KİLİSTRA KÖYÜ GASTRONOMİK MİRASININ BELİRLENMESİ VE HOLİSTİK TURİZM AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu çalışma, Konya’da yer alan tarihi Kilistra köyünün gastronomik mirasını nitel bir yaklaşımla belgelemek ve bulguları holistik turizm perspektifiyle değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada, amaçlı örnekleme ile seçilen ve yöre mutfak kültürü hakkında bilgi sahibi katılımcılar (n=17) ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Veriler, MAXQDA aracılığıyla işlenmiş ve betimsel analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Bulgular, Kilistra’daki mutfak kültürünün tarım-hayvancılığa dayalı bir beslenme alışkanlığına sahip olduğu, kültürel değerlerini koruyan ve yer sofrasında birlikte yeme gibi değerleri sürdürdüğünü, nesiller arası aktarılan pişirme teknikleri ve gereçlerin kullanımının sürmesi gibi kendine özgü bir gastronomi mirasına sahip olduğunu göstermektedir. Bölgeye has birçok yemeğin sürdürülebilir miras açısından korunması gerektiğinden derinleştirilmiş görüşmelerle detayları belirlenmiş ve reçetelendirmeyle korunması amaçlanmıştır. Bulgular kısmı, bu mirasın holistik turizm kapsamında kültürel, doğal ve inanç temelli çekiciliklerle entegre edilerek destinasyon deneyimini zenginleştirme potansiyeline işaret etmektedir. Çalışma, Kilistra özelinde literatürdeki boşluğu doldurarak somut olmayan kültürel mirasın sürdürülebilir turizmle ilişkilendirilmesine yönelik kanıta dayalı bir çerçeve sunmaktadır. Doğru planlama ve önerilen faaliyetlerin uygulanması, Kilistra’nın özellikle gastronomi turizmi bağlamında turizm ve kırsal kalkınmada yüksek potansiyelini ortaya çıkarması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomi
• holistik turizm
• kültürel miras
• Konya
• Kilistra

DETERMINING THE GASTRONOMIC HERITAGE OF KİLİSTRA VILLAGE AND EVALUATING IT FROM A HOLISTIC TOURISM PERSPECTIVE

Öz

This study was conducted with the aim of documenting the gastronomic heritage of the historic village of Kilistra in Konya using a qualitative approach and evaluating the findings from a holistic tourism perspective. In the study, semi-structured in-depth interviews were conducted with participants (n=17) selected through purposive sampling who possessed knowledge about the local culinary culture. The data were processed using MAXQDA and analyzed through descriptive content analysis. The findings reveal that the culinary culture in Kilistra is based on an agriculture- and livestock-based diet, preserves cultural values such as communal dining on the floor, and possesses a unique gastronomic heritage, including the continued use of cooking techniques and utensils passed down through generations. As many dishes unique to the region need to be preserved as part of sustainable heritage, details were identified through in-depth interviews, and the study aimed to preserve them by compiling their recipes. The Findings section points to the potential of enriching the destination experience by integrating this heritage with cultural, natural, and faith-based attractions within the scope of holistic tourism. The study fills a gap in the literature specific to Kilistra by providing an evidence-based framework for linking intangible cultural heritage with sustainable tourism. Proper planning and implementation of the recommended activities are expected to reveal Kilistra's high potential in tourism and rural development, particularly in the context of gastronomic tourism.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomy
• holistic tourism
• cultural heritage
• Konya
• Kilistra.

Kaynakça

1. Aksoy, M., & Çetin, K. (2018). Çatalhöyük mutfak yapıları ve araç gereçlerinin 21. Yüzyıl mutfak kültürüne yansımaları. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(1), 125 141.
2. Alçay Ünver, A., Yalçın, S., Bostan, K., & Dinçel, E. (2015). Orta Asya'dan Anadolu'ya kurutulmuş gıdalar. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, (37), 83-93.
