364
  • Biasio L. R. (2017). Vaccine hesitancy and health literacy. Human vaccines & immunotherapeutics, 13(3), 701–702. https://doi.org/10.1080/21645515.2016.1243633
  • Biasio L. R. (2019). Vaccine literacy is undervalued. Human vaccines & immunotherapeutics, 15(11), 2552–2553. https://doi.org/10.1080/21645515.2019.1609850
  • Biasio, L. R., Giambi, C., Fadda, G., Lorini, C., Bonaccorsi, G., & D'Ancona, F. (2020). Validation of an Italian tool to assess vaccine literacy in adulthood vaccination: a pilot study. Annali di igiene : medicina preventiva e di comunita, 32(3), 205–222. https://doi.org/10.7416/ai.2020.2344
  • Bozkurt, H. B. (2018). Aşı reddine genel bir bakış ve literatürün gözden geçirilmesi. Kafkas Journal of Medical Sciences, 8(1), 71–76. https://doi.org/10.5505/kjms.2018.12754
  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2024, April 11). What’s in vaccines: Ingredients and vaccine safety. U.S. Department of Health & Human Services. Retrieved November 1, 2025, from https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/additives.htm
  • Çetin, K., & Sögüt, S. C. (2024). The relationship between vaccine hesitancy and health literacy in pregnant women: a cross-sectional study. BMC women's health, 24(1), 361. https://doi.org/10.1186/s12905-024-03148-2
  • Çevik, C., Güneş, S., Eser, S., & Eser, E. (2020). Ebeveynlerin çocukluk aşılarına yönelik tutumları (PACV) ölçeğinin Türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. Güncel Pediatri, 18(2), 153–167.
  • Durmuş, A., Akbolat, M., & Amarat, M. (2021). COVID-19 aşı okuryazarlığı ölçeğinin Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği. Çukurova Medical Journal, 46(2), 732–741. https://doi.org/10.17826/cumj.870432
  • Doğan, G. (2021). Sağlık okuryazarlığı, tamamlayıcı alternatif tıbba yaklaşım ve bazı sosyodemografik özelliklerin ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına yönelik tutumları ile ilişkisi [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi].
  • Enriquez, M. (2021). Vaccine hesitancy and COVID-19: Nursing’s role. Hispanic Health Care International, 19(2), 74–75. https://doi.org/10.1177/15404153211012874
  • Hayat Öktem, Ö., Karaoğlu, F. N., & Kul Uçtu, A. (2023). Aşı reddi. YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(2), 204–211.
  • Hazır, E. (2018). 0–24 aylık bebek/çocukların ebeveynlerinin aşı red sıklığı ve nedenleri [Yüksek lisans tezi, Okan Üniversitesi].
  • İlter, H. (2020). Konya ilinde çocukluk çağı aşı reddi konusunda anne-baba görüşleri ve aşılamayı etkileyen faktörler [Doktora tezi Necmettin Erbakan Üniversitesi].
  • Kilich, E., Dada, S., Francis, M. R., Tazare, J., Chico, R. M., Paterson, P., & Larson, H. J. (2020). Factors that influence vaccination decision-making among pregnant women: A systematic review and meta-analysis. PLoS ONE, 15(7), e0234827. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0234827
  • Lorini, C., Santomauro, F., Donzellini, M., Capecchi, L., Bechini, A., Boccalini, S., Bonanni, P., & Bonaccorsi, G. (2018). Health literacy and vaccination: A systematic review. Human vaccines & immunotherapeutics, 14(2), 478–488. https://doi.org/10.1080/21645515.2017.1392423
  • Louw, G. E., Hohlfeld, E. S.-J., Kalan, R., & Engel, M. E. (2024). Mobile phone text message reminders to improve vaccine uptake: A systematic review and meta-analysis. Vaccines, 12(10), 1151. https://doi.org/10.3390/vaccines12101151
  • MacDonald, N. E., & SAGE Working Group on Vaccine Hesitancy. (2015). Vaccine hesitancy: Definition, scope and determinants. Vaccine, 33(34), 4161–4164. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2015.04.036
  • Menzies, R., Balıkçıl, L., Lampard, J., McMillan, M., Yusuf, T., Chan, J., Storken, A., & Marshall, H. (2020). A randomized controlled trial of SMS and calendar reminders to improve timeliness of infant immunization. Vaccine, 38(12), 2741–2750. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2020.02.045
  • Mitchell, S. L., Schulkin, J., & Power, M. L. (2023). Vaccine hesitancy in pregnant women: A narrative review. Vaccine, 41(29), 4220–4227. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2023.05.047
  • Mrozovsk, J. M. (2024). Comprendre l’hésitation vaccinale [Understanding vaccine hesitancy]. Actualités Pharmaceutiques, 63(638), 54–57. https://doi.org/10.1016/j.actpha.2024.06.014
  • Mukhtar, T., Babur, M. N., Abbas, R., Irshad, A., & Kiran, Q. (2025). Digital Health Literacy: A systematic review of interventions and their influence on healthcare access and sustainable development Goal-3 (SDG-3). Pakistan journal of medical sciences, 41(3), 910–918. https://doi.org/10.12669/pjms.41.3.10639
