AHMED SÛZÎ DÎVÂNI’NDA PEYGAMBERLER

Öz

Din; insandan azâde bir kavram değildir. İnsanın üstün bir yaratıcıya inanma ihtiyacı fıtratının tabî bir sonucudur. İnsanlık tarihi kadar kadîm olan dinî öğretilerin yazı ile aktarılmasında ise edebiyat önemli bir misyon üstlenmiştir. İslamiyet’i kabul eden Türkler tarafından yeni dinin öğretilmesinde mutasavvıf şairlerin yeri göz ardı edilemez. Zîrâ peygamberlerin pek çok özelliği, mucizeleri, telmihler ve teşbihler vasıtasıyla şairlere ilham vermiştir. Bu çalışmada, 18. yüzyıl sonu ile 19. yüzyılın ilk yarısında yaşamış dinî-tasavvufî Türk edebiyatı sahasında eserler veren mutasavvıf şairimiz Ahmed Sûzî’nin Dîvânı’nda peygamberlerin ele alınışı incelenmektedir. Dinî-tasavvufî bir özellik arz eden Ahmed Sûzî’nin şiirlerinde, Kur’an-ı Kerîm’de isimleri yer alan peygamberlerin çeşitli özellikleri semboller vasıtasıyla verilmiştir. Çalışmada evvela şairin hayatı ve eserleri tanıtılmış sonrasında Dîvân’ında yer alan peygamberlere değinilmiştir. Ahmed Sûzî’nin şiirlerinde Hz. Âdem’den Hz. Muhammed’e kadar sekiz peygamberin yanında Lokmân(a.s) ve Hızır(a.s)’a yer verildiği görülmüştür. Sûzî, şiirlerinde peygamberleri genellikle telmih ve teşbih sanatları ile ele alarak dinî-tasavvufî mesajlar vermeyi hedeflemiştir. Bu çalışmada, Ahmed Sûzî’nin şiirlerinde ele aldığı peygamberler tasavvufî bağlamda incelenerek klâsik şiir geleneği içinde değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Amed Sûzî
• Peygamberler
• Dîvân

The Prophets in Ahmed Sûzî’s Dîvân

Öz

Religion is not a concept independent of human beings. The human need to believe in a supreme creator is a natural result of human nature. Literature has played a significant role in transmitting religious teachings—teachings as old as human history itself—through the written word. Among the Turks who embraced Islam, the role of Sufi poets in teaching and spreading the new religion cannot be overlooked. The numerous attributes and miracles of the prophets, as well as allusions and similes related to them, have inspired many poets.This study examines the treatment of prophets in the Divan of Ahmed Sûzî, a Sufi poet who lived between the late 18th and early 19th centuries and produced works in the field of religious-mystical Turkish literature. In Ahmed Sûzî’s poetry, which reflects a distinctly religious and mystical character, the various qualities of prophets mentioned in the Qur’an are conveyed through symbols.The study first introduces the poet’s life and works, and then discusses the prophets mentioned in his Divan. It has been observed that in Ahmed Sûzî’s poems, eight prophets—from Adam to Muhammad—are mentioned, along with Luqmān (a.s) and Khidr (a.s). Sûzî frequently uses the literary devices of allusion (talmih) and simile (tashbih) to convey religious and mystical messages through his depictions of the prophets. In this study, the prophets addressed in Ahmed Sûzî’s poems are analyzed within a Sufi context and evaluated in light of the classical poetic tradition.

Anahtar Kelimeler

• Ahmed Sûzî
• Prophets
• Dîvân

Kaynakça

1. Aktan, Muhammed Felat. “Bağdatlı Rûhî’nin Divanında Peygamberler.” The Journal of Social Sciences, 18.18 2024, ss. 515-520.
2. Arslan, Zafer. Divan-ı Sûzî-i Sivâsî Tenkitli Metin-İndeks. Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, 2010.
3. Banarlı, Nihad Sâmi. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. MEB Yayınları, 2001.
4. Baş, Mehmet Şamil. Ömer Hulûsî ve Dîvân’ı (İnceleme-Metin). Doktora Tezi, Dokuz Eylül Universitesi, 2013.
5. Ceylan, Metin. “Ahmed Sûzî ve Divanı.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2001, ss. 236-251.
6. Çelik, Mehmet Mübarek. Kur’an-ı Kerim’e Göre Hz. İbrahim. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 1998.
7. Gürel, Rukiye Yakıt. On Beşinci Yüzyıl Divanlarında Ulü’l-Azm Peygamberler. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2015.
8. Gürer, Neşe. Kur’an’da Peygamberlerin Karakter Özellikleri (Hz. Âdem, Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Yusuf, Hz. Musa ve Hz. Süleyman Örnekliğinde). Yüksek Lisans Tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 2019.

9. İntepe, Nazım, ve Fahrettin Er. “Lokman Hekim Gerçek Kişi Midir, Kült Müdür?” Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, c. 4, sy. 2, 2014, ss. 27-31.
10. Kaplan, Mahmut. Klasik Türk Şiirinde Hz. Muhammed. Etkileşim Yayınları,2010
11. Kaya, Remzi. “İnciller ve Kur’an’da Hz. İsa’nın İnsan ve Peygamber Oluşu.” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 13, sy. 2, 2004, ss. 37-58.
12. Pala, İskender. Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü. Kapı Yayınları, 2018.
13. Şahin, Melih Emre. “Hayâlî Bey Divanı’nda Peygamberler.” Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, c. 10, sy. 22, 2024, ss. 239-256.
14. Uğur, Fatih. “Klasik Türk Edebiyatında Peygamberler.” Türkbilig, sy. 49, 2025, ss. 566-570.
15. Yıldız, Âlim. “İlahiyat Fakülteleri Türk İslam Edebiyatı Bilim Dallarında Yapılan Çalışmalar.” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, sy, 9, 2007, ss. 549-88.
16. Yıldız, Âlim. Ahmed Sûzî Divanı. Burciye Yayınları, 2012.
17. Yiğit, Ahmet Selman. “Nailî Divânı’nda Peygamberler”. Mavi Atlas, c. 7, sy. 1, 2019, ss. 230-244.