3. Alyakut, Ö., & Küçükkömürler, S. (2018). Geleneksel Bir Ekmek Çeşidi: Yufka Ekmeği, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 379-395.
4. Arlı, M., & Gümüş, H. (2007). Türk mutfak kültüründe çorbalar. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 10-15 Eylül, Ankara, Türkiye, 10-15.
5. Aslan, F. P., Güldemir, O., & Işık, N. (2019). Karaman mutfak kültürü ve yemekleri. H. Muşmal, E. Yüksel & M. A. Kapar (Ed.), Karaman Araştırmaları-II içinde, (ss. 231-245). Konya: Palet Yayınları.
6. Aydın, D. (2008). Halk mimarisi bağlamında Kilistra’da (Gökyurt) yerleşme ve mesken nitelikleri. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi (ICANAS), 38, 175-188.
7. Badem, A. (2024). Türk Mutfağında Besin İşleme Yöntemleri ve Muhafazası: Besin İşleme Yöntemleri ve Muhafazası. Anatolia Social Research Journal, 3(1), 17-46.
8. Bağcı, Y., & Keskin, L. (2022). An ethnobotanical field survey in the Kadınhanı District of Konya in Turkey. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 25(2), 312-336.

9. Baylak, H. M., Erkal, T., & Taş, B. (2024). Kilistra (Gökyurt) Kültürel Jeomorfolojik Alanı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 1-21.
10. Black, N. (1994). Why we need qualitative research. Journal of epidemiology and community health, 48(5), 425–426. https://doi.org/10.1136/jech.48.5.425-a
11. Bozdağ, A., Bayram, A. F., İnce, İ., & Asan, K. (2016). The relationship between weathering and welding degree of pyroclastic rocks in the Kilistra ancient city, Konya (Central Anatolia, Turkey). Journal of African Earth Sciences, 123, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.jafrearsci.2016.07.001
12. Bozkurt, T. (2016). Konya-Gökyurt (Kilistra) köy odaları. Milli Folklor, 28(109), 201-216. Bülbül Bahtiyar, T., & Dişli, G. (2020). Kilistra Antik Kenti alan yönetim planı denemesi. Planlama, 30(3), 342–360. https://doi.org/10.14744/planlama.2020.60352
13. Chen, Q., & Huang, R. (2018). Local food in China: a viable destination attraction. British Food Journal, 120(1), 146-157.
14. Chuang, H. T. (2009). The rise of culinary tourism and its transformation of food cultures: The National Cuisine og Taiwan. The Copenhagen Journal of Asian Studies, 27(2), 84-108.
15. Çakıcı, H. H., & Zencir, E. (2018). Unutulmaya yüz tutmuş mutfak kültürleri: Çakırözü köyü örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(Özel Sayı 3), 285–297. https://doi.org/10.21325/jotags.2018.255
16. Çakır, A., Çiftçi, G., & Çakır, G. (2017). Trakya turizm rotası projesi: Lezzet rotası üzerine bir değerlendirme. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(Special Issue 2), 194-205.
17. Çelik, M., (2023). Kuyruk yağı ve Yozgat mutfak kültüründe kullanımı. F. Hayıt (Ed.), Gıda Bilimi ve Gastronomi II içinde (ss.233-251), Ankara: İksad Yayınevi. https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.8200882
18. Çınar, Z., & Işın, A. (2021). Afyonkarahisar. İ. Yazıcıoğlu, Ü. Sormaz, & C. Canbolat (Ed.), Türkiye lezzet rotaları içinde (ss. 246-262), Ankara: Detay Yayıncılık.
19. Çölbay, Ş., & Sormaz, Ü. (2015). Konya’da geçiş dönemlerinde yapılan yöresel mutfak uygulamaları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 4(4), 1729-1736. https://doi.org/10.7884/teke.508
20. Dağlı, A., Sert, D., & Uzun, A. (2020). Mağaraların peynir olgunlaştırmada kullanımı, bir örnek araştırma: Peynirini Mağarası, Derbent/Konya. Türk Coğrafya Dergisi, (75), 131-138.