  • Munshi, S. C., Bertens, L. C. M., Weggelaar-Jansen, A. M., Ernst-Smelt, H. E., Lambregtse-van den Berg, M. P., Harmsen van der Vliet-Torij, H. W., Steegers, E. A. P., & Bijma, H. H. (2025). Perspectives on the importance of parents' health, health-promoting behaviour, and psychosocial and lifestyle factors during pregnancy on child health outcomes across the life course: a cross-sectional study among parents and professionals. Journal of public health (Oxford, England), fdaf133. Advance online publication. https://doi.org/10.1093/pubmed/fdaf133
  • Mutlu, M., Cayir, Y., & Kasali, K. (2023). Validity and reliability of the Turkish version of the Parent Attitudes About Childhood Vaccines (PACV) scale. Journal of Healthcare Quality Research, 38(1), 11–19. https://doi.org/10.1016/j.jhqr.2022.06.002
  • National Institute of Child Health and Human Development. (2023). Pregnancy: Condition information. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.nichd.nih.gov/health/topics/factsheets/pregnancy
  • Nawabi, F., Krebs, F., Vennedey, V., Shukri, A., Lorenz, L., & Stock, S. (2021). Health Literacy in Pregnant Women: A Systematic Review. International journal of environmental research and public health, 18(7), 3847. https://doi.org/10.3390/ijerph18073847
  • Pullis, B. C., Hekel, B. E., & Pullis, R. M. (2024). Addressing vaccine hesitancy: A nursing perspective. Journal of Community Health Nursing, 41(2), 138–144. https://doi.org/10.1080/07370016.2024.2312144
  • Razai, M. S., Mansour, R., Ravindran, P., Freeman, S., Mason-Apps, C., Morris, J., Majeed, A., Ussher, M., Hargreaves, S., & Oakeshott, P. (2024). Facilitators and barriers to vaccination uptake in pregnancy: A qualitative systematic review. PLOS ONE, 19(4), e0298407. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0298407
  • Rosso, A., Massimi, A., Pitini, E., Nardi, A., Baccolini, V., Marzuillo, C., De Vito, C., & Villari, P. (2020). Factors affecting the vaccination choices of pregnant women for their children: a systematic review of the literature. Human vaccines & immunotherapeutics, 16(8), 1969–1980. https://doi.org/10.1080/21645515.2019.1698901
  • Salali, G. D., & Uysal, M. S. (2020). COVID-19 vaccine hesitancy is associated with beliefs on the origin of the novel coronavirus in the UK and Turkey. Psychological Medicine, 1–3. Advance online publication. https://doi.org/10.1017/S0033291720004067
  • Şimşek, E. (2020). Ankara ilindeki aile hekimliği kliniklerinde çalışan doktorların aşı karşıtlığı konusundaki görüş, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi [Uzmanlık tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2024). Türkiye sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörleri araştırması. Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü.
  • Tostrud, L., Thelen, J., & Palatnik, A. (2022). Models of determinants of COVID-19 vaccine hesitancy in non-pregnant and pregnant population: Review of current literature”. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 18(6). https://doi.org/10.1080/21645515.2022.2138047
  • United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2024). The plurality of literacy and its implications for policies and programmes. Paris: UNESCO Education Sector.
  • United Nations International Children’s Emergency Fund (UNICEF). (2024). Pneumonia. Retrieved November 1, 2025, from https://data.unicef.org/topic/child-health/pneumonia/
  • Ünlü, G. (2023). Türkiye’de sağlık okuryazarlığı düzeyi: Bir meta-analiz çalışması [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi, İşletme Enstitüsü].
  • World Health Organization. (2013, February 21). Global vaccine action plan 2011–2020. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/publications/i/item/global-vaccine-action-plan-2011-2020
  • World Health Organization (WHO). (2019). Ten threats to global health in 2019. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019
  • World Health Organization. (2024, August 5). Health literacy [Fact sheet]. Retrieved November 3, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy
  • World Health Organization (WHO). (2025). Immunization coverage. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage
  • World Health Organization (WHO). (2025a). Vaccines and immunization. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization
  • World Health Organization. (2025b). Essential Programme on Immunization. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/essential-programme-on-immunization
  • Yakşi, N. (2020). Aile sağlığı merkezi çalışanlarının aşı reddi konusundaki düşünceleri ve davranışlarının değerlendirilmesi. Turkish Journal of Public Health, 18(3), 143-154. https://doi.org/10.20518/tjph.692226
  • Yorulmaz, D. S., & Kocoglu-Tanyer, D. (2024). A vaccine literacy scale for childhood vaccines: Turkish validity and reliability. Journal of Public Health, 32(6), 855–863. https://doi.org/10.1007/s10389-023-01878-5