21. DeJonckheere, M., & Vaughn, L. M. (2019). Semistructured interviewing in primary care research: a balance of relationship and rigour. Family medicine and community health, 7(2), e000057. https://doi.org/10.1136/fmch-2018-000057
22. Demirelma, H., & Ersoy Depreli, D. (2023). Eldeş (Ilgın/Konya) ve Çevresinin etnobotanik özellikleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 27(3), 374-386.
23. Dikme, S., Aksu, K., & Yaman, M. (2023). Gençlerin gastronomik miras farkındalığı: Doğum ve ölüm yemekleri. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(4), 1504-1520.
24. Erman, O., & Geyyas Gören, L. F. (2022). Konut ve kültür ilişkisi bağlamında Gaziantep geleneksel konutunda üretimin mekâna yansıması. Milli Folklor, 17(135), 173-189.
25. Esen, M. F., & Seçim, Y. (2020). Konya mutfağında yer alan yöresel yemeklerin işletme menülerinde yer alma düzeylerinin tespit edilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 279-294. https://doi.org/10.32709/akusosbil.523787
26. Güler, S. (2010). Türk mutfak kültürü ve yeme içme alışkanlıkları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 24-30.
27. Halıcı, N. (2005). Konya yemek kültürü ve Konya yemekleri, Konya: Rûmî Yayınları.
28. Halıcı, N. (2011). Konya mutfağı, Konya: Selçuklu Belediyesi Yayınları.
29. Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591–608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344
30. Işık, N., Kılıçaraslan, A., Güldemir, O., Derin, D. Ö., & Barı, N. (2017). Ilgın mutfak kültürü ve yemekleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (38), 86-94.
31. İflazoğlu, N., & Yaman, M. (2020). Yöresel mutfakların gastronomi turizminde yer alma durumu: Mardin yerel restoran menülerinin incelenmesi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(3), 1943-1957.
32. İlban, M. O., & Savgın, C. U. (2020). Nerede o eski mutfaklar. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 17(3), 509-523.
33. Karaman, A., & Aylan, S. (2012). Kilistra Antik Kenti, mevcut durumu ve turizm potansiyeli. Uluslararası Hatunsaray (Lystra) ve Çevresi, Tarih, Kültür ve Turizm Sempozyumu (ss. 507-512). Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. ISBN: 978-605-359-915-9.
34. Kaya, S., & Seçim, Y. (2022). Yöresel bir lezzet: Konya Yağ Somunu. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 6(1), 156-176. https://doi.org/10.32958/gastoria.1036666
35. Kızıldemir, Ö., Öztürk, E., & Sarıışık, M. (2014). Türk mutfak kültürünün tarihsel gelişiminde yaşanan değişimler. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3), 191-210.
36. Kocaman, E. M., & Sormaz, Ü. (2023). Fonksiyonel bir besin olan kuşburnu meyvesinin Türkiye’de tüketimi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(3), 435-453.
37. Kocaman, E. M., Çobantürk, M., & Akman, T. (2019). Kendiliğinden yetişen otların tüketiminde yaşanılan yerin etkisi, IV. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Kongresi, 18-20 Nisan 2020, Niğde, Türkiye, 215-224.
38. Köşklü, Z. (2005). Eski Erzurum Mutfağında Tandır: Yapılışı, Kullanımı ve Doğu Anadolu’daki Yeri Üzerine Tandir In Old Erzurum Kitchen: How It Is Made, Used And Its Place In Eastern Anatolia. Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 155-178.
39. Liang, M., Bakar, A. Z. C., Ishak, F. A. C., & Karim, S. A. (2024). Gastronomic Tourism: From Food to Culture, Towards A Conceptual Framework. Journal of Tourism, Hospitality & Culinary Arts, 16(1), 981 992.