Why is Vaccine Literacy Important in Pregnancy? A Review on Its Effects on Vaccine Attitude And Opposition

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 35 - 45 , 31.03.2026

Buket Çifte , Kamer Gür

https://izlik.org/JA63YA95TZ

Öz

Pregnancy is a critical period for maternal and fetal health. The health decisions made during this time can affect maternal and infant health in the long term. Vaccine literacy refers to individuals’ ability to understand, evaluate, and make informed decisions regarding vaccines. Low levels of vaccine literacy during pregnancy may increase vaccine hesitancy and refusal, negatively affecting herd immunity. Literature findings indicate that lack of knowledge, misinformation from social and media sources, and insufficient trust contribute to increased vaccine hesitancy among pregnant women, whereas trust-based communication with healthcare professionals strengthens vaccine acceptance. Nurses are key health professionals who play a central role in shaping vaccination behaviors during pregnancy. Through education, counseling, and advocacy, they ensure the transfer of accurate information, help correct misconceptions, and support the development of positive attitudes toward vaccination. This review aims to evaluate the existing literature on vaccine literacy, vaccine hesitancy, and refusal among pregnant women and to provide a comprehensive perspective on the topic. The reviewed studies indicate that trust-based communication and educational practices during pregnancy are important factors supporting vaccine acceptance.

Anahtar Kelimeler

Nursing pregnancy vaccine literacy vaccine hesitancy vaccine refusal,

Etik Beyan

This study is a review article and therefore does not require ethics committee approval.

Destekleyen Kurum

This study received no financial support from any institution.