40. Liberato, P., Mendes, T., Liberato, D. (2020). Culinary Tourism and Food Trends. Rocha, Á., Abreu, A., de Carvalho, J., Liberato, D., González, E., Liberato, P. (Ed.) Advances in Tourism, Technology and Smart Systems. Smart Innovation, Systems and Technologies içinde, vol 171. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-15-2024-2_45
41. Lopez, K. A., & Willis, D. G. (2004). Descriptive versus interpretive phenomenology: Their contributions to nursing knowledge. Qualitative health research, 14(5), 726-735. https://doi.org/10.1177/1049732304263638
42. Mimiroğlu, İ. M. (2005). Ortaçağ’da Konya-Kilistra kenti yapıları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Konya.
43. Mutlu, G., Uğur, S., & Şimşek, B. (2025). Farklı tatlandırıcılar ve kaymak kullanımı ile üretilen Höşmerim tatlısının akrilamid içeriği ve bazı özellikleri. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 14(2), 588-596.
44. Oğan, Y. (2024). Gastronomik kimlik ve miras bağlamında bir bibliyometrik analiz. Tourism and Recreation, 6(1), 76-88. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1433457
45. Ortakcı, A. (2023). Halk mutfağında kış hazırlığı: Çorum örneği. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 12(4), 1872-1889.
46. Otyzbay, Z. (2019). Ayran sözcüğünün etimolojisi, anlamı ve Türk kültüründeki yeri. Türk Dünyası Araştırmaları, 123(242), 219-232.
47. Ölmez, F. N., & Kılınç, A. (2015). Isparta müzesindeki Osmanlı dönemine ait bakır eşyalar. Arış Geleneksel Türk Sanatları Dergisi, (11), 53-72.
48. Özata, Ş. (2015). Kapadokya Bölgesi kaya oyma yapı sorunları ve çözüm önerileri, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
49. Özdemir, K. (2022). Gastronomi tarihi ve kültürü açısından baharatın değerlendirilmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
50. Özdemir, M., & Tuti, G. (2023). Nitel Araştırma Desenleri: Metodolojik Bir Temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 217-235. https://doi.org/10.57115/karefad.1331759
51. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
52. Rocha, G., Seabra, C., Silva, C., & Abrantes, J. L. (2016). Holistic tourism: Motivations, self-image and satisfaction. Journal of Tourism Research & Hospitality, 4(S2), 1-9.
53. Sabur, D. G., & Güneş, S. G. (2023). Kayseri Bünyan ve Akkışla gilaburusu örneğinde coğrafi işaret tescili ve gastronomi turizmi. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 7(1), 141-156.
54. Santich, B. (2004). The study of gastronomy and its relevance to hospitality education and training. International journal of hospitality management, 23(1), 15-24.
55. Sarıtunç, B. (2025). Orta Asya’dan bugüne Türk kültüründe sofra adabı. International Journal of Social Sciences and Education Research, 11(2), 79-91. https://doi.org/10.24289/ijsser.1626058
56. Saygın, C. U., & İlban, M. O. (2019). Kırsal alanlarda kadınların uyguladıkları geleneksel gıda muhafaza yöntemleri. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(4), 2942-2961.
57. Scarpato, R. (2002) Gastronomy as a Tourist Product: The Perspective of Gastronomy Studies, Tourism and Gastronomy. Hjalager, M. A. & Richards, G. (Ed.) Tourism and Gastronomy, (ss. 51-70). London: Routledge.
58. Seçim, Y. (2019). Konya Mutfağı (Mutfak Kültürü ve Yemekleri), Konya: Literatürk Academia.
59. Seçim, Y., & Aksu, S. C. (2021) Konya ilindeki bazı yöresel çorbaların fonksiyonel besin içeriğinin incelenmesi, Gastronomide Alternatif Yaklaşımlar, (ss. 72–95), Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
60. Seçim, Y., & Esen, M. F. (2020). Yöresel mutfağın turizm ürünü olarak kullanımının yerel halk tarafından değerlendirilmesi; Konya ili örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(1), 158-174.