Kaynakça

  • Aharon, A. A., Nehama, H., Rishpon, S., & Baron-Epel, O. (2017). Parents with high levels of communicative and critical health literacy are less likely to vaccinate their children. Patient Education and Counseling, 100(4), 768–775. https://doi.org/10.1016/j.pec.2016.11.016
  • Akbulak, M. A., & Çöl, M. (2022). Dünyada ve Türkiye’de aşılanma tutumu ve COVID-19 aşılarına bakış. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 7(3), 531-40. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1093147
  • Aksucu, G., & Çağlar, S. (2025). Effects of telehealth during pregnancy on childhood vaccine attitudes and timeliness: A randomized controlled trial. Vaccine, 63, 127678. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2025.127678
  • Altın, H. (2024). Aşı kararsızlığı ve reddi. In H. Altın (Ed.), Sağlık bilimlerinde ileri araştırmalar (pp. 1–23). Yaz Yayınları.
  • Alzahrani, A. A. & Alghamdi, A. N. (2023). COVID-19 döneminde Suudi Arabistan’ın Taif kentindeki ebeveynlerde aşı tereddüdü ve belirleyicileri. Cureus, 15(6), e40404. https://doi.org/10.7759/cureus.40404
  • Baltacı, N., Kaya, N., & Kılıçkaya, İ. (2023). Gebelerin e-sağlık okuryazarlığının ve sağlıklı yaşam davranışlarının incelenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 32(4), 301–313. https://doi.org/10.17942/sted.1229364
  • Biasio L. R. (2017). Vaccine hesitancy and health literacy. Human vaccines & immunotherapeutics, 13(3), 701–702. https://doi.org/10.1080/21645515.2016.1243633
  • Biasio L. R. (2019). Vaccine literacy is undervalued. Human vaccines & immunotherapeutics, 15(11), 2552–2553. https://doi.org/10.1080/21645515.2019.1609850
  • Biasio, L. R., Giambi, C., Fadda, G., Lorini, C., Bonaccorsi, G., & D'Ancona, F. (2020). Validation of an Italian tool to assess vaccine literacy in adulthood vaccination: a pilot study. Annali di igiene : medicina preventiva e di comunita, 32(3), 205–222. https://doi.org/10.7416/ai.2020.2344
  • Bozkurt, H. B. (2018). Aşı reddine genel bir bakış ve literatürün gözden geçirilmesi. Kafkas Journal of Medical Sciences, 8(1), 71–76. https://doi.org/10.5505/kjms.2018.12754
  • Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2024, April 11). What’s in vaccines: Ingredients and vaccine safety. U.S. Department of Health & Human Services. Retrieved November 1, 2025, from https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/additives.htm
  • Çetin, K., & Sögüt, S. C. (2024). The relationship between vaccine hesitancy and health literacy in pregnant women: a cross-sectional study. BMC women's health, 24(1), 361. https://doi.org/10.1186/s12905-024-03148-2
  • Çevik, C., Güneş, S., Eser, S., & Eser, E. (2020). Ebeveynlerin çocukluk aşılarına yönelik tutumları (PACV) ölçeğinin Türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. Güncel Pediatri, 18(2), 153–167.
  • Durmuş, A., Akbolat, M., & Amarat, M. (2021). COVID-19 aşı okuryazarlığı ölçeğinin Türkçe geçerliliği ve güvenilirliği. Çukurova Medical Journal, 46(2), 732–741. https://doi.org/10.17826/cumj.870432
  • Doğan, G. (2021). Sağlık okuryazarlığı, tamamlayıcı alternatif tıbba yaklaşım ve bazı sosyodemografik özelliklerin ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına yönelik tutumları ile ilişkisi [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi].
  • Enriquez, M. (2021). Vaccine hesitancy and COVID-19: Nursing’s role. Hispanic Health Care International, 19(2), 74–75. https://doi.org/10.1177/15404153211012874
  • Hayat Öktem, Ö., Karaoğlu, F. N., & Kul Uçtu, A. (2023). Aşı reddi. YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(2), 204–211.
  • Hazır, E. (2018). 0–24 aylık bebek/çocukların ebeveynlerinin aşı red sıklığı ve nedenleri [Yüksek lisans tezi, Okan Üniversitesi].
  • İlter, H. (2020). Konya ilinde çocukluk çağı aşı reddi konusunda anne-baba görüşleri ve aşılamayı etkileyen faktörler [Doktora tezi Necmettin Erbakan Üniversitesi].
  • Kilich, E., Dada, S., Francis, M. R., Tazare, J., Chico, R. M., Paterson, P., & Larson, H. J. (2020). Factors that influence vaccination decision-making among pregnant women: A systematic review and meta-analysis. PLoS ONE, 15(7), e0234827. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0234827
  • Lorini, C., Santomauro, F., Donzellini, M., Capecchi, L., Bechini, A., Boccalini, S., Bonanni, P., & Bonaccorsi, G. (2018). Health literacy and vaccination: A systematic review. Human vaccines & immunotherapeutics, 14(2), 478–488. https://doi.org/10.1080/21645515.2017.1392423
  • Louw, G. E., Hohlfeld, E. S.-J., Kalan, R., & Engel, M. E. (2024). Mobile phone text message reminders to improve vaccine uptake: A systematic review and meta-analysis. Vaccines, 12(10), 1151. https://doi.org/10.3390/vaccines12101151
  • MacDonald, N. E., & SAGE Working Group on Vaccine Hesitancy. (2015). Vaccine hesitancy: Definition, scope and determinants. Vaccine, 33(34), 4161–4164. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2015.04.036
  • Menzies, R., Balıkçıl, L., Lampard, J., McMillan, M., Yusuf, T., Chan, J., Storken, A., & Marshall, H. (2020). A randomized controlled trial of SMS and calendar reminders to improve timeliness of infant immunization. Vaccine, 38(12), 2741–2750. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2020.02.045
  • Mitchell, S. L., Schulkin, J., & Power, M. L. (2023). Vaccine hesitancy in pregnant women: A narrative review. Vaccine, 41(29), 4220–4227. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2023.05.047
  • Mrozovsk, J. M. (2024). Comprendre l’hésitation vaccinale [Understanding vaccine hesitancy]. Actualités Pharmaceutiques, 63(638), 54–57. https://doi.org/10.1016/j.actpha.2024.06.014
  • Mukhtar, T., Babur, M. N., Abbas, R., Irshad, A., & Kiran, Q. (2025). Digital Health Literacy: A systematic review of interventions and their influence on healthcare access and sustainable development Goal-3 (SDG-3). Pakistan journal of medical sciences, 41(3), 910–918. https://doi.org/10.12669/pjms.41.3.10639
  • Munshi, S. C., Bertens, L. C. M., Weggelaar-Jansen, A. M., Ernst-Smelt, H. E., Lambregtse-van den Berg, M. P., Harmsen van der Vliet-Torij, H. W., Steegers, E. A. P., & Bijma, H. H. (2025). Perspectives on the importance of parents' health, health-promoting behaviour, and psychosocial and lifestyle factors during pregnancy on child health outcomes across the life course: a cross-sectional study among parents and professionals. Journal of public health (Oxford, England), fdaf133. Advance online publication. https://doi.org/10.1093/pubmed/fdaf133
  • Mutlu, M., Cayir, Y., & Kasali, K. (2023). Validity and reliability of the Turkish version of the Parent Attitudes About Childhood Vaccines (PACV) scale. Journal of Healthcare Quality Research, 38(1), 11–19. https://doi.org/10.1016/j.jhqr.2022.06.002
  • National Institute of Child Health and Human Development. (2023). Pregnancy: Condition information. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.nichd.nih.gov/health/topics/factsheets/pregnancy
  • Nawabi, F., Krebs, F., Vennedey, V., Shukri, A., Lorenz, L., & Stock, S. (2021). Health Literacy in Pregnant Women: A Systematic Review. International journal of environmental research and public health, 18(7), 3847. https://doi.org/10.3390/ijerph18073847
  • Pullis, B. C., Hekel, B. E., & Pullis, R. M. (2024). Addressing vaccine hesitancy: A nursing perspective. Journal of Community Health Nursing, 41(2), 138–144. https://doi.org/10.1080/07370016.2024.2312144
  • Razai, M. S., Mansour, R., Ravindran, P., Freeman, S., Mason-Apps, C., Morris, J., Majeed, A., Ussher, M., Hargreaves, S., & Oakeshott, P. (2024). Facilitators and barriers to vaccination uptake in pregnancy: A qualitative systematic review. PLOS ONE, 19(4), e0298407. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0298407
  • Rosso, A., Massimi, A., Pitini, E., Nardi, A., Baccolini, V., Marzuillo, C., De Vito, C., & Villari, P. (2020). Factors affecting the vaccination choices of pregnant women for their children: a systematic review of the literature. Human vaccines & immunotherapeutics, 16(8), 1969–1980. https://doi.org/10.1080/21645515.2019.1698901
  • Salali, G. D., & Uysal, M. S. (2020). COVID-19 vaccine hesitancy is associated with beliefs on the origin of the novel coronavirus in the UK and Turkey. Psychological Medicine, 1–3. Advance online publication. https://doi.org/10.1017/S0033291720004067
  • Şimşek, E. (2020). Ankara ilindeki aile hekimliği kliniklerinde çalışan doktorların aşı karşıtlığı konusundaki görüş, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi [Uzmanlık tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi]. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2024). Türkiye sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörleri araştırması. Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü.
  • Tostrud, L., Thelen, J., & Palatnik, A. (2022). Models of determinants of COVID-19 vaccine hesitancy in non-pregnant and pregnant population: Review of current literature”. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 18(6). https://doi.org/10.1080/21645515.2022.2138047
  • United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2024). The plurality of literacy and its implications for policies and programmes. Paris: UNESCO Education Sector.
  • United Nations International Children’s Emergency Fund (UNICEF). (2024). Pneumonia. Retrieved November 1, 2025, from https://data.unicef.org/topic/child-health/pneumonia/
  • Ünlü, G. (2023). Türkiye’de sağlık okuryazarlığı düzeyi: Bir meta-analiz çalışması [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi, İşletme Enstitüsü].
  • World Health Organization. (2013, February 21). Global vaccine action plan 2011–2020. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/publications/i/item/global-vaccine-action-plan-2011-2020
  • World Health Organization (WHO). (2019). Ten threats to global health in 2019. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019
  • World Health Organization. (2024, August 5). Health literacy [Fact sheet]. Retrieved November 3, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy
  • World Health Organization (WHO). (2025). Immunization coverage. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage
  • World Health Organization (WHO). (2025a). Vaccines and immunization. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization
  • World Health Organization. (2025b). Essential Programme on Immunization. Retrieved November 1, 2025, from https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/essential-programme-on-immunization
  • Yakşi, N. (2020). Aile sağlığı merkezi çalışanlarının aşı reddi konusundaki düşünceleri ve davranışlarının değerlendirilmesi. Turkish Journal of Public Health, 18(3), 143-154. https://doi.org/10.20518/tjph.692226
  • Yorulmaz, D. S., & Kocoglu-Tanyer, D. (2024). A vaccine literacy scale for childhood vaccines: Turkish validity and reliability. Journal of Public Health, 32(6), 855–863. https://doi.org/10.1007/s10389-023-01878-5
Toplam 48 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği, Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği, Halk Sağlığı Hemşireliği
Bölüm Derleme
Yazarlar

Buket Çifte 0009-0006-8633-9321

Kamer Gür 0000-0002-2424-323X

Gönderilme Tarihi 18 Kasım 2025
Kabul Tarihi 25 Ocak 2026
Yayımlanma Tarihi 31 Mart 2026
IZ https://izlik.org/JA63YA95TZ
Yayımlandığı Sayı Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA Çifte, B., & Gür, K. (2026). Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 12(1), 35-45. https://izlik.org/JA63YA95TZ
AMA 1.Çifte B, Gür K. Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme. KASHED. 2026;12(1):35-45. https://izlik.org/JA63YA95TZ
Chicago Çifte, Buket, ve Kamer Gür. 2026. “Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme”. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi 12 (1): 35-45. https://izlik.org/JA63YA95TZ.
EndNote Çifte B, Gür K (01 Mart 2026) Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi 12 1 35–45.
IEEE [1]B. Çifte ve K. Gür, “Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme”, KASHED, c. 12, sy 1, ss. 35–45, Mar. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA63YA95TZ
ISNAD Çifte, Buket - Gür, Kamer. “Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme”. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi 12/1 (01 Mart 2026): 35-45. https://izlik.org/JA63YA95TZ.
JAMA 1.Çifte B, Gür K. Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme. KASHED. 2026;12:35–45.
MLA Çifte, Buket, ve Kamer Gür. “Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme”. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, c. 12, sy 1, Mart 2026, ss. 35-45, https://izlik.org/JA63YA95TZ.
Vancouver 1.Buket Çifte, Kamer Gür. Gebelikte Aşı Okuryazarlığı Neden Önemli? Aşı Tutumu ve Karşıtlığına Etkileri Üzerine Bir Derleme. KASHED [Internet]. 01 Mart 2026;12(1):35-4. Erişim adresi: https://izlik.org/JA63YA95TZ