61. Sipahi, S., Yalçın, İ., & Tavşan, C. (2021). Türk barınma mekânlarında ocak kavramının kültürel sürdürülebilirliği. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 10(88). 1781–1794.
62. Solmaz, Y., & Dülger Altıner, D. (2018). Türk mutfak kültürü ve beslenme alışkanlıkları üzerine bir değerlendirme. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(3), 108-124.
63. Sormaz, Ü. (2017). Yöresel mutfak tanıtımında yerel restoranların etkisi: Konya örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(2), 160-173.
64. Şengül, S., & Türkay, O. (2015). Doğu Karadeniz mutfak kültürünün sürdürülebilirliği: Sorunlar ve çözüm önerileri. In U. Akdu & İ. Çalık (Eds.), Doğu Karadeniz Bölgesi Sürdürülebilir Turizm Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 599–606). Harman Yayıncılık Bilişim Danışmanlık.
65. Tanrıkulu, M. (2020). COVID 19 gölgesinde Türkiye’de holistik turizm ve kültüre dönüş. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 406-417.
66. Taşpınar, M. (2024). Antik kent pazarlaması: Konya / Kilistra örneği, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya.
67. Torusdağ, G. B., Özkan Önem, E., Sami, F., & Kızıldemir, Ö. (2022). Yerel mutfakların gastronomi turizmi çerçevesinde değerlendirilmesi. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(1), 66–82.
68. Tugay, O., Bağcı, İ., Ulukuş, D., Özer, E., & Canbulat, M. A. (2012). Kurucuova Beyşehir, Konya/Türkiye Kasabası’nda gıda olarak kullanılan doğal bitkiler. Biological Diversity and Conservation, 5(3), 140-145.
69. Uğur Çerikan, F. (2019). Türk ailesinde sofra adabı, Denizli örneği ve işlevselliği. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8(1), 481-511.
70. Ünüvar, Ş., Yıldırım, M. F., & Önal, B. (2025). Sürdürülebilir gastronomi açısından Altınekin mutfak kültürünün değerlendirilmesi. 2nd International Beyşehir Gastronomy Culture and Tourism Congress Full Text Proceedings Book (ss. 48–65). Konya.
71. Varol, F., & Nesimioğlu, İ. (2024). Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) kapsamında Türk kültürünün Türk mutfağına etkisi. Kültürel Miras Araştırmaları, 5(1), 32-39. https://doi.org/10.59127/kulmira.1526714
72. Varol, F. (2025). Creation of surface model using unmanned aerial vehicle (UAV) photogrammetry in cultural heritage areas: The example of Kilistra Ancient City. International Journal of Engineering and Geosciences, 10(2), 137-150. https://doi.org/10.26833/ijeg.1487818
73. Yardımcı, S. (2012). Konya Mutfağı Bağ Evinin Asırlık Sırları, Konya: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
74. Yavuz, C., Akbulut, D., & Şık, A., (2019). Türk mutfağında bakırın yeri ve bakır zanaatının geleceği. Online Journal of Art and Design, 7(3), 156-169.
75. Yerasimos, S. (2002). Sultan sofraları 15. ve 16. yüzyılda Osmanlı saray mutfağı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
76. Yerasimos, M. (2011). Evliya Çelebi seyahatnâmesi’nde yemek kültürü: Yorumlar ve sistematik dizin, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
77. Yeşilyurt, B. & Kurnaz, A. (2021). Somut olmayan kültürel miras listesine gastronomik bir bakış. II. Uluslararası Turizmde Yeni Jenerasyonlar ve Yeni Trendler Kongresi, 27-28 Mayıs 2021. Proceedings Book içinde. (ss. 795-806). ISBN: 978-605-74118-0-8.
78. